Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IMPENDEO

Gramatyka
  • Formyimpendeo, inpendeo, impendens
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere
  • Część mowy
Znaczenia
  • I. propr. propr. być zawieszonym, wisieć (zwł. o pieczęci przy dokumencie)
  • II. transl.
    • 1. grozić, zagrażać
    • 2.
      • a. sąsiadujący, znajdujący się w pobliżu czegoś
      • b. (o czasie) nad chodzący, najbliższy
      • c. naglący, konieczny, pilny
      • d. ewentualny, mogący się zdarzyć, nastąpić, możliwy

Pełne hasło

IMPENDEO s. INPENDEO, -ere
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
[3. sg. ind. praes. act. impendit : Tom. XII p. 399 (a. 1530) : bellum ... nobis impendit. 3. sg. con. praes. act. impendat: Tom. V p. 107 (a. 1519) : ne vobis aliquod in eis castris detrimentum ... impendat.]
I. propr. być zawieszonym, wisieć (zwł. o pieczęci przy dokumencie); suspensum esse ad aliquid (praec. de sigillo)
PrzPol p. 77 (a. 1339) : literas ... sigillo ... cum cordula sericea rubea i-nti munitas.
RHist L p. 215 (a. 1392) : literam ... sigillo de cera alba i-nti sigillatam.
KH XLVII p. 75 (a. 1429) : sigilla ... literis ipsis i-ntia sunt abrupta.
Ita saepius usque ad saec. XVI.
Constr.
a. abs. b. sq. dat. c. sq. cum d. sq. in c. abl.
KodKKr II p. 283 (a. 1403) : sigillo i-nti in pressula pergameni.
AGZ VIII p. 140 (a. 1461) : sigillo in cordula lini brunatici coloris ... i-nti.
II. transl.
1. grozić, zagrażać; instare, minari.
Constr.
a. abs. b. indicatur in quid (quem) impendeat
α. sq. dat. N. addito acc. : grozić komuś czymś; alicui aliquid minari
DŁUG. Hist. V p. 569 : qui Turcorum caesar ... Austriae, Italiae ... i-bat atrox bellum.
β. sq. in c. acc. c. indicatur unde impendeat? sq. ab. d. indicatur modus sq. adv. vel locut. adv.
2. part. praes. impendens
a. sąsiadujący, znajdujący się w pobliżu czegoś; vicinus
DŁUG. Hist. I p. 31(= I p. 92 ed. nov.) : lacus ... oppido Sbanszin i-ns.
b. (o czasie) nad chodzący, najbliższy; (de tempore) instans, proximus
DŁUG. Hist. IV p. 255 : rex ... pro aestate i-nte consurgere iubet.
CracArt II p. 323 (a. 1536) : promisit... se ... absoluturum organum novum ... infra hinc et proxime i-ntia festa Penthecostes.
c. naglący, konieczny, pilny; necessarius, urgens
DŁUG. Hist. V p. 674 : rex fertones sibi ab universo regno ad necessitates i-ntes expediendas solvi aegre ... obtinuit.
AAlex p. 219 (a. 1502) : neque impedire voluerit ... in persecutione negotiorum nobis i-ntium.
Tom. VIII p. 32 (a. 1526) : vestra fidelitas nobiscum et cum aliis consiliariis ... de rebus et negotiis i-ntibus consultura.
d. ewentualny, mogący się zdarzyć, nastąpić, możliwy; qui occurrere, evenire potest
CALLIM. in. Tom. I app. p. 15 : i-ntia inde commoda, que ex bello suscipiendo vel non suscipiendo provenire possint, diligenter deliberemus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)