Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PUNCTUM

Gramatyka
  • Formypunctum, punctus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i -i -us
  • Część mowyrzeczownikrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajnijakimęskimęski
Znaczenia
  • I. actus pungendi, punctio, ictus (saec. XVI). Occ. meton. fere i.q. ostrość; acies
    • A.
      • 1. notula, signum minutissimum (in spatio exsistens vel scriptum, depictum sim.).
        • a. geom. astr. distinguitur
        • b. signum interpunctionis enuntiationes seiungens
        • c. signum notae musicae additum ratione eam augendi vel dividendi.
        • d.
          • α. nota vituperandi causa nomini alicuius adscripta
          • β. + cervisiae locus quo cervisia propinatur
          • γ. nodus ornatior?
      • 2. + in omnibus punctis (articulis, clausulis, condicionibus, distinctionibus pars textus distincta, caput, articulus;
        • a. + puncta citatoria articuli singuli in citatione longiore contenti
        • b. iuris actionis momentum, de quo dicitur
    • B. temporis pars brevissima, momentum. Iam antiquitus additur
      • α. + (in) puncto statim, subito
      • β. + in puncto et praecinctu esse in procinctu, in ipso momento alicuius rei faciendae
    • C.
      • 1. eccl. victus diurnus vel pecunia, quae loco huiusmodi victus clericis distribuebatur
      • 2. + in priora puncta, in priorem punctum in punctis cum aliquo stare (residere) in statum pristinum i.q. necessitudine aliqua iungi

