Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MEREO-2

Gramatyka
  • Formymereo, mereor
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -ui, -itum -eri, -itus sum
Znaczenia
  • I.
    • 1. zarabiać (pieniądze)
    • 2. + stipendia odbywać służbę wojskową, służyć w wojsku
  • II.
    • 1. zasłużyć sobie (na) coś, osiągnąć, zdobyć, zyskać
    • 2. zasługiwać na coś, być godnym czegoś
    • 3. + bene, optime, male; de aliquo) zasłużyć się, mieć zasługi
    • 4. odwdzięczyć się
    • B.
      • 1. ściągnąć na siebie, zasłużyć na coś złego
      • 2. iur.
        • a. + poenam ściągnąć na siebie, być skazanym na zapłacenie
        • b. + prout meritum erat jak się godziło, przystało
        • a.
        • b.
        • c.
        • d.
        • e.
        • f.
        • g.
        • h.

Pełne hasło

MEREO, -ere, -ui, -itum et MEREOR, -eri, -itus sum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • A.
  • N.
[ 2. pl. con. praes. pass. (sensu act. ) meriamini? KodLit p. 335 (a. 1429) : apud celsitudinem nostram meriamini commendari.]
I.
1. zarabiać (pieniądze); labore aliquid (pecuniam) sibi comparare, acquirere (saec. XV ex. -XVI).
2. stipendia et abs. : odbywać służbę wojskową, służyć w wojsku; stipendia facere, militare.
Constr.
a. sq. abl.
b. sq. apud:
DŁUG. Hist. V p. 560 : Almanicus exercitus, qui apud Kazimirum principem m-batur.
Ib. IV p. 22 : aliquis ex Bohemis ... apud regem m-ntibus.
c. sq. ex:
Tom. VII p. 69 (a. 1524) : cum eo numero equitum, cum quo ex bonis suis m-ent.
d. sq. sub.
II. in bonam partem
1. zasłużyć sobie (na) coś, osiągnąć, zdobyć, zyskać; demereri, meritis suis aliquid consequi, obtinere, acquirere.
N. locut.
quomodocumque (quocumque nomine) sim. dici (vocari, nuncupari) meretur na jakąkolwiek nazwę zasługuje, jakkolwiekby to nazwać; quomodocumque vocari potest
KodMaz(L) p. 109 (a. 1390) : cum omnibus ... vtilitatibus ... quocunque nomine vocari m-erentur.
KodMp IV p. 34 . (a. 1391) : cum omnibus vtilitatibus, fructibus ... et alijs, quomodocumque m-entur dici.
IurMas I p. 87 (a. 1401) : cum vniversis iuribus et dominiis quibuscunque nominibus nuncupari m-antur.
AKapSąd III p. 19 (a. 1465) : ausi fuerunt de beneficio non vacanti electionem - si dici m-etur - attemptare.
ZabDziej IV 1, p. 100 (a. 1559) : in bonis immobilibus, quocunque nomine censeantur et dici m-antur.
2. zasługiwać na coś, być godnym czegoś; meritis efficere, ut tribui aliquid debeat, dignum esse.
3. (praec. bene, optime, item male; de aliquo) zasłużyć się, mieć zasługi; alicui bene (male) facere, aliquem sibi conciliare.
4. odwdzięczyć się; alicui mutuam gratiam referre, aliquem remunerari, beneficium reddere
Tom. III p. 72 (a. 1514) : de unione ... prepositure ... rogo ... vestram ... dominationem ... m-bor illi hanc beneficentiam omni studio ac servitute mea.
Ib. XII p. 109 (a. 1530) : pater ... ipsius id tibi optime in-bitur.
B. in malam partem
1. ściągnąć na siebie, zasłużyć na coś złego; noxam demereri, noxium esse, sibi aliquid malum contrahere (v. gr. Dei indignationem sim.).
N. fere i. q. audere
KodMp IV p. 252 (a. 1429) : diuisionem ... debent... obseruare ... sub vadio tria milia marcarum, si quis ex ipsis hanc diuisionem infringere m-ret et soluet vadium memoratum.
2. iur.
a. poenam sim. ściągnąć na siebie, być skazanym na zapłacenie; multa damnari
TPaw IV p. 637 (a. 1396) : Koczerski ... m-uit «nestane» contra Przedwoyum.
Ib. infra Andreas ... m-uit «nestane» contra Nemerzam.
Ita ib. saepius.
APozn I p. 118 (a. 1446) : tenebitur ... Johannes ... dampna, que ob non solucionem m-eretur.
Ita saepius.
b. in locut. prout meritum erat jak się godziło, przystało; ut par erat
ArPrawn X p. 270 (a. 1409) : Ossannam ... unacum pueris, diucius expectatos et non comparentes — prout m-tum erat —pronuncciavimus contumaces.
Ib. p. 480 (a. 1416) : Johannem ... diucius expectatum et non comparentem ... prout m-tum erat, pronuncciavimus contumacem.
Constr. ad
A-B
a. sq. acc.
b. sq. abl. instr.
N. sq. abl. limitat.
DŁUG. Hist. IV p. 636 : m-ti ... estis trucidatione crudeli.
KrMU p. 133,23 (a. 1426) : obsequia, quantis erant bene m-ti.
c. sq. ex :
JAC. PAR. Opln p. 209 : tantum quis m-etur ex sola voluntate.
d. sq. in c. acc.
e. sq. in c. abl.
f. sq. per.
g. sq. pro :
KodMp IV p. 6 (a. 1386) : cupiens pro terrenis m-ri celestia et transitoria commutare pro eternis.
FormJ p. 96 : sunt presentata michi balneamen, duo lintheamina etc. ... pro quibus domino Deo hoc (? ) et vestre dileccioni non m-ui.
Ita saepius.
h. sq. nom. (c. inf. ).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)