Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FERTO

Gramatyka
  • Formyferto, fertho, forto, perto
  • EtymologiaGerm. Vierting
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajmęskiżeński
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. med.wiardunek (moneta wartości 1/4 grzywny)
        • α. gen.
        • β. + de, de instita
        • α.
        • β.
        • γ.
        • δ.
      • 2. (sensu latius translato) pieniądz w ogóle
    • B. + decimalis BELLICALE. Petronalis meton. opłata, należność, danina itp. (uiszczana w wiardunkach) dziesięcina pieniężna tzw. wojenne, tj. danina składana przez kmieci panu, kiedy wyruszał na wojnęświętopietrze (danina zbierana na rzecz Stolicy Apostolskiej)
  • II. 1/4część czegoś oznaczana graficznie znakiem + , ćwierć

Pełne hasło

FERTO, -onis m. scr. fertho,,forto,,perto (Germ. Vierting)
  • Dc.
  • B.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
[generis f.
?
KsgKaz p. 22 (a. 1370) : date sunt pro viciis fertones III.]
I.
A. propr.
1. wiardunek (moneta wartości 1/4 grzywny); nummus (qui marcae quadrantem valebat)
KodPol I p. 29 (a. 1223) : singulis ... annis nobis (i. duci ) tres f-es argenti persolvant.
KodMp II p. 88 (a. 1253) : soluent censum annuum per f-em.
KodKKr I p. 86 (a. 1262) : statuimus ... ne plus quam vnus f-o vsualis monete persoluatur.
Ita vulgo usque ad saec. XV med.
Distinguitur
Polonicalis ( DokMp I p. 191, (a. 1376) , Ruthenicalis ( AGZ IV p. 107, a. 1421) .
Additur
α. gen. denariorum ( StSyn III p. 34 ; KodWp II p. 411, a. 1327 ;et saepius), grossorum (communium: DokMp IV p. 81, a. 1344 ; ib. I p. 132, a. 1363 et saepe; item Pragensium: StPPP III p. 21, saec. XIV med.med et saepius), (usualis) monetae (pecuniae) et DokMp IV p. 285, a. 1395 ; ZabDziej I p. 100, a. 1479) ; item census ( KsgŁawKr p. 13, a. 1367 ; ib. p. 172 , a. 1392 et saepius).
β. prp. de, v. gr. de instita ( DŁUG. LibBen I p. 5), de manso (CodSil(M) III p. 59, a. 1223 et saepius), de plaustro (dimidius: KodWp I p. 200, a. 1243) . Indicatur ratio, quae inter fertonem atque alias monetae species intercedebat
α. inter fertonem et grossum
KodWp II p. 436 (a. 1329) : duodecim grossos pro f-e quolibet computando (cf. etiam
DokKujMaz p. 257, a. 1363 et saepius; item
KodWp III p. 252, a. 1364: duodecim grossos Bohemicales pro f-e computando).
β. inter fertonem et scotum
KodKKr II p. 30 (a. 1368) : quilibet incolarum de suo manso sex scotos seu f-em grossorum Pragensium vsualis monete ... soluere tenebuntur.
AGZ XIV p. 5 (a. 1440) : non satisfecerat pro f-e alias «o sescz skot».
γ. inter fertonem et marcam
MPVat II p. 445 (a. 1363) : in qualibet marcha sunt IIII f-es.
AGZ VIII p. 43 (a. 1398) : unus f-o, quorum quatuor valent marcam Polonicalem.
δ. inter fertonem et florenum
PP II p. 58 (a. 1448) : quemlibet florenum per tres f-es minute pecunie computando.
2. (sensu latius translato) pieniądz w ogóle; pecunia in universum
Tom. XVI 2 , p. 460 (a. 1534) : diximus postea de ... subsidiis dominis Lithuanis dandis, sed hactenus ... nihil conclusum ... res tamen tantum ad f-em indicare videtur, idque licitando, tametsi cupiant omnes subsidia ferre Lithuanis.
B. meton. opłata, należność, danina itp. (uiszczana w wiardunkach); solutio, tributum (quae fertonibus solvebantur) α. decimalis et abs. (sg. et saepius pl. ) dziesięcina pieniężna; decima, quae nummis solvebatur
KodWp II p. 19 (a. 1289) : nos ... archiepiscopus ... Gnesnensis ... addimus ... villas pro regimine dicte ecclesie rectoris... cum missalibus et f-bus.
KodKKr I p. 183 (a. 1328) : quam pecuniam decimalem seu f-es quilibet scoltetus ... episcopo ... tenebitur presentare.
AKapSąd II p. 19 (a. 1415) : super f-bus decimalibus de duobus mansis.
Ita saepius. β. tzw. wojenne, tj. danina składana przez kmieci panu, kiedy wyruszał na wojnę; tributi genus, quod coloni domino ad bellum proficiscenti solvebant
StPPP IV p. 162 (a. 1356) : bona mensae episcopalis ... ad prestacionem f-um alias «woyenne» et aliarum daciarum ... per episcopos non debent stringi.
ArHist VIII p. 319 (a. 1499) : terrigene ... venientes ad me excusabant se ad bellum moturos ... dicentes se contribuciones dedisse, puta: f-es, capitalia, ducilia ... super servandos tria milia hominum.
Tom. IV p. 71 (a. 1516) : maiestas sua regia ... speravit ... congestum iri debere non parvas summas ex f-bus et «czopowe», que sustinere debuissent onus defensionis reipublice.
Cf. BELLICALE. γ. Petronalis świętopietrze (danina zbierana na rzecz Stolicy Apostolskiej); tributum Sedi Apostolicae solvi solitum
KodMaz(K) p. 22 (a. 1067 esse dicitur, est vero saec. XVI ex. ) : ecclesiae ministro damus f-es Petronales, decimas manipulares in colendis.
II. 1/4część czegoś oznaczana graficznie znakiem + , ćwierć; quarta pars alicuius rei, quadrans (signo+ designata)
AGZ III p. 81 (a. 1389) : quatuor frusta cere continencia XLV lapides minus + besmeni.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)