- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
I.
kara, ukaranie; punitio,
castigatio, culpa,
animadversio.
Praec.
A.
iur. kara
sądowa, grzywna pieniężna lub
opłata na rzecz sądu; multa pecuniaria vel
pecunia quaedam solvenda, a
iudicibus constituta.
Glossae
Pol.
AGZ XVII p. 207 (a. 1484) : sub p-is alias «poth pokuthamy».
Ib. XIX p. 313 (a. 1486) : Iacobus ... recepit se ad p-am, alias «k wynye» ([ita saepius)].Per abundantiam dicitur, v. gr. poena multae ( KADŁUB.(Pl) p. 84 ), ultionis ( PommUB p. 122, a. 1252 et saepius); poenae animadversio ( ConcPol VI p. 312, a. 1586) , paenitentia ( KodMp I p. 170, a. 1418), sim.Distinguuntur varia poenarum genera addito adi. vel gen. , v. gr. accidentalis, banni, bina, bonorum, camerae (apostolicae), cancellaria, canonica (sacrorum canonum), carceris, castrensis, cippi, civilis, coadiutorii, composita, consistorialis, corporalis, correctoria, cottidiana, criminalis, disciplinalis, ducalis, dupli (duplionis), edicti, episcopalis, excessibilis (excessiva), excommunicationis, extraiudicialis, falsi, furcae, generalis, infamiae, iudicialis (iuridica; iudicii, iudicis), magna, manus, media, officii, ordinaria (ordinarialis), parva, patibuli, pecuniaria, periurii, perpetua, pignoraticia, principalis, proscriptionis, regalis (regia, regis), saecularis, satisfactoria, spirit(u)alis, statuti(-orum), synodalis(-ium), terminalis, terrestris, triplex, turris, violenta, sim., cf. s .v. v. Haec autem poenae videntur separatim nominandae:
1.
advocati
et
abs.
płacona na rzecz wójta;
multa advocato (cf.
s. v.)
solvenda
KsgŁawKr p. 83 (a. 1372) : promisit ... I 1/2 marcas ... persolvere sub p-a advocati.
ArPrawn X p. 435 (a. 1414) : reus subcumbuit ... advocato in p-a.Ita vulgo. Eodem sensu sculteti
( ib. p. 146, a. 1404 : promisit ... sub p-a eiusdem ... sculteti).
2.
arbitrabilis
(
cf.
)
kara orzeczona przez sąd rozjemczy; ab
arbitris constituta;
eodem sensu
arbitraria (
KH XLI
p. 558, a.
1435
:
debet haereditatem in ciuitate emere ... sub p-a arbitraria ciuitatis;ita saepe)
arbitrii (
Tom. III p. 336, a. 1515 : sub p-is arbitrii nostri vobis ita .... facere mandamus).
3.
bekowe
podatek od beczek piwa?
vectigal doliis cervisiae quae venum ibant, impositum ?
PH IV p. 371 (a. 1549) : proventus ... ab aliis p-is «bekowe» dictis.
4.
caespitatoria
(
cf.
),
proceduralna kara sądowa, płacona za niesprawne wykonanie przysięgi;
multa pro iureiurando in iudicio male pronuntiato solvenda.
Eodem sensu
«poteczne» (
TPaw III
p. 1, a.
1385
:
bis ruit in p-am «poteczne»; ita
saepe)
,«potoczna» (
ib. IV p. 532, a. 1393 : ruit bis p-am cespitatoriam, vulgariter «potoczna»;ita vulgo)«poteczna wina»
( ib. p. 391, a. 1419 : p-am luit paruam judicio, ulgariter «poteczno wino»), «utyczelna»
( KsgZKal p. 11, a. 1400 : incurrit p-am VIII scotorum, dictam «vtitelna»),«potyczel» (
IurMas II p. 11, a. 1472 : absque quavis incursione p-e alias «przesz pothyczely»).
5.
capitis, capitalis, mortis
kara śmierci; multa
capitis.
