Elektroniczny Słownik Łaciny Średniowiecznej w Polsce - eLexicon Mediae et Infimae Latinitatis Polonorum

Ogólne

Pełne hasło

Więcej

APTO

Gramatyka

Formyapto
Etymologiałacina starożytna
Odmiana -are, -avi, -atum

Znaczenia

I.
- propr.+ alas alicui; ferramenta molis (Kod KKr I propr. dopasować, przytwierdzić
  - 2. concr. transl. przystosować, dostosować, przysposobić
    - α. + barbam skrócić,przystrzyc
    - β. + equum wyposażyć w uprząż
    - γ. + panem ©. piscinam in valitudinem aquae jeśćprzysposobić na barćdostosować sadzawkę do siły prądu wody
    - ξ. + terram ad fimum optabunt. *?. aliquid usibus przygotować pod nawożenieużywaćnarażać się na śmierć
    - α. + nomen Hist. I : septennio ... debebat ... nomen illi a-ri et imponi. : cui nomen a-vit Lampertus. nadać imię
    - β. + tempus wybrać odpowiednią chwilę Refl. dostosować się
  - I. przygotowywać
  - I. sporządzać,wykonywać,gotować
  - I. pogodzić się
    - 2. zasłużyć

Pełne hasło

APTO, -are, -avi, -atum

propr. dopasować, przytwierdzić; applicare, adiungere v. g. alas alicui; ferramenta molis (Kod ' KKr I

p. 100, a. 1273) : fenestras circacirca salam (

AKapSąd II p. 50, a. 1419) .

2. transl. przystosować, dostosować, przysposobić; aptum reddere, accommodare, conformare a.res concr.

N. locut.

α. barbam skrócić,przystrzyc; detondere

VHedv p. 519 : barbam ... longam, sed moderata pilorum precisione decenter a-tam.

β. equum wyposażyć w uprząż; ornare

*CodPom p. 35 (a. 1139) : equum unum ... bene a-tum ac faleratum nobis ... annis singulis persoluetis.

γ. panem jeść; edere

FROVIN. p. 72, v. 248: cum panem a-as, bucellas fac satis aptas. <7. arborem ad apes

przysposobić na barć; i. e. ad apiarium faciendum

ArPrawn V p. 160 (saec. XIV) : que arbor ... sit ad apes a-ta.

Cf. KodWp II p. 590 . ©. piscinam in valitudinem aquae dostosować sadzawkę do siły prądu wody; instruere ita,ut vim aquae sustinere possit

AGZ XIX p. 179 (a. 1479) : piscinamSkarbek ... ab omni damno ... conservare debet... in valitudinem aque a-ndo, sepibus sepiendo.

ξ. terram ad fimum przygotować pod nawożenie; ad satiandum stercore

KodWp III p. 109 (a. 1358) : incole arabunt nobis ter in anno et ad fimum (ed. finem) a-bunt.

Cf. ib. p.364 (a. 1371) , ubi falso legitur optabunt. *?. aliquid usibus używać; uti

MARTIN. OP. Marg. fol. 28b : ligna ecclesie ... vsibus... religiosorum possunt a-ri. in imagine frontem donis gloriae:

AH XLIV p. 72 (saec. XV) : sic cervici frontem plexam rite nectis et adnexam donis a-as gloriae,t. iugulum neci

narażać się na śmierć; mortis periculum incurrere *MPH II p. 89 (Herbord): populum incredulum ... alloquendo, iugulum neci ... cottidie a-vimus. *. calamum sonis i. q. moderare ( CRIC. p. 64, v. 41); item camena a-ta modulis ( PAUL. CR. p. 147, v. 58). b. res abstr. v. gr. responsum litteris ( CodEp III p. 57, a. 1451) , orbes ad circulos imaginarios ( ALBERT. p. 22 ).

N. locut.

α. ap. DŁUG. nomen nadać imię; i. q. dare Hist. I p. 109 : septennio ... debebat ... nomen illi a-ri et imponi. Ib. p. 301 : cui nomen a-vit Lampertus.

Ib.III p. 514 : iniquum reor ut cuique feminae ... nomen debeat a-ri Maria,

β. tempus wybrać odpowiednią chwilę; occasionem capere

KsgHenr p. 6 : quatinus tempus a-rent, quo ducis ... possent... consensum inclinare.

KodPol II p. 833 (a. 1424) : praescriptionibus temporibus a-tis ... nolumus ... concessionis nostrae gratia derogarj. c. personas

DŁUG. Hist. III p. 449 : Hedvigis ... regnum interim, quo illi sponsus a-atur et quaeritur, administret.

Refl. dostosować się; se accommodare

NIC. POL. p. 66, v. 358: nisi me captes et te michi moribus a-es.

JAC. PAR. II p. 211 : rebus magis quam verbis me ... a-bo.

I. przygotowywać; praeparare. Saepius refl. przygotowywać się; se praeparare.

N. przystąpić,

zabrać się do czegoś; ad aliquid agendum accedere

AGZ XIX p. 255 (a. 1487) : Elizabeth iam iurare se a-verat et ipsa Zophia iuramentum ei remisit.

CorpJP II I p. 451 (a. 1519) : si tales cives a-verint se ad talia bona navis diripienda.

Part. perf. przygotowany,zdolny do wykonywania czegoś; paratus

JANKO p. 647 : circa omnia altaria ... stabant sacerdotes ad missam a-ti.

Constr. ad

I—II: a. abs. b. sq. dat. c. sq. ad. d. sq. in c. acc. AGZ XIX p. 179 cf.

AAlex p. 180 (a. 1502) : ut potni in eam rem se a-vi.

Cf. Th. II324, , 39sq. t.sq. pro :

CodEp III p.340 (a. 1487) : a-amur pro bellica expedicione.

f. sq. super :

AGZXVII p. 139 (a. 1477) : restes sunt misse ad a-ndum super bellum,

g. sq. enuntiato finali, h. sq. inf.

AKapSąd II p. 828 (a. 1522) : ut se a-rent secum ire.

AGZ XIX p. 255 cf. sq.

I. sporządzać,wykonywać,gotować; facere,conficere, instituere

Lites II p. 454 (a. 1410) : quosvis apparatus ad oppugnacionem ... castri ... parare non debent nec a-re, sed huiusmodi apparatus in eodem, in quo nunc habent ... habere debebunt numero (cf.

KodLit p. 122). MHer XII p. 189 (a. 1415) : venatores ... ignem pro a-ndis refeccionibus ... habere non possunt.

pomarium założyć sad; i. q. ponere

AGZ VI p. 19 (a. 1424) : pomaria (ed. pomoria) ... erigendi, a-ndi et reparandi facultatem ... damus.II. singularia pass.

I. pogodzić się; concordiam facere

AAlex p. 86 (a. 1502) : ut a-etur et pacificetur dux Masoviae cum ... moderno rege Poloniae.

2. zasłużyć; mereri

AH IX p. 118 (a. 1438) : flagitans, ut omnes sui non a-entur poenis lui viventes in saeculo.

APTO

Pełne hasło

Więcej

Słowniki

Korpusy

Lista haseł