- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
I.
1.
część (jakiejś całości), cząstka, kawałek;
pars (totius cuiusdam),
particula, membrum.
Glossae
Pol.
AGZ XVIII p. 517 (a. 1492) : de area de tribus p-bus alias «ze trzech czwyerczy».
KsgRWar p. 258 (a. 1510) : resignavit p-em orti sui alias «cawal».
GLcerv p. 681 : p-is nomen non semper dimidium significat, sed prout adiectum est «cząstka».
N. locut.
α aequali portione
w równych częściach; partibus aequis
ArPrawn V p. 430 (a. 1396) : domina terciam partem in omnibus bonis debet recipere equali p-e cum suo privigno.
AKap Sąd II p. 756 (a. 1511) : bona materna equali inter se divident p-e.
β.
portio circuli
wycinek koła;
i.q. fragmentum duobus radiis parteque circumferentiae definita.
2.
kawałek ziemi, część majątku ziemskiego, przypadająca komuś z dziedzictwa lub
podziału; agri (culti) pars, bona terrestria alicui hereditate vel
divisione contingentia
KodMaz(K) p. 104 (a. 1173): si ... Lestconem absque liberis mori contigerit, praefata p-o cederet Kasimiro.
CodSil(M) II p. 203 (a. 1218) : Wylkzin cum toto circuitu, in quo continetur p-o quedam, que Brezni vocatur.
KodMp II p. 58 (a. 1235) : que ego succesione paterna et p-e legitima possidens.Ita vulgo. Glossae Pol.
ZapSądWp p. 100 (a. 1402) : pro p-e wlgariter «vimarek» hereditatis.
AGZ III p. 170 (a. 1416) : dedimus ei aream ... cum p-bus agri alias «oplossamy».
DokMp VII p. 136 (a. 1423) : sex mansos liberos ... cum p-bus alias «z obsarmi».
KsgMaz III p. 109 (a. 1435) : Nicolaus prefatam p-em alias «plossą» possidebit (ita saepius ).
StPPP XI p. 191 (a. 1439) : sex p-es terre alias «zagony».
AGZ XII p. 149 (a. 1446) : invadiavit ... suam p-em alias «dzelnicza» (ita saepius ).
StPPP II p. 808 (a. 1475) : Petrus «dwa kąszy ląky» ... nichil sibi in eisdem p-bus prati relinquendo ... obligavit.Cf. PORTIUNCULA II.
N.
(de)relicta (derelicti)
spuścizna, spadek;
hereditas alicui
relicta,
cf.
et 27 et
PP V p. 112 (a. 1428) : p-es relicte olim wulgariter «puscyna», que post mortem Janussii ... ipsis cesserunt.Distinctiones ad 1-2: aequalis ( KsgŁawKr p. 8, a. 1366 et saepius), hereditaria ( DokMp V p. 16, a. 1402 et saepius), integra et totalis ( KodMp I p. 92, a. 1354) , paterna ( DokMp I p. 62, a. 1347 et saepius), paternalis et maternalis ( StPPP VII p. 798, a. 1400) , tota ( DokMp IV p. 140, a. 1367 et saepius), totalis ( StPPP VIII p. 398, a. 1397 et saepius).
Constr.
ad 1-2:
a.
abs.
b.
sq.
gen.
,
v.
gr. hereditatis (
StPPP VIII
p. 312, a.
1389
et saepissime), praedii (
KsgDoch
p. 60
)
, terrae (
), sim.
c.
sq.
cum:
DokSZKr p. 20 (a. 1376) : p-es suas cum adiacenciis ... vendiderunt.
d.
sq.
de:
KsgŁawWar p. 214 (a. 1484) : resignavit ... p-em de domo.
e.
sq.
ex:
MPH II p. 166 (saec. XIII) : ex quibus Gallis p-o in Italia consedit.
ArHist X p. 59 (a. 1534) : una p-o ex agro prediali.
f.
sq.
in
c.
acc.
KsgŁawKr p. 203 (a. 1392) : similem p-em in omnia sua bona cum aliis suis pueris contulit post matrem suam habendam.
g.
sq.
in
c.
abl.
ArPrawn V p. 410 (a. 1398) : quod nemo haberet aliquam p-em in concessa pecunia.
Lites II p. 275 (a. 1413) : duabus p-bus possessionariis in villis.Ita saepius.
h.
sq.
post:
StPPP VIII p. 398 (a. 1397) : pro totali p-e sua post patrem et matrem.
3.
a.
udział w czymś;
participatio.
Praec.
α.
in locut.
portionem cum aliquo recipere (percipere,
habere)
fere i.q. zapłata,
wynagrodzenie; recompensa, remuneratio, merces
KodMp II p. 16 (a. 1198) : ut omnium oracionum et beneficiorum ... quam ab ipso ... Christo expectamus, nobiscum pariter percipiant p-em.
DokKKr I p. 8 (a. 1219) : sciat se excommunicacionis vinculo innodari et cum Pilato in extremis p-em recepturum.Ita saepius.
Inde
i. fere q.
kara; poena
KodMp III p. 15 (a. 1335) : de iudicio p-em sive poenam recipiet competentem.
β.
canonica
opłata należna proboszczowi, gdy jego parafianin został pochowany
gdzie
indziej; solutio parocho dari solita,
cum parochianus alibi
sepeliebatur
MARTIN. OP. Marg. fol. p 4b : ecclesia parochialis ... de mortuo alibi sepulto debet ius suum habere, id est canonicam p-em ... canonica p-o est danda secundum consuetudinem terrarum.Cf. AKapSąd I p. 96 (a. 1458) et ib. III p. 40 (a. 1473).
b.
pl. dzienna racja
żywności lub suma wypłacana
duchownym na utrzymanie; victus diurnus vel pecunia,
quae loco huiusmodi victus
clericis distribuebatur
StVic p. 395 (saec. XV in.) : statuimus ... sub pena privationis p-um et quarumcunque obvencionum, bursam nostram et thezaurum ac manus nostras tangentium eqs.
Ib. p. 398 (saec. XV in.in) : in uno grosso p-um, que diebus currentibus distribui consueverunt ... puniatur.
ArHist VI p. 5 (a. 1445) : nec ad capitulum nec ad p-es lite durante admittatur.Ita saepius.
Syn.
distributiones cotidianae (
StVic
p. 406, a.
1512).
4.
singulare
civilis
danina, podatek; exactio,
tributum
CorpJP III p. 81 (a. 1508) : terrae Maioris Poloniae ... solutionem bellicam ... et mediam p-em civilem dandam promiserunt (cf. ib. infra vos civitatum et oppidorum incolae medietatem exactionis ... civilis dare ... debeatis).
II.
significationes variae vocis
Pol. sztuka reddi
videntur
1.
sztuka, kawałek większej całości; pars massae alicuius
a.
bryłka, grudka itp.
; particula, fragmentum, frustum
KodMp II p. 65 (a. 1242) : duas p-es salis, quae a vulgo «peczini» et «corcze» vocantur.
JusMet p. 141 (a. 1426) : facultatem ... fodiendi, quaerendi plumbum ... et in formas bancorum et p-um ... condiendi.
CracArt suppl. III p. 131 (a. 1440) : quatuor p-es argenti pro duabus ampulis pro altari ... assignavit.Ita saepe. Cf. PORTIUNCULA I. Glossa Pol.
RachBon III p. 145 : pro 7 lapidibus magnis ... et pro 13 p-bus, alias «sthuk».
Distinguitur addito
α.
adi.
,
v.
gr.
argentea (
SSrSil II
p. 216,
saec. XV ex.ex)
, crystallina (
InwKKr
p. 108
).
β.
gen.
,
v.
gr. auri (
InwKKr
p. 203
)
, carnium (
ArHist III
p. 483,
a. 1521
et saepius), ferri dicta «sztaba» (
CracArt II
p. 423,
а. 1543),
laterum (
RachWaw
p. 267,
a. 1541).
b.
szmatka, kawałek materiatu; panniculus, telae particula abscisa, mappa
AAlex p. 544 (a. 1506) : «podnyebyene» (i. aulaeum ) axamenti ... octo p-es in eodem, circa unam p-o parva deest.
CracArt II p. 602 (a. 1547) : estivale non consutum alias in p-bus de brunatico atlasso.
InwKKr p. 94 : antependium ex p-bus adamasci albi et brunatici.Ita saepius. Glossa Pol.
InwKKr p. 261 : p-es seu «piati» maiores duo ad albas.
2.
tzw. sztuka cechowa, wyrób rzemieślnika, uprawniający do uzyskania tytułu
majstra; opus, quo confecto opifex gradum magistri artificum
assequebatur
APozn II p. 382 (a. 1499) : istud est experimentum et p-o alias «stuka» pro currificibus, quam facere tenetur quilibet magistrari volens.
Ib. supra si p-o alias «stuka» quam talis socius ostendit, non est valens aut magistraliter facta.Ita saepius.
3.
staminum, telae
et
abs.
:
zwój tkaniny (zwykle określonej długości);
textile, panni pars involuta (certae cuiusdam longitudinis)
KodKrak p. 435 (a. 1456) : quicumque famulorum barchanium alicui magistro laborauerit, iste magister a p-e alias «stuky» quatuor grossos soluere tenebitur.
AGZ VI p. 158 (a. 1472) : p-es staminum sericeorum ... libere esse debent ad vendendum cum ulna.
APozn II p. 250 (a. 1493) : pro ... una p-e telae.Ita saepius.
4.
(de filis sim.) motek,
kłębek; glomus
AGZ XVII p. 522 (a. 1504) : septem p-es netaminum, alias «przadze».
CracArt II p. 598 (a. 1547) : zonarum ... Veneticianarum p-es alias «sztuczek» 6.Cf. PORTIUNCULA 4.
Constr.
ad 1 - 4:
a.
abs.
,
et saepissime.
b.
sq.
gen.
,
et saepissime.
c.
sq.
ad:
InwKKr p. 101 : quattuor p-es panni ad albas.Ita ib. saepius.
d.
sq.
de, cf.