- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
- H.
- N.
- K.
- O.
- W.
I.
(inducit
enunt. causale) ponieważ, dlatego że, bo; quod, quoniam, cum
(sq.
ind. vel con. ).
N. locut.
quia est
(loco appositionis) log.
t.t. drogą aposterioryczną przez wnioskowanie z następstw;
per deductionem a posteriori procedendo (syn.
a posteriori;
opp.
propter quid
vel
a priori,
item
quid est)
MatFil II p. 27 (a. 1413) : demonstratio est duplex: ‘q-a est’ et ‘propter quid’; demonstratio ‘q-a est’ est demonstratio, in qua proceditur ab effectu ad suam causam, vel ab effectu ad effectum, vel a causa remota ad suum effectum.
HESSE Quaest. p. 290 : cognitio est duplex: quaedam ‘propter quid’, seu a priori, ut quando effetus cognoscitur per causam; alia ‘quia est’, et a posteriori, ut quando causa cognoscitur per effectum.
MatFil II p. 35 (a. 1413) : modus sciendi proprie dictus ‘propter quid’ est perfectior modo sciendi ‘q-a est’.Ita vulgo.
Iuncturae potiores
a.
c.
subst.
,
v.
gr.
cognitio (
et saepius
), demonstratio
(
et saepissime),
opi
nio (
BYSTRZ. AnalPost fol. i Vb
:
noticia veri contingentis accepta per propositiones mediatas dicitur opinio ‘q-a est’)
, praecognitio (
GŁOG. Anal. fol. AA VIb : de istis rebus due habentur precognitiones, scilicet ‘quid est’ et ‘q-a est’;ita saepius), quaestio (
ib. fol. CCc Ia : questio ‘propter quid’ presupponit questionem ‘q-a est’, et questio ‘q-a est’ presupponit questionem ‘quid est’; ita saepius), scientia (
id. Anim. fol. C VIb : scientia procedens demonstratione ‘propter quid’ est certior scientia procedente (ed. -ns ) demonstratione ‘q-a est’; ita saepius).
b.
c.
verbis,
v.
gr.
cognoscere (
BYSTRZ. AnalPost fol. i VIIIb
:
impossibile est cognoscere ‘propter quid’ non cognoscendo ‘q-a est’
), noscere (
ib. fol. e IIa
:
omnis propositio cognita
solum per experientiam nota
est quo ad ‘q-a est’ tantum
), syllogisare
(
id. AnalPr fol. k
IVb
:
tercia conclusio non contingit syllogisare verum ex falsis ‘propter quid’, sed
solum ‘q-a est’
).
II.
(inducit
enunt.
obi. ) że;
quod,
acc.
c.
inf.
VAdAnt p. 12, 2 : uenit nuncius dicens q-a ... Adalbertus ... electus est in episcopum.
Ib. p. 24, 14 : duo ... ex fratribus ... uidentes, q-a se monachum facere vellet ... fugam dederunt.
Ib. p. 34, 9 : prescierat ... q-a populum ... a uia sua mala nemo flectere quisset.Ita vulgo, post verba dicendi, nuntiandi, promittendi, videndi, sciendi, sim.
Item post
fit (
KodWp I
p. 242, a.
1249
:
plerumque fit q-a, quod
scripto non roboratur, cito a memoria labitur
), contingit (
Tom. VIII
p. 164, a.
1526)
, placet
(
et saepius).
Constr.
sq. ind.
vel
con. ;
occ. sq. inf.
perf.
CracArt suppl. II p. 87 (a. 1437) : asserendo - licet false - q-a ipse secum concubuisse et eam impregnasse (nisi leg. -set ... -set).Saepe incipit orationem rectam
StPPP VIII p. 33 (a. 1381) : coram iudicio est confessus q-a super Petrassium nihil habeo querulare.
Ib. p. 79 (a. 1382) : dixit: habuisti litteram, et ipse iuratus est, q-a non habui.
Ib. p. 117 (a. 1384) : respondit q-a non habeo hic respondere.Ita saepissime.Varia ad I – II:
1.
iuncturae potiores ex eo (illo) quia (cf.
supra III 1266, 19 sqq.
)
;
; exinde quia
(cf.
sq.),
hinc est quia (
MATTH. Rat.
p. 110
)
; ideo quia; in hoc quia (
AKapSąd III
p. 345, a.
1525)
; ita quia (cf.
supraV 1077, 25
sqq.), praesertim quia (cf.
,
supra 1029
,
43)
;
; pro eo quia (cf.
),
propter hoc quia
(cf.
supra IV 753, 16 sqq.
)
;
; propterea quia (cf.
supra 1307, 46
)
;
; ratione huius quia (cf.
supra IV 753, 23 sqq.
)
;
; sic est quia (cf.
infra
s.
v.); talis
quia (cf.
infra
s.
v.), cett.
2.
locut.
potiores
α.
concordia quia
i.q. talibus condicionibus instituta
StPPP VIII p. 380 (a. 1396) : concordia inter uxorem Dziuissy ... et Gretham ... q-a ... Dziuissius Lta marcas ... dare debet Grethe.β. nisi quia chyba że; nisi quod
DŁUG. Hist. V p. 30 : nullum in eo maius vitium erat, nisi q-a sine mensura fuit, et non quod potuit, sed quod voluit, aggressus est.
Dogiel IV p. 291 (a. 1532) : nihil aliud ... impetrare potuimus, nisi q-a nobis tantum victoriae praestitutum fuit.γ. (sub) tali condicione quia:
KodMp II p. 167 (a. 1287) : causam suam fratri suo ... contulit ... tali condicione q-a quicquid ... in causa definirent, ratum esset.
KodWp III p. 440 (a. 1375) : concordaverunt ... sub talibus condicionibus q-a ... abbas ... Iankoni ... dedit quatuor marcas.Ita saepe.
Item
eam condicionem quia :
AKapSąd III p. 308 (a. 1516) : eam cum Paulo ... condicionem inscribimus ... q-a ... duo millia florenorum sumus daturi.
III.
(inducit
enunt. finale) aby, żeby, by; ut
RHist XXX p. 178 (a. 1310) : veniam petam ... q-a restituat mihi gratiam suam ... ita q-a ... mihi ... securitatem tribuat, q-a ad eum accedere ... secure ... valeamus.
ZABOR. Tract. p. 18 : mandat ... baronibus q-a auxilium prebeant ad alienata revocanda.
Ib. p. 55 : rectores ... debent providere, q-a in subditis suis sit debita harmonia.Ita saepius.
IV.
(indicat causam antecedendo adi. vel subst.
cum ellipsi verbi
esse)
bo; scilicet, nempe,
nimirum, puta
PEREGR. Serm. p. 21 : verbis istis instruimur ... ad hoc qualiter diem crastinum recipiamus et quali reverentia, q-a sanctificati.
Ib. p. 262 : Dominus intravit domum, ubi tria notantur: cuius domum - q-a principis, quando - q-a sabbato, quare - q-a manducare panem.
HESSE Matth. V p. 8 : super quem Ioannem Baptistam non habeat Herodes iurisdictionem q-a summi regis militem.Ita vulgo.
Item eodem sensu
ex eo quia :
WŁODK. ScrSel I p. 61 : Christiani confluunt illic ad inpungnandum infideles ex eo q-a infideles.
V.
varia et singularia
1.
supervacaneum videtur
AGZ V p. 163 (a. 1448) : significamus tenore presencium q-a presentibus et futuris, presencium noticiam habituris, quomodo ... limitavimus.
2.
confundi
videtur
c.
coni.
atque:
AGZ XV p. 162 (a. 1472) : inprimis Pauel iurabit q-a manu sinistra recipiat et tenebit se per rotulam ... et manu dextra debet bundicere faciem suam.