Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MODIUS

Gramatyka
  • Formymodius
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii m.
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. korzec, jednostka miary rzeczy sypkich (płynnych), zwł. zboża, soli
  • II. korzec, naczynie służące do mierzenia rzeczy sypkich
  • III. (singulare) rozmiar, wielkość

Pełne hasło

MODIUS, -ii m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
[ acc. pl. modia n. KsgŁawKr p. 78 (a. 1372) : XII modia siliginis ... presentare. KsgCzer p. 89 (a. 1416) : eidem ... tria modia ... et alia tria modia ... debet soluere ... si non persoluerit predicta sex modia predicti tritici etc.
ProtWoz p. 175 (a. 1518) : tenetur ... tria modia siliginis. Cf. Th. VIII 1240,23 sqq.]
I. korzec, jednostka miary rzeczy sypkich (płynnych), zwł. zboża, soli; mensura certa rerum granis minutis constantium (interdum liquorum), praec. frumenti, salis. Glossae Pol.
PrPol p. 208 (a. 1399) : m-um, wlgariter «spand» ... solvere debet.
TPaw IV p. 178 (a. 1408) : quatuor m-os siliginis, wulgariter «spandi» ... solvendos (ita passim ).
KodWp V p. 320 (a. 1421) : 4 m-os seu mensuras, wlgariter «czwyertnye» [brasei (ita saepius]).
AGZ XVIII p. 89 (a. 1474) : pro septem m-iis avene alias «maldrow».
Definitur et cum variis mensuris comparatur
KsgHenr p. 62 (a. 1253) : octo m-os siliginis Wratizlauiensis mensure.
PommUrk III p. 216 (a. 1294) : donauimus ... consulibiis ... magnitudinem m-ii Sundensis ciuitatis, qua eciam magnitudine iam vtuntur in presenti.
Ib. p. 343 (a. 1298) : ne minus quam sedecim mensure faciant vnum m-um cuiuslibet annone.
Ib. V p. 88 (a. 1313) : mensure in vulgo dicte «Stricmatte» (Germ. ), quarum viginti quatuor facient unum m-um duri frumenti.
TPaw III p. 397 (a. 1397) : m-um siue quatuor mensuras tritici soluere.
KodWp V p. 7 (a. 1400) : cum octo m-ijs seu mensuris hyemalium frumentorum.
ArPrawn VII p. 321 (a. 1411) : pro 5 m-iis seu choretis pysi.
Cf.
DŁUG. LibBen I p. 347 : cui custodi in quolibet quartali anni unum m-um avenae, alias duodecim choros ... solvunt.
ŁASKI ComPriv fol. 242a : septem mensure et dimidia, quae vulgo dicitur «macze», facient vnum m-um.
KsgDoch p. 140 : minus 6 m-iis utriusque frumenti mensure Thesnensis.
Visit. p. 535 (a. 1539) : 14 m-os avenae alias «czwyerthnye» mensurae Znenensis.
StKapWŁ p. 176 (a. 1586) : ut deinceps sit unus m-us mensurae Wladislaviensis.
N.
episcopalis i. ad episcopum pertinens
DyplMog p. 2 (a. 1222) : episcopum posse largiri claustro noviter fundando XXti marcas puri argenti et XXti m-os episcopales in grano (cf. DŁUG. LibBen III p. 421).
CodSil(M) III p. 144 (a. 1226) : nos episcopus ... fratribus ... VIII m-os episcopales annone, II m-os tritici, IIIIor m-os siliginis et duos avene in Olawa ... assignavimus.
Constr.
a. abs. b. sq. gen. c. sq. de :
KodKKr I p. 40 (a. 1251) : decem m-os de «tluz» (Pol. tłucz i. polenta ]).
PP III p. 34 (a. 1433) : duos m-os ... de britico.
d. sq. in c. abl. cf.
II. korzec, naczynie służące do mierzenia rzeczy sypkich; vas aptum ad metiendum res granis minutis constantes. Saepe in locut. allundentibus ad Vlg. Luc. 11,33 (Matth. 5,15, Mare. 4,21) lucernam ... sub modio ponere (abscondere sim.) v.gr. KADŁUB. p. 109 KodMp II p. 16 (a. 1198) et passim.
III. (singulare) rozmiar, wielkość; mensura, magnitudo
CracArt I p. 395 (a. 1498) : dedit carnifex illi caldariatori m-um alias «myara», quomodo debuit facere predictum caldar (cf. ib. infra convenit secum, quod debuit sibi facere caldar ad 4 lapides).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)