Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FONS

Gramatyka
  • Formyfons
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ntis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I.
    • A. propr. propr. źródło, zdrój
      • 1. + salis źródło solne
      • 2. studnia
      • 3. ustęp
    • B.
      • 1. woda
      • 2. potok
      • 3. eccl.
        • a. + sacer, (sacri) baptismatis, baptismalis woda chrzcielna
          • α. + aliquem de (sacro) fonte (baptismatis) elevare, levare, suscipere ochrzcić
          • β. + fontem exercere mieć prawo udzielania chrztu (o kościele)
          • γ. + in fontem rebaptisare ochrzcić ponownie wodą z chrzcielnicy
        • b. + baptismalis chrzcielnica
        • c. + cereus fontis paschał
  • II. transl. transl. et meton. źródło, początek, pochodzenie, przyczyna

Pełne hasło

FONS, -ntis m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
[generis f. (e Pol. studnia f. )
RachWaw p. 430 (a. 1565) : aquam de nova lapidea fonte.]
N. etymologiam m. ae.
GŁOG. Alex. I fol. n Ib : fons est origo nascentis aque et dicitur quasi fundens aquam vel fouens riuulos ex se fluentes (cf. ib. fol. J VIb).
I.
A. propr. źródło, zdrój; caput rivi. Glossae Pol.
ArLit III p. 108 (saec. XV med.med) : f-s «zrodlo».
GLcerv p. 568 : f-s ,,zrzodło, krynica”.
Praec.
1. salis źródło solne; aquae salsae caput, aqua salsa
DyplMog p. 2 (a. 1222) : f-em salis ... fratribus assignamus perpetuo possidendum.
KodMp II p. 79 (a. 1248) : si aliquando in prefato loco de Bochnia f-s salis minoratus fuerit, claustrum ... porcionem equalem cum sale comitis Michaelis ... percipiat.
Ita saepius. Glossa Pol.
AGZ XIII p. 360 (a. 1461) : villam ... cum zuppa seu fenestra salis et cum utilitatibus, que pro cedunt de dicto f-e salis, alias «sz okna».
2. studnia; puteus
KodMp III p. 15 (a. 1335) : scultetus tenetur fodere duos f-es et sui kmetones unum.
Ib. p. 115 (a. 1358) : f-s ... dictus «Mlosowa studnia».
Ita vulgo. Glossae Pol.
GLb p. 42 : f-s «studnycza» ... f-s fistularius «studnya rvrna».
Syn.
puteus ( Podol. p. 16 ).
Distinguitur
canalis ( PomnLw II p. 19, a. 1405 ; GLb p. 42 ) , catenatus ( KsgŁawKr p. 18, a. 1367).
3. ustęp; latrina
APozn III p. 79 (a. 1504) : occasione f-is seu secreti retro in domo ... facti.
B. meton.
1. woda; aqua.
2. potok; rivus (dicitur v. gr. de fonte lacrimarum sim.).
3. eccl.
a. sacer, (sacri) baptismatis, baptismalis sim. woda chrzcielna; aqua baptismatis; tantummodo in iuncturis
α. aliquem de (sacro) fonte (baptismatis) elevare, levare, suscipere ( KADŁUB. p. 107 ; AKapSąd II p. 595, a. 1470 ; et saepius), ochrzcić; baptisare.
Simili sensu
ex fonte suscipere ( MPH III p. 744, saec. XVI).
β. fontem exercere mieć prawo udzielania chrztu (o kościele); de ecclesia in qua homines baptizantur
DŁUG. LibBen III p. 59 : monasterium ... parochialem tenet et exercet f-em atque curam.
γ. in fontem rebaptisare ochrzcić ponownie wodą z chrzcielnicy; aqua baptismatis iterum baptisare
ArHist V p. 366 (a. 1415) : si sacerdos ... invenerit formam debitam fuisse servatam a laico ... in f-em non rebaptiset, sed solum eum ungat ... erismate.
b. baptismalis et abs. chrzcielnica; pelvis ornatior, qua aqua baptismalis servatur, baptisterium
Lites II p. 282 (a. 1413) : ecclesiam ... effregerunt et baptisterium seu f-em baptismalem accedentes, caldar ex eodem cupreum, in qua (sic ) aqua baptismalis consecrata servabatur, receperunt.
StPPP V p. XVI (a. 1420) : f-em baptismalem, erisma ... sub seris ... semper habeant ... caldareque aereum vel plumbeum in f-e baptismali ... habeant comparatum propter stillicidium, quod fit de f-bus ligneis.
Ita saepius. Glossa Pol.
GLb p. 42 : f-s baptismalis, «crzesnycza».
c. cereus fontis paschał; i. q. paschalis
AKapSąd III p. 328 (a. 1533) : cereum f-is alias paschalem.
II. transl. et meton. źródło, początek, pochodzenie, przyczyna; origo, caput, causa.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)