Eodem sensu
colli (
), item
vitae (
CorpJP III
p. 160,
a. 1511
et saepius),
summa (
Tom. VIII
p. 81, a.
1526
et saepius).
6.
caput, capitis, capitalis
(cf.
sqq. et 176,41 sqq. et
176,55 sqq.),
homicidialis
(cf.
)
kara płacona tytułem odszkodowania za zabójstwo,
tzw. główszczyzna;
capitis multa pro
homicidio solvenda.
Eodem sensu
homicidii (
DokListPł I
p. 80, a.
1383
:
p-am homicidii,
quae «glowa» wlgariter
nuncupatur).
7.
comparabilis, comparans, emptibilis
(cf.
supra III 1101,38
sqq.),
opłata pieniężna jako rekompensata za wyrządzoną szkodę;
multa ab eo, qui damnum intulit, solvi solita
KsgGrWp I p. 62 (a. 1388) : manserunt p-as comparabiles vel «pokupne» (ita saepius ).
Ib. p. 64 (a. 1389) : mansit tres p-as ... et unam comparantem (ed. comparentem) adversus Mathiam ... videlicet «pokup».
Eodem sensu
«pokup», «pokupna (wina)» :
ZapSądWp I p. 37 (a. 1401) : tenetur p-am, que dicitur «pocupna vina».
KsgGrWp I p. 4 (a. 1386) : excessit p-am, videlicet «pocup» erga Judeum (ita vulgo ).
Ib. p. 36 (a. 1387) : mansit p-am ... «pokupna» (ita vulgo ).
8.
concordiae, concordabilis, concordalis
(cf.
supra II 839,47 sqq.
et 840,18 sqq. et 847,40 sqq.)
kara
tzw. jednane, opłata sądowa uiszczana w związku z zawarciem polubownej ugody w toku
wszczętego
procesu; multa a partibus, quarum
controversia inter ipsam
legis actionem ad concordiam adducta sit, iudicum iussu solvenda.
Eodem sensu
compositionis, «jednane»
(
MazZHerb
p. 4, a.
1436
:
p-amque huiusmodi
composicionis, «jednane»
dictam ...
imposuerunt; ita
vulgo),
«jednana» (
StPPP I p. 299, a. 1462) : p-am dictam vulgariter «jednaną»;ita saepe).
9. consulum, cf. dominorum
10.
contumaciae, contumacionis, non
comparabilis, non
comparativa, non comparens, non comparitialis
(cf.
supra II 709,39 sqq.
et 711,3 sqq. et
10 sqq. et 713,9
;
1246,12 sqq.
;
VI 678,18 sqq. et728,14 sqq.),
;
nestana
(
),
non paritionis,
(
)
pertinaciae
(
sqq.),
kara sądowa za niestawienie się strony do
sądu; multa ei imposita, qui coram iudicibus non
comparuit.
Eodem sensu
non comparantionis
( KsgZKal p. 7, a. 1400 : non comparantionis p-a; ita saepius), non comparentis (
KsgGrWp I p. 36, a. 1387 : mansit p-am non comparentis; ita saepius),non stantis (
KsgZPozn p. 103 . a. 1400 : tenentur p-as non stantis ... contra Nemerzam; ita vulgo)non stabilis
( KsgGrWp I p. 301, a. 1398) : p-a una non stabilis),non stans
( ib. p. 296, a. 1398 : Kamenewski non comparuit ...excessit ... p-as duas non stantes), «niestana (wina)»,«niestane», «niestane roki»
( ib. p. 317, a. 1399 : tenetur p-am nomine «nestana vina»;
ib. p. 317, a. 1399 : tenetur duas p-as nomine «nestani rogky» super Zaborowsky
; KsgZKal p. 154, a. 1407 ;: p-a «nestana» super relictam Wlothonis; ita saepius.
CodEp I 2, p. 217, a. 1462 : p-am ... «niestane» vulgariter nuncupatam; ita saepius,
AGZ XIX p. 315, a. 1487 : pro p-a iuris contumacionis), terminalis
( PrPol p. 353, a. 1396 : p-am terminalem, quia citans non posuit; ita saepius)
, terminorum, «rocznica» (
IurMas II p. 94, a. 1471-1503 : soluere ... principi terre quindecem sexagenas ... p-e «rocznycza»;
ib. III p. 216, a. 1540 : pro p-a terminorum alias «roczniczą»;ita saepius).
11.
corularis, coruli (per corulum)
(cf.
supra II 1377,19 sqq.
et 1381,39 sqq.),«wina laskowa,
leszczna»
opłata sądowa składana przez stronę w
wypadku odwołania się do
pamięci sędziego co do sądzonej przezeń uprzednio sprawy;
pecunia iudicio solvi solita,
ab iis qui ad iudicem qui causam cognoverat, appellabant, ut de re iudicata testimonium
daret.
Eodem sensu «
wsteczne
» (
TPaw IV
p. 475,
a. 1391:
tenetur duas p-as sex marcarum ... unam «wsteczne»;
ita saepius),
«wsteczna»
( ib. p. 438, a. 1391: tenetur p-am sex marcarum «wsteczno» erga Chwalislaum;ita saepius).
12.
cruentata, cruorum
(cf.
II 1442,47 sqq. et 1444, 33 sqq.)
kara za zabójstwo lub zadanie komuś rany krwawej; multa quae pro homicidio vel vulnere cruento alicui illato
solvebatur.
Eodem sensu
«zagłowna, krwawa» (
KodWp III
p. 72, a.
1357
:
a solutione
p-e, que «zaglovna» sive
«krvava sescz grziven» dicitur vulgariter,
penitus sint exempti)
,
sanguinea
( KsgZKal p. 33, a, 1401: p-as sanguineas; ita saepius),sanguinis (
KodMp IV p. 190, a. 1421 : pena ... omicidij, furticinij, violencie, sangwinisque, perfugij pro domino herede reseruatur;ita saepius).
13.
damni, «poddanie, pomsta»
odszkodowanie za niewywiązanie się z umowy; pecunia quae a
parte quae pacto non steterat, parti alteri sol
vebatur
KsgCzer p. 105 (a. 1417) : fideiussit pro Johanne ...duas sexagenas p-e wulgariter «poddany» seu dampni.
RFil XXV p. 129 (a. 1475) : p-a dampni «wyna pomsty».
14.
dominorum, «pańska wina»
et
abs.
kara na rzecz rady miejskiej; multa, quae
senatui urbano solvebatur
(cf.
). Eodem sensu
(dominorum) consulum (
APozn I
p. 142, a.
1448
:
quod submisit se tenere ... sub penis dominorum consulum.
DokListPł II p. 18, a. 1504 : pecuniam tenetur solvere infra duas septimanas sub p-a consulum; ita saepius)consularis
( ib. p. 187, a. 1535 : nullus audeat excoquere ollas diebus dominicis ... sub p-a consulari).
15. emptibilis, cf. comparabilis
16.
fraternalis, fraternitatis
płacona na rzecz cechu;
fraternitati. i. collegio fabrum solvenda
APozn I p. 384 (a. 1499) : robora nullatenus ... emere audeat sub p-a fraternitatis; ita saepius).
DokListPł I p. 187 (a. 1535) : filii magistrorum ... ad talia servitia fraternalia ... debent ire ... sub p-a fraternali, iuxta quantitatem delicti punienda.
17.
furis, furti, furtiva, furticinia, furticinii
sim.
(cf.
supra IV 458,25 sqq.
;
467,52 sqq.
;
468,17 sqq.
;
468,25 sqq.
;
469,54 sqq.
;
472,1 sqq.)
;
grzywna
za kradzież; multa pro furto
solvenda.
Eodem sensu
«chąśba»:
PrPol p. 280 (a. 1402) : tenetur p-as dictas «chasba» (ita saepe ).
18.
gratiae, «miłosna»
kara zależna od łaski karzącego;
punientis arbitrio commissa
RHist LVII p. 282 (a. 1441) : cives ... sub p-a gratiae, vulgariter «poth mylostna wynam» ... ad arbitrium nostrum puniendi.
19. homicidialis (homicidii),
cf.
capitis
20. infamiae, cf. militaris
21.
inoboedientiae, «przesłuszna»
kara nakładana na kmieci za niewykonanie polecenia pana;
quae a cmethonibus domini
mandatis non oboedientibus
solvebatur
Słownik Staropolski VII p. 179b,47 (a. 1448) : super duabus p-is inobediencie alias «przesluschne».
ArPrawn V p. 296 (a. fere 1500): quando aliquis kmetho absque voluntate domini recedit de labore diei, ille pagabit p-am «przeszluszną»(cf. ib. p. 297).
22.
iuramenti, «przysiężne»
opłata uiszczana przy składaniu przysięgi; pecunia a iurantibus in iudicio solvi solita
PP VI p. 74 (a. 1432) : gubernator eiusdem aduocacie pro cura et laboribus suis p-am iuramenti, vulgariter «prziszanszne» ad tempora vite sue habebit.
23.
memorialis
tzw. pamiętne, opłata na rzecz sądu, uiszczana przez stronę
wygrywającą; pecunia quae ab eo qui causam obtinuerat,
iudicibussolvebatur
VL p. 154 (a. 1447) : pecunia ...bracata ... pro ... p-is memorialibus ... recipiatur.
24.
militaris
(cf.
)
kara płacona za niesłuszne naganienie czyjegoś szlachectwa; multa
iis, qui immerito alicuius nobilem originem in dubium vocaverunt,
imposita.
Eodem sensu
infamiae
( PrPol p. 254, a. 1411: Marcus debet exolvere p-am infamie, wlgariter «o naganene»).
25. mortis, cf.
capitis
26. nestana, cf.
contumaciae
27. non astans (non comparabilis
sim.), cf. contumaciae
28.
pellicium
(cf.
)
kara sądowa w postaci futerek zwierzęcych, dawanych sędziemu przez stronę za niesłuszne zaskarżenie jego
wyroku; multa quae pellibus ferinis iudici solvebatur a parte, quae sententiam eius
iniuste ad ius superius tradiderit.
Eodem sensu
«koc» (
StPPP II
p. 246,
a. 1420
:
Sbigneus ... p-as wlgariter «cocze» dictas ... castellano ... pallatino ...
judici ... incurrit;
ita
vulgo).
Eodem sensu etiam abs.
( ib. p. 861, a. 1487 : jus decreuit supponendam esse p-am pedibus iudicis), vulpina
( KsgZKal p. 62, a. 1402 : pro eadem infamia ... Petro ... adiudicavimus p-as wlpinas vel tres marcas).
29.
pepli reginalis (regalis)
(cf.
sqq.)
kara za zabójstwo kobiety, płacona na rzecz
królowej lub
księżnej; multa pro femina interfecta
reginae vel
ducissae solvenda.
Eodem sensu
«ruszyca» (
KH XLVIII
p. 69, a.
1390
:
Svlislaum ... condempnavi ad solucionem p-e «ruszicza» domine regine, pro qualibet femina triginta
marcas),
«rucha» (
IurMas II p. 213, a. 1526 : si quis feminam nobilem ... interfecerit ... p-am dictam «ruchą» ex antiquo solitam ... pro fisco ducali solvere debebit; ita saepius).
30.
percussionis, percussionalium
(cf.
supra 315,6 sqq. et
316,20 sqq.)
kara pieniężna za pobicie; multa
pro plagis illatis solvenda.
Eodem sensu
«bite» (
AKapSąd III
p. 31 (a.
1467)
:
petivit sibi
p-am «bythe» secundum terre
consuetudinem adiudicari; ita
saepius).
31.
perditionis, perditoria
(cf.
sqq. et 324, 17 sqq.)
kara płacona przez stronę, która przegrała sprawę w sądzie; multa, quae ab eo, qui causam in iudicio amisit, solvi solebat.
Eodem sensu
«pokowne» (
KsgGrWp II
p. 202,
a. 1391:
lugit ... quartam p-am, que in wlgari dicitur
«pokowne»).
32.
«potwarna»
kara pieniężna za niesłuszny pozew, bezpodstawne oskarżenie; multa pro falsa accusatione solvenda
StPPP VIII p. 87 (a. 1383) : p-am que dicitur «potduarna».
33.
przyganna
kara za obrazę;
multa offensionis,contumeliae
StPPP VII p. 348 (a. 1432) : racione p-e principalis «prziganney».
Ib. p. 350 (a. 1433) : posuit circa librum apud iudicem II marcas racione p-e «prziganna» Iohanni.Ita saepius.
34.
quindecim (XV), quinquaginta (L),
quinquagenalis (L-lis),
quinquagentalis, quindecimalis, quinquagintarum, quindecima, «pięćdziesiąt»,«piętnadziesta»,
sim.
kara pierwotnie wynosząca 15 grzywien, później o znacznie niższej wartości
rzeczywistej;
multa quae primo 15 marcarum summa,
postmulto inferiore
solvebatur
KodMaz(L) p. 540 (a. 1244) : seruitores mej ... non habebunt ...soluere istam p-am quinquagintarum zupparijs.
KodWp VI p. 28 (a. 1274) : damus ... servitoribus nostris ... p-am, que dicitur quindecem (ita vulgo ).
ArHist IV p. 299 (a. 1300) : recipere pro furto et capite triginta marcas et p-am dictam «pontnadeczsce» ([ita vulgo).]
IurMas I p. 37 (a. 1381-1426) : in p-a quinquagenali, que dicitur «pięćdziesiąt» manebit ([ita vulgo).]
JusPol p. 425 (a. 1401) : parti p-a «piatnasta» in eo sententietur.
PP V p. 51 (a. 1426) : subiudici II grossos a p-a L-li soluet.
KsgMaz III p. 184 (a. 1436) : p-as sex L innodatus extiterat.
AGZ XI p. 198 (a. 1442) : in p-a quindecimali alias «pyathnadzesczą»(ita vulgo ).
35.
«rękawiczne»
kwota płacona przez zabójcę dodatkowo po uiszczeniu główszczyzny;
pecunia, quae ab homicida insuper solvebatur praeter
poenam capitis
(
)
Visit.
p. 21 (a. 1436) : etiam factores ex illo homine ... amicis interfecti satisfaciente recipere solent aliam p-am, illam «rąkawiczne» vocitando, quia ab homicidio fertonem exigunt pro usu suo etc.
36.
«przezmilostna»
najcięższa kara sądowa,
tzw.
niemiłościwa; gravissima multa iudicum
sententia
imposita
RHist LXIX p. 79 (a. 1472) : iudex sententiavit super ipsum p-am «przeszmilosthna», pro qua ad dominum ducem suspendit.
IurMas III p. 217 (a. 1540) : in p-a «przeszmiloszna», quae valet sexaginta marcas ... pro fisco principis terrae condemnari debet.Ita saepius.
37. sanguinea (sanguinis),
cf.
cruentata
38. sculteti, cf. advocati
39.
septuaginta (L, 70), «siedmnadziescia»,
«siedmdziesiąt»
najwyższa kara w systemie średniowiecznych kar pieniężnych, wynosząca
70 grzywien, później o
znacznie niższej wartości rzeczywistej; multa
quae maxima m. ae.
a iudicibus constituebatur et primo 70 marcarum summa, post multo
inferiore solvebatur
KADŁUB.(Pl) p. 133: plagii convictus nomine p-e LXX compone(ita vulgo).
KodPol I p. 45 (a. 1242) : p-am, que «sedmcessant» dicitur, debebunt ([ita saepe).]
TPaw IV p. 258 (a. 1400) : magnam p-am tenetur, scilicet «szemthnadzescze», quia iudicio in regali super subiudicem gladium euaginauit.
StPPP II p. 624 (a. 1453) : sub pena regali, videlicet sep tuaginta, que pena dicitur «sedmydzessath»; ita vulgo).
40.
sortialis
sensu obscuro
KodWp VIII p. 100 (a. 1419) : p-as criminales ... pro nobis ... observamus, sed omnes alias p-as sorciales vulgariter «vtseczine» et malorum verborum eidem oppido nostro conferimus.
41.
talionis, «wet»
opłata pieniężna jako rekompensata za popełniony czyn
przestępny,lub jako odszkodowanie za wyrządzoną szkodę;
pecunia quae ab eo, qui malum
facinus commisit vel damnum intulit, solvebatur
MARTIN. OP. Marg. fol. a IVa : accusator obligatur ad p-am talionis.
JANKO p. 705 : offerens se cum eodem Nicolao velle inscribere ad p-am talionis.
AKapSąd II p. 458 (a. 1404) : petens p-a talionis eundem ... puniri.Ita vulgo.
42. terminalis (terminorum),
cf.
contumaciae
43.
«trzysta»
najniższa kara w systemie średniowiecznych kar pieniężnych, wynosząca
pierwotnie 300 kruszów
soli, później o innej wartości rzeczywistej; ex poenis
quae m. ae.
pecunia solvebantur minima, initio valoris trecentarum crustarum salis
PommUB p. 231 (a. 1275) : p-a que vocatur «triista».
44.
vallata, «zakład»
et
abs.
zakład sądowy;
pignus, obses
KsgCzer p. 215 (a. 1419) : p-am vallatam alias «zaklad» (ita vulgo ).
KodMp IV p. 179 (a. 1420) : sexaginta marcis p-e seu vadij vallati.
IurMas I p. 169 (a. 1448) : p-a ... vallata seu vadii, alias «zaklad».Ita vulgo. Eodem sensu securitatis ( ARect II p. 141, a. 1547 : p-am securitatis ducentarum marcarum ... vallavit), treugarum
( ib.I p. 16, a. 1469 : p-am ... treugarum quinquaginta marcarum vallauit); item vallatio poenae (
TPaw VII p. 27, a. 1418 : debet diuidere ... sub vallacione p-e C marcarum; ita saepius).
45.
violenta, violentiae
kara za przemoc;
multa pro violentia illata
solvenda
KodMp IV p. 190 (a. 1421) : p-a ... omicidij, furticinij, violencie sangwinisque ... pro domino herede reseruatur (ita saepius ).
AGZ XI p. 197 (a. 1442) : nuccium violenter fugantes vulneraverunt, termino non paruerunt et p-am violentam perpetraverunt (ita saepius ).
46. vulpina, cf. pellicium
Constr. ad A:
a.
sq.
gen.
(obi.
,
subi.
,explic.
, criminis
etc.).
b.
sq.
ab:
StCrac p. 47 (a. 1448) : sub p-a ab ingressu ecclesiae.
c.
sq.
ad:
CorpJP I p. 180 (a. 1511) : p-a ad inobedientes.
d.
sq.
de:
ŹrWaw III p. 105 (a. 1521) : p-am de pace et securitate habenda.
e.
sq.
in
c.
abl.
OrtWp p. 22 (saec. XV ex.) : p-e excessive in parvo et magno bannito judicio.
f.
sq.
ob:
AGZ XVII p. 19 (a. 1469) : cum p-a ob indebitum tractum.
g.
sq.
post:
KodMaz(K) p. 540 (a. 1244) : p-am seu capud post suum villanum.
Iuncturae selectae ad A:
1.
adverbiales
a.
ex poena:
StPPP VIII p. 224 (a. 1387) : II scotos ex p-a dedit.
b.
in poenam:
KodMaz(K) p. 514 (a. 1242) : in p-am sue transgressionis careat ... obligacione.
AConst p. 34, a. 1248) : in p-am praesumptionis suae sepultura careat Christiana.Ita saepius.
c.
per poenam :
StPPP VIII p. 307 (a. 1389) : omnes kmethones ... per p-am XV.
CIOŁ. Lib. II p. 108 : pronuncciacioni ... contra me ... per p-am promulgate.
d.
pro poena:
RachJag p. 18 (a. 1389) : ad cenam I pecus pro p-a de Proszowice ductum.Ita saepe.
e.
sub poena :
DokKKr I p. 107 (a. 1378) : fratres veniant sub p-a statuti, qui vigilias ... legant.Ita vulgo.
2.
nominales,
v.
gr. poenae(-arum) animadversio, assignatio, deletio, evasio, exscriptio,
incursio, luitio, punitio,
repositio, solutio, sim., de poenis deletio, deliberatio,
sim.,
cf.
s.
v
.v.
3.
verbales
a. poena cedit, dependet, iit,
incumbit, labitur,
prolabitur, sequitur, sim.,
cf.
s.
v
.v.
b.
poenae(-is) (aliquem)
addicere, inicere, involvere, subdere, subicere, submittere, sim.,
cf.
s.
v. v.
c.
poenam(-as) (alicui, aliquem
et
abs.
) accipere, acquirere, adicere, adiudicare, adiurare, applicare,
apponere, appretiare,
ascribere, astare, capere, committere, condemnare, conscribere, contrahere, convincere, dare, debere, decernere, declarare,
decumbere, deferre,
delere, dicere, dimittere, donare, effugere, elabi, erogare, evadere, evitare,
excedere, excipere, exigere,
expetere, explere, exsolvere, extendere, extorquere, ferre, fulminare, habere,
impendere, impetere,
impingere, imponere, incidere, incumbere, incurrere, indicere, indulgere, inferre, infligere, inire, innodare, inscribere,
intemptare, intericere,
interponere, intorquere, invadere, irrogare, iudicare, labi, lucrare, luere, mandare, manere,
opponere, pati, patrare,
pendere, percipere, perdere, perducere, perpetrare, persolvere, petere, plectere, ponere, prodere, proferre, prolabi,
promulgare, prosequi,
ratificare, recensere, recipere, remanere, remittere, rependere, repetere, reponere,
reportare, reservare,
retinere, retorquere, ruere, satisfacere, scribere, sententiare, sequi, servare, solvere,
stare, subire, succumbere,
sumere, suscipere, sustinere, teneri, tollere, tradere, vallare sim.,
cf.
s.
v
.v.
d.
poena(-is) (aliquem)
affligere, animadvertere, astringere, castigare, condemnare, consequi, conterere, corrigere, damnare, emendare,
ferire, impingere, involvere,
iudicare, luere, multare, percellere, premere, procedere, prosequi, punire, stringere,
teneri, turbari,
sim.,
cf.
s.
v
.v.
e. a poena aliquem absolvere, eliberare, evincere, eximere,
expedire, intercedere,
redimere, sim.,
cf.
s.
v
.v.
f. ad poenam aliquem citare, condemnare, declarare,
deputare, ducere,
pronuntińre, vocare, sim.,
cf.
s.
v
.v.
g. de
poena(-is) (aliquid, aliquem)
delere, describere, expurgare,
habere, punire, relaxare, sim.,
cf.
s.
v
.v.
h. in poenam(-as) absolvi,
cadere, condemnare, conicere,
dare, decidere, deferre, incidere, incurrere, labi, prolabi, ruere, succumbere,
sim.,
cf.
s.
v
.v.
i. in poena(-is) (aliquem)
aggravare, condemnare, exsistere, invenire, manere, poenare, promereri, punire, remanere, reperiri, ruere,
sententiare, succumbere,
sim.,
cf.
s.
v
.v.
Item
reus cf.
s.
v.
k. iuxta poenam aliquem punire; pro poena satisfacere; sub
poenas se subdere; sub
poena(-is) aliquem punire, se
obligare sim.,
cf.
s.
v
.v.
Locut. ad A:
α.
poena
(sc.
datur, imponitur, sim.)
StPPP VIII p. 216 (a. 1387) : p-am XV quia ministerialem in citacione percusit.
Ib. p. 741 (a. 1399) : p-a ... quod ... uxorem Gregorii pro X marcis iurare promisit.Ita vulgo.
Constr. ad
α:
sq.
pro
( ib. p. 782, a. 1399 : p