Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MANCIPIUM

Gramatyka
  • Formymancipium, manucipium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • A. abstr.
      • 1. oddanie na własność (w niewolę)
      • 2. pojmanie, pozbawienie wolności, (u)więzienie, skrępowanie
      • 3. posługa
    • B. concr.
      • 1. niewolnik, sługa
      • 2. jeniec
      • 3. chłop feudalnie zależny, poddany
        • a. + ecclesiae sługa kościelny
  • II. (singulare) kocioł, wanna

Pełne hasło

MANCIPIUM s. MANUCIPIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • N.
  • K.
I.
A. abstr.
1. oddanie na własność (w niewolę); actus mancipandi.
  • N.
ius mancipii ( CorpJP III p. 434, a. 1519). Abundanter dicitur mancipium captivitatis ( KodLit I p. 166, a. 1413) , et mancipii servitus ( DokSul p. 319, a. 1222). In imagine coniugii ( CIOŁ. in CodEp I p. 49, a. circa 1418 ), gehennae (i. q. poena KodKKr II p. 437, a. 1418 ; DŁUG. Hist. IV p. 213 ).
2. pojmanie, pozbawienie wolności, (u)więzienie, skrępowanie; libertatis ademptio, ligatio, carcer
KsgPrzem I p. 122 (a. 1423) : Bohunco tradidit Stanislaum ... Steczkom in quodam debito, pro quo idem Stanislaus passus est m-um.
ArHist III p. 52 (a. 1432) : qui consulum decreto m-o sunt puniti et pro pena m-ii astrinxerunt se soluere viginti marcas de gracia dominorum.
KsgPrzem II p. 8 (a. 1445) : quidam homo fuit detentus per dominum Drohoyosky et fuit m-o traditus.
StPPP II p. 775 (a. 1471) : in quo m-o et captiuitate et ligacione ministerialis ipsum ... arrestauit in camera ... Bogussij.
Ita saepius. Additur quasi abundanter captivitatis ( CodEp III p. 500, a. 1470 ; ib. p. 31, a. 1448 et saepius), compedum ( MPH VI p. 635, saec. XV), simili sensu dicitur carcer mancipii ( ArPrawn VII p. 216, a. 1566).
Locut.
mancipium pati ( ), mancipio dari ( AGZ XIII p. 543, a. 1467) , involvi ( WilkLub p. 3, a. 1455) , tradi ( MPH VI p. 635, saec. XV), item ad mancipium dare ( Visit. p. 316, a. 1511).
Opp.
e mancipio liberare ( ib. ).
3. posługa; ministerium
CodEp III p. 12 (a. 1447) : nos ... principum, baronum, nobilium ... homines tributarios, orienarios, kmethones m-orum obnoxios ... non suscipiemus.
ZabDziej II p. 572 (a. 1489) : Anna ... actrix proponit contra ... Iacobum ... quomodo annis retroactis ... dum ... serviebat dicto reo in domo propria m-a pariens ([i. faciens) ]consueta, extunc eam ... conduxit in propriam caminatam.
B. concr.
1. niewolnik, sługa; servus (etiam in imagine). Glossa Pol.
GLcerv p. 723 : seruus... idem quod m-um «niewolnik» (cf. ib. p. 627).
2. jeniec; captivus. Glossa Pol.
GLcerv p. 627 : m-um ... «poimaniec, braniec».
3. chłop feudalnie zależny, poddany; colonus iure feodali obnoxius,subditus
KodWp II p. 394 (a. 1326) : res et homines seu m-a clericorum eodem fori privilegio gaudeant, quo gaudere ipsi clerici dinoscuntur.
a. ecclesiae sługa kościelny; minister
AKapSąd I p. 347 (a. 1434) : inter sanctuarios seu m-a ecclesie Gneznensis.
Ib. p. 431 (a. 1458) : sanctuariorum ... sunt m-a et servi ecclesie.
II. (singulare) kocioł, wanna; labrum, lebes
PommUrk VII p. 286 (a. 1329) : lego ... maius caldarium, nigrum m-um dictum «Hantfath» (Germ. ) cum pelvi.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)