Pełne hasło

PUNCTUM, -i n. et PUNCTUS, -i m. et -us m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
  • O.
  • W. (-tis).
I. propr. uderzenie, ukłucie, dźgnięcie; actus pungendi, punctio, ictus (saec. XVI). Occ. meton. fere i.q. ostrość; acies
WŁODK. ScrSel II p. 293 : cecitas mentis ... excludit p-um intellectualis visionis dupliciter.
II. transl.
A.
de loco
1. kropka, punkt (istniejący w przestrzeni lub zapisany, namalowany itp.); notula, signum minutissimum (in spatio exsistens vel scriptum, depictum sim.).
Praec.
a. geom. (et astr. ) t.t.; distinguitur e. g. punctum centrale ( BYSTRZ. AnalPost fol. i Ib ), continuitivum ( id. Log. o IIa ), determinativum( ib. ), indivisibile ( id. in MatFil IV p. 97 ), cett. ; item initians, continuans et terminans ( WROCŁ. Epit. fol. e IVb) .
b. kropka (znak interpunkcyjny); signum interpunctionis enuntiationes seiungens.
N. locut. ad punctum co do kropki, tj. co do najmniejszego szczegółu; accuratissime, ad amussim
KodMp I p. 49 (a. 1255) : quas aquas ... anno elapso in priuilegio nostre confirmationis ad p-um consignare demandavimus.
NIC. BŁ. Serm. ΙII p. 200 : sancti erigunt visum suum ... in ipsum Deum dirigentes ... hoc ipsum ad p-um accidit viris sanctissimis ... neque tamen ... in visionem diuinae essentiae pertingunt.
c. kropka umieszczana przy nucie dla zaznaczenia zmiany jej wartości; signum notae musicae additum ratione eam augendi vel dividendi.
Distinguitur v. gr. adiectivum, disiunctivum, divisivum, perfectivum ( KROMER MusFig fol. G IIb), item divisionis et perfectionis ( MONET. fol. E IIIb) .
d. singularia
α. punkt karny zaznaczany przy czyimś nazwisku; nota vituperandi causa nomini alicuius adscripta
ARect II p. 51 (a. 1538) : nomina ... magistrorum, qui commiserunt negligencias, haec sunt ... magister Michael ... habet III p-a ... doctor Łowicz unum etc.
β. cervisiae miejsce w którym sprzedaje się piwo; locus quo cervisia propinatur
AAlex p. 62 (a. 1502) : ut... «czopowe» vectigal] exigatur circa p-um cervisiarum, non a braxaturis, sed ab uno quolibet hactuali per grossum.
γ. guz ozdobny? nodus ornatior?
GLb p. 84 : p-us vel p-um, «pukyel».
2. punkt jako część tekstu, paragraf, ustęp, artykuł; pars textus distincta, caput, articulus; saepe in iunctura in omnibus punctis (articulis, clausulis, condicionibus, distinctionibus sim. )
KodMp II p. 284 (a. 1252) : vt... hec nostra concessio in omnibus p-is, condicionibus et articulis in perpetuum robur ... obtineat.
Ita saepe. Occ. articulus puncti, cf. supra I 789, 17 sqq.
N. constr. sq. de :
Concl. p. 204 (a. 1535) : p-us de domuncula penes bursam Ungarorum sita.
Praec. iur .
a. puncta citatoria poszczególne kwestie w pozwie obejmującym kilka spraw; articuli singuli in citatione longiore contenti
PrPol p. 348 (a. 1398) : citati et ... actor ... inter se recognoverunt pro graniciis terminum, in quo Joannes actor a suis p-is citatoriis non recedit.
b. punkt, etap przewodu sądowego, na którym w danym momencie się znajduje; iuris actionis momentum, de quo dicitur
DokMp VIII p. 377 (a. 1397) : mandamus ... quattenus causam eandem in eo p-o, in quo est, ad nostram presenciam remittatis iudicandam.
AKapSąd II p. 5 (a. 1404) : quatinus ipsas causas in quibuscunque p-is et terminis pendebant ... suspendatis.
Ib. p. 28 (a. 1417) : peciit resumi dictam causam ab eisdem p-o, clausulis et statu, in quibus mansit indecisa.
Ita saepissime. Additur causae ( CracArt II suppi, p. 20, a. 1433 et saepius).
B. de tempore: ułamek czasu, moment, chwila; temporis pars brevissima, momentum. Iam antiquitus additur horae, temporis; ap. nos item diei ( *CodVit p. 882, a. 1429) , momenti ( KADŁUB.(Pl) p. 111 ), mortis ( KOMOR. p. 300 ) , vitae suae ( ChrPol p. 653 ), cett.
N. locut.
α. (in) puncto z miejsca, natychmiast; statim, subito
MARTIN. OP. Serm. p. 73 nlb.: si decedunt in peccato, in p-o ad infernum descendunt.
*PommUrk VII p. 218 (a. 1328) : totum ... fide data per manuum impositionem alternatim et p-o gratum et ratum conservandum.
Ita saepius.
β. in puncto et praecinctu esse być w gotowości do czegoś; in procinctu, in ipso momento alicuius rei faciendae
DŁUG. Hist. IV p. 57 : erat ... vexillum ... in p-o et praecinctu ad faciendum cum hostili agmine congressum.
C. de aliis relationibus
1. eccl. pl. dzienna racja żywności lub suma wypłacana duchownym na utrzymanie; victus diurnus vel pecunia, quae loco huiusmodi victus clericis distribuebatur
AKapSąd I p. 417 (a. 1455) : Petrus ... solucionem sex marcarum quas ex residencia in p-is habere debuit, si non anno presenti, extunc sequentibus annis habebit.
Ib. p. 425 (a. 1456) : auditis exposicionibus ... dominorum ... quomodo in negociis ecclesie ... fecerunt fatigas in Lythwa niam ... remanserunt [canonici ipsos circa p-a et decreverunt, ut ipsis solvantur.
Ita saepisime. Cf. PORTIO I 3 b et PUNCTUO, PUNCTO III, PUNCTUATIO II, PUNCTATIO.
2. in certis quibusdam locut. α. in priora puncta, in priorem punctum do dawnego stanu; in statum pristinum
ARect I p. 407 (a. 1496) : exclusionem magistrorum e bursa] ... annulauit [rector et in priora p-a reposuit.
DANT. in
Tom. VII p. 175 (a. 1525) : quartana febris ... paulo ante dupplicatam se fecit ... hoc tempore in priorem p-um rediit.
β. in punctis cum aliquo stare (residere) być z kimś w jakichś stosunkach; i.q. necessitudine aliqua iungi
KodLit p. 364 (a. 1432) : woywoda ... non stat in bonis p-is nobiscum.
SSrSil IX p. 54 (a. 1464) : sanctitatem vestram non lateat, in quibus p-is nunc resideant cum Georgio asserto rege Bohemie.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)