- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- A.
- N.
- L.
I.
1.
(wszech)świat;
universum.
Dicitur de
mundi machina, cf.
N.
distinctiones
phil.
α.
magnus (maior)
makrokosmos,
tj. świat
gwiazd i planet; planetarum
stellarumque universum
GŁOG. Phys. fol. A IIIa : in maiori m-o, qui totum vniversum est, stellę coeli et planetę sunt ex quibus ... pronosticant.
WROCŁ. Epit. fol. k IIIb : macrocosmos i. m-us maior.
ExPhys fol. x IIb : sicut est de m-o minori, ita est de m-o magno.
Opp.
minor
mikrokosmos,
tj. istota żywa,
człowiek; animal, homo
(cf.
ARUND. Lib. p. 260 : hominem microcosmum appellari nemini dubium est eo, quod ad similitudinem maioris m-i fabricatus est).
KomPolit p. 201 (a. 1501) : unde homo microcosmus, id est minor m-us nuncupatur.
GŁOG. Phys. fol. A IIIa : in minori m-o, qui homo est.
ExPhys fol. x IIb : m-us minor est animal.Cf. Th. VIII 1637,13 sqq.
β.
superior
tzw. świat nadksiężycowy; supra Lunam situs
WŁODK. ScrSel I p. 43 : regimen terrestre debet esse uniforme regimini caelesti, quia m-us inferior regulatur ad instar superioris.
Opp.
inferior
tzw. świat podksiężycowy; infra Lunam situs,
cf.
supra et
GOST. Th. fol. c IIIa : in m-o enim inferiori forma speciei diuisa per materiam debet esse multitudo individuorum.
GŁOG. Anal. fol. 133a : omnis virtus m-i inferioris regitur a celo.
Simili sensu
inferior pars mundi :
WROCŁ. EpitConcl fol. n IIIa : tertia creationis die facta est distinctio inferioris partis m-i, scilicet nature elementaris: ignis, aeris, aque et terre.
2.
świat, kula
ziemska; globus terrae.
Syn.
sphaera materialis (
DOBCZ. Ars fol. B Ia).
N. locut.
(gen. )
mundi
wszelki istniejący (na świecie); quivis (in mundo)
exsistens, omnis
BYSTRZ. AnalPr fol. 1 VIIIb : omnis syllogismus m-i respectu alicuius alterius syllogismi potest dici conuersiuus.
II.
1. hic
et
abs.
: świat (doczesny); hic terrarum
orbis.
Dicitur
inanis (
CRIC.
p. 10, v. 12
), fallax
(JANIC.
p. 12, v. 102
).
Simili sensu
mundi vita (
CantMAe I nr. 20, v. 2. saec. XIV).
Praec.
(in malam partem) in locut.
α.
dux mundi
szatan;
diabolus
CRIC. p. 8, v. 12 : divina voluntas, siccine ... vis m-i comminuisse ducem.
β.
via
podstępy; doli
*LhnUrk I p. 45 (a. 1491) : quod rex Poloniae de dictis terris ... se non intromittet nec a iurisdictione corone Bohemie ... aliqua m-i via abalienabit.
γ.
homo de mundo
człowiek podstępny;
malignus,dolosus
PommUrk VI p. 262 (a. 1325) : si quisquam de m-o aliquem nostrorum infestare ... presumeret etc.
IurMas I p. 7 (a. 1329) : regi Bohemiae et Poloniae ... adiutorium contra quemlibet de m-o hominem teneamur praestare.
2.
ludzie, mieszkańcy ziemi;
genus humanum,
homines.
N.
puellaris
dziewczęta; puellae
Tom. XIII p. 160 (a. 1531) : quum milites caesari et m-o puellari fecissent honorem.
IΠ.
1.
strój, ozdoba; ornatus,
vestitus,
praec.
muliebris
(saec.
XVI). Glossa
Pol.
GLcerv p. 644 : m-us muliebris est, quo mulier mundior fit, veluti speculum, conchę, situli, item buxides, vnguentum et vasa, in quibus ea sunt «ochędostwo».Occ. (meton.) ozdoba (moralna), zaleta; decus
KlQu p. 131 (a. 1470) : Sophocles ... taciturnitatem pulcherrimum in puero m-urn uocauit.
2.
ład, porządek;
ordo
Tom. VI p. 282 (a. 1523) : inde est factum, ut officia omnia mutarentur et fieret novus m-us.