Ogólne
Pełne hasło
Więcej

HERES-1

Gramatyka
  • Formyheres, haeres, herres
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -edis
  • Część mowyrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajmęskiżeński
Znaczenia
  • dziedzic (-czka), spadkobierca (-czyni)
    • a.
    • b.
    • c. + cenobii (ecclesiae, monasterii)
    • d.

Pełne hasło

HERES s. HAERES s. HERRES, -edis m. et (raro) f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
dziedzic (-czka), spadkobierca (-czyni); is, qui in defuncti ius, dominium, officia, possessionem bonorum sim. succedit. Inde: dziedzic, tj. właściciel, pan (posiadłośći ziemskiej); possessor (praec. praediorum, cf. Th. VI 2656,1 sqq.). Praec.
a. de principibus
Lites I p. 23 (a. 1320) : Myschyugius dux ... in morte ... Wladiclaum regem h-em instituit terre Pomoranie.
KodKKr II p. 102 (a. 1384) : nos Hedwigis ... regina Polonie ... Pomoranie domina et h-s.
ArPrawn I p. 25 (saec. XV in.in) : Wladislaus ... rex Polonie ... princeps supremus et h-us Russie.
Ita saepius. Cf. Th. VI 2645, 14 sqq.
b. de viris feminisve (cf. infra 743, 19) nobilibus
CodSil(M) II p. 61 (a. 1208) : villam Lubogosch et eius h-em Wrocis.
KodMp II p. 225 (a. 1312) : actum presentibus ... Zegota h-e de Welglow, Johanne h-e de Omilino.
Ita vulgo saec. XIII—XVI.
c. cenobii (ecclesiae, monasterii) de monasterii conditoris prognatis
KodWp I p. 62 (a. 1208) : Slavenkus, Drogomirus, Svantoslaus h-es ecclesie supradicte in Łekno.
Ib. p. 82 (a. 1216) : Santozlavus, Zlavenicus h-es cenobii supradicti in Łekno.
KodMp I p. 29 (a. 1238) : volumus ... ut prefati abbas et suus conuentus in Szczyrzyc eumdum Sdislaum et successores suos h-es ipsius monasterij debeant reputare et tamquam h-bus honorem exhibere.
d. de colonis
CodSil(M) II p. 58 (a. 1208) : villas ... cum suis h-bus hereditario iure in posterum possidendas.
KodPol I p. 12 (saec. XIII in.in) : his villis addimus Chennam cum h-bus suis.
Ib. II p. 86 (a. 1273) : h-um de Gacov ascripticiorum ecclesie nostre vidimus literam.
KsgHenr p. 41 : h-es cuiusdam rustici ... transtulerunt se ad montem.
Ita vulgo usque ad saec. XVI ex. Ad rem cf. A. Szelągowski, Chłopi dziedzice we wsiach na prawie polskim do końca XIII wieku, in: Studia nad historią prawa polskiego 1, 1899, 3—63 et J. Matuszewski, Potestas heroica, in: Slavia Occidentalis 27, 1968, 133—142.Glossae Pol.
AGZ XIV p. 8 (a. 1440) : Margaretha ... h-s alias «dzedzyczka».
Ib. p. 85 (a. 1443) : quomodo h-s quilibet alias «oczczycz» hereditaria bona eviterna sua debeat docere.
GŁOG. Alex. I fol. E IVa : h-s ... «dziedzicz».
Syn. et iuxta posita
dominus (-a) (saepe in iunctura dominus et heres et vulgo), nobilis ( ArPrawn V p. 432, a. 1396) , successor ( AKap Sąd III p. 366, a. 1470) .
Distinguitur
ascendens, collateralis, descendens ( ArPrawn VII p. 51, a. 1566 : h-es ascendentes, descendentes et collaterales ad successionem defunctorum vocentur) , divisus (opp. non divisus: KodMp IV p. 225, a. 1425 ; StPPP V p. 51, a. 1510 et saepius, cf. ), favorabilis (. .), feudalis et liber ( ), iustitiarius ( StPPP VIII p. 29, a. 1381 : Crzistkonem condam iusticiarium h-em de Ch.) , spiritualis (opp. saecularis:
AKapSąd III p. 233, a. 1431 : incolas ... villarum tam regalium quam spiritualium et aliorum quorumcunque h-um spiritualium et secularium)
, tenutarius (
AGZ XVI p. 209, a. 1487 : nobilis Johannes ... h-s tenutarius in Czaschnia)
, ex radice (i. hereditarius Visit. p. 66, a. 1511) .
Constr.
a. sq. gen. subi. (vulgo). b. sq. gen. obi. , praec. bonorum, villae, oppidi, aedificiorum sim.; item terrae alicuius (de principibus 44 et saepius), coenobii, ecclesiae, monasterii (supra 4 et 742, 54. 55). Occ. scripturarum ( CodEp III p. 61, a. 1452 : me scripturarum ipsarum reliquerit h-em) , testamenti et ultimae voluntatis (
AKapSąd III p. 167, a. 1513 : cuius testamenti et ultime voluntatis h-es et exequutores meos constituo).
c. sq. de et
KsgŁawKr p. 21 (a. 1367) : Habraham h-s de Kozmirzow.
Ita vulgo saec. XIV—XVI. Occ. de regno :
DŁUG. Op. p. 408 : Wladislao Loktek vero h-i de Polonie regno.
d. sq. in c. abl.
RachJag p. 68 (a. 1388) : Gotardo et gloti sue in Boleslaw h-bus.
AKapSąd II p. 19 (a. 1415) : contra dominam Febroniam h-em in Colodzewo.
e. sq. adi. loci
KsgŁawKr p. 152 (a. 1390) : Czadir h-s Rawolowsky.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)