Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FORTITUDO

Gramatyka
  • Formyfortitudo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -inis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. moc, sila
        • a. gen.
        • b. abstr.+ potus, cibi coloris
      • 2. potęga, moc, znaczenie
    • B.
      • 1. siły zbrojne, wojsko
      • 2. obwarowanie, fortyfikacje
      • 3. zamknięcie, zamek
  • II. dzielność, męstwo, odwaga

Pełne hasło

FORTITUDO, -inis f.
  • F.
  • Th.
  • B.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I.
A. propr.
1. moc, sila; vis
a. hominum. Additur corporalis ( KomKadł p. 76 ), item gen. , v. gr. virium ( StPPP VII p. 467, a. 1455), item manuum ( MPH III p. 269, a. 1396).
b. rerum concr., v. gr. potus, cibi sim., item coloris ( VITELO Persp. p. 143 : quando uisus uidet duos colores albos, quorum unus est albior alio, comprehendet ... diuersitatem illorum in f-e et debilitate), vel abstr. , v. gr. caritatis, imaginationis ( GŁOG. Phys. fol. C Ib).
N. iur.
ważność; auctoritas, vis
StPPP IX p. 81 (a. 1469) : quam satisdationem ortilegio vestro circa robur seu f-em remansistis.
2. potęga, moc, znaczenie; potentia (praec. de potentia Dei personata).
N. appellationem diei dominicae
Dominus fortitudo (mea) niedziela szósta po święcie Trójcy św. ; dominica sexta post festum s. Trinitatis ( RachJag p. 30, a. 1389 et saepius).
B. meton.
1. siły zbrojne, wojsko; copiae, exercitus
HistTart p. 59 : Cingis ... f-e graviori collecta adiit terram orientalem.
KodMp II p. 85 (a. 1252) : dux in f-e magna et exercitu graui terram sibi nostram subijcere ... cupiens.
Ita saepius. Cf. Th. VI 1170,27 sq. Additur gen. exercitus ( BiblMuz I 2, p. 200, a. 1474) .
2. obwarowanie, fortyfikacje; munitio, moenia
NIC. BŁ. Serm. I p. 6 : castellum dicebatur Hierusalem, siue propter situm siue propter f-em, quia triplici muro et propugnaculis et fortalicijs ad modum castri clausa est.
Ib. II p. 146 : exposuit ipsi f-em ciuitatis in muris, turribus et fossatis.
Ita saepius. Additur gen. ( DŁUG. Hist. III p. 176 : expugnationem ... longam ... propter castri f-em), vel sq. in c. abl. (supra 45 ).
3. zamknięcie, zamek; sera
*SSrSil IX p. 284 (a. 1468) : in ecclesia ... locetur ... cista ... cum bona f-e et tribus clavibus ob secretum.
II. dzielność, męstwo, odwaga; animus fortis, audacia.
Definitur (ex Rhet. Her. 3, 23)
KomKadł p. 210 : est ... f-o rerum magnarum j appetitio, rerum humilium contemptio et labo rum cum vtilitate perpesio (ed. perpensio) (cf. CALLIM. Rhet. p. 136).
N. phil. ex sententia Aristotelis inter quattuor virtutes cardinales enumeratur
BYSTRZ. Top. fol. V Va : nimis ... timere et nimis audere circa terribilia imminentia est virtus, ergo medio modo se habere circa illa est virtus et talis virtus nominatur f-o.
STOB. Aret. fol. c VII Ia : f-em, que est mediocritas circa timores et fiducias.
Cf. ib. fol. d IIa. Additur civilis ( STOB. Aret. fol. d IIb) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)