- Dc.
- B.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
KsgKaz p. 22 (a. 1370) : date sunt pro viciis fertones III.]
I.
A.
propr.
1.
wiardunek (moneta wartości 1/4 grzywny); nummus
(qui marcae quadrantem valebat)
KodPol I p. 29 (a. 1223) : singulis ... annis nobis (i. duci ) tres f-es argenti persolvant.
KodMp II p. 88 (a. 1253) : soluent censum annuum per f-em.
KodKKr I p. 86 (a. 1262) : statuimus ... ne plus quam vnus f-o vsualis monete persoluatur.Ita vulgo usque ad saec. XV med.
Distinguitur
Polonicalis (
DokMp I
p. 191,
(a. 1376)
, Ruthenicalis (
AGZ IV
p. 107, a.
1421)
.
Additur
α.
gen. denariorum
(
StSyn III
p. 34
;
KodWp II
p. 411,
a. 1327
;et saepius), grossorum (communium:
DokMp IV
p. 81, a.
1344
;
ib. I
p. 132,
a. 1363
et saepe; item Pragensium:
StPPP III
p. 21,
saec. XIV med.med
et saepius), (usualis) monetae (pecuniae)
et
DokMp IV
p. 285,
a. 1395
;
ZabDziej I
p. 100,
a. 1479)
;
item census (
KsgŁawKr
p. 13, a.
1367
;
ib.
p. 172
,
a. 1392
et saepius).
β.
prp.
de,
v.
gr.
de instita
(
DŁUG. LibBen I p. 5), de manso (CodSil(M) III
p. 59, a.
1223
et saepius), de plaustro (dimidius:
KodWp I
p. 200,
a. 1243)
.
Indicatur ratio, quae inter fertonem atque alias monetae species intercedebat
α.
inter fertonem et grossum
KodWp II p. 436 (a. 1329) : duodecim grossos pro f-e quolibet computando (cf. etiamDokKujMaz p. 257, a. 1363 et saepius; item
KodWp III p. 252, a. 1364: duodecim grossos Bohemicales pro f-e computando).
β.
inter fertonem et
scotum
KodKKr II p. 30 (a. 1368) : quilibet incolarum de suo manso sex scotos seu f-em grossorum Pragensium vsualis monete ... soluere tenebuntur.
AGZ XIV p. 5 (a. 1440) : non satisfecerat pro f-e alias «o sescz skot».
γ.
inter fertonem et
marcam
MPVat II p. 445 (a. 1363) : in qualibet marcha sunt IIII f-es.
AGZ VIII p. 43 (a. 1398) : unus f-o, quorum quatuor valent marcam Polonicalem.
δ.
inter fertonem et florenum
PP II p. 58 (a. 1448) : quemlibet florenum per tres f-es minute pecunie computando.
2.
(sensu latius translato) pieniądz w ogóle;
pecunia in universum
Tom. XVI 2 , p. 460 (a. 1534) : diximus postea de ... subsidiis dominis Lithuanis dandis, sed hactenus ... nihil conclusum ... res tamen tantum ad f-em indicare videtur, idque licitando, tametsi cupiant omnes subsidia ferre Lithuanis.
B.
meton. opłata, należność, danina itp.
(uiszczana w
wiardunkach); solutio, tributum (quae
fertonibus solvebantur)
α.
decimalis
et
abs.
(sg.
et saepius
pl.
)
dziesięcina pieniężna;
decima, quae nummis
solvebatur
KodWp II p. 19 (a. 1289) : nos ... archiepiscopus ... Gnesnensis ... addimus ... villas pro regimine dicte ecclesie rectoris... cum missalibus et f-bus.
KodKKr I p. 183 (a. 1328) : quam pecuniam decimalem seu f-es quilibet scoltetus ... episcopo ... tenebitur presentare.
AKapSąd II p. 19 (a. 1415) : super f-bus decimalibus de duobus mansis.Ita saepius. β. tzw. wojenne, tj. danina składana przez kmieci panu, kiedy wyruszał na wojnę; tributi genus, quod coloni domino ad bellum proficiscenti solvebant
StPPP IV p. 162 (a. 1356) : bona mensae episcopalis ... ad prestacionem f-um alias «woyenne» et aliarum daciarum ... per episcopos non debent stringi.
ArHist VIII p. 319 (a. 1499) : terrigene ... venientes ad me excusabant se ad bellum moturos ... dicentes se contribuciones dedisse, puta: f-es, capitalia, ducilia ... super servandos tria milia hominum.
Tom. IV p. 71 (a. 1516) : maiestas sua regia ... speravit ... congestum iri debere non parvas summas ex f-bus et «czopowe», que sustinere debuissent onus defensionis reipublice.Cf. BELLICALE. γ. Petronalis świętopietrze (danina zbierana na rzecz Stolicy Apostolskiej); tributum Sedi Apostolicae solvi solitum
KodMaz(K) p. 22 (a. 1067 esse dicitur, est vero saec. XVI ex. ) : ecclesiae ministro damus f-es Petronales, decimas manipulares in colendis.
II.
1/4część czegoś oznaczana graficznie znakiem + , ćwierć;
quarta pars alicuius rei, quadrans (signo+ designata)
AGZ III p. 81 (a. 1389) : quatuor frusta cere continencia XLV lapides minus + besmeni.