- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- NGl.
- B.
- A.
- N.
- K.
[superl.
mortalissimus :
SCARB. Sap. III
p. 122,
249:
concubitus ... mortalissimus ... est contra naturam vel cum sexu indebito.]
I.
pass.
1.
de hominibus
a.
adi.
śmiertelny,ulegający śmierci, umierający; morti obnoxius, cui
moriendum est. Praec. ludzki; humanus (saec. XVI).
b.
subst.
mortalis,,
-is
m.
et saepius
pl.
mortales,,
-ium
m.
ludzie (śmiertelni), śmiertelnicy;
homines.
2.
(de rebus)
przemijający, nietrwały, doczesny; caducus,
temporalis,
fragilis.
Glossa
Pol.
RFil XXIII p. 301 (a. 1444) : «czesnie rzeczi» m-ia.In imagine de tellure ( DokMp VI p. 363, a. 1413).
II.
act.
1.
śmiertelny, dotyczący śmierci, powodujący śmierć, grożący śmiercią; mortifer, letalis,
capitalis.
N.
inimicus
wróg śmiertelny;
i. q. capitalis, infestissimus
KodMp III p. 140 (a. 1360) : ijdem ad Lituanos, nostros m-es inimicos fugientes, terris nostris plura mala crudeliter cum eisdem Lituanis ... intulerunt.
2.
eccl.
a.
adi.
śmiertelny (o grzechu), stanowiący grzech śmiertelny; gravis,qui mortem spiritualem
affert.
Dicitur saepissime de
peccato, sed etiam de
cogitatione morosa (
PEREGR. fol. h Ia)
, concubitu
(
et saepius
ib.
), culpa, mendacio (
PEREGR. fol. h Ia),
sim.
Opp.
criminalis
et
venialis :
PEREGR. fol. h Ia : quae mendacia sint m-ia, que venialia.
NIC. BŁ. Tract. fol. f Ia : aliud est m-e peccatum, aliud veniale, et aliud criminale etc.Ita saepius. Cf. Meton. peccator grzesznik popełniający grzechy śmiertelne; qui peccata gravia committit
JAC. PAR. Serm. fol. 57a : periculosius vexatur peccator m-is a demone quam homo arrepticius.
b.
subst.
mortale,,
-is
n.
grzech śmiertelny;
peccatum grave, capitale
SCARB. Glor. p. 43,2 : vae homini, per quem scandalum venit tale ... quod m-e inducat.
Id. Sap. III p. 122 : fornicari... est m-e.
ConPol IV p. 172 (a. 1436) : arceantur a percepcione Corporis Christi ... inpenitentes et in m-bus scienter constituti.Ita saepius. Cf. Th. VIII 1514,1—4.
3.
iur. gardłowy,
grożący karą śmierci; capitalis,
morte puniendus
PommUrk II p. 278 (a. 1273) : cum preceptum de soluendis decimis sit m-e in Vetere Testamento.
CorpJP III p. 446 (a. 1519) : quicunque patraverit factum m-e seu criminosum, solus debet subici mortalitati.
Ib. p. 435 (a. 1519) : si pater aut filius in aliquibus excessibus m-bus seu criminalibus excessivi reperti fuerint.Inde (de hominibus) zasługujący na karę śmierci; capite puniendus:
ib. p. 435 (a. 1519) : quicunque parentes suos verberaverit ... est m-is apud Deum iuxta dispositionem Veteris Testamenti.Ib.
infra in Vetere Testamento sanccitum est, quod quicunque furando hominem vendiderit ... talis homo est m-is.
4.
mortalia,,
-ium
n.
opłata przypadająca panu wsi od tego,kto obejmował spadek
po zmarłym chłopie; solutio,quae domino
vici debebatur ab eo, qui sortem
coloni mortui adibat
Sejm. p. 61 (a. 1477) : nullus terrigena ... recipiat a kmethonibus suis m-ia vel morticinia alias «odumarthkow».
AGZ XV p. 284 (a. 1491) : villas ... tenebit ... cum expedicionibus, m-bus, boumque receptionibus.Cf. MORTALICINIUM MORTALICIUM MORTICINIUM II MORTUALIA MORTUARIUM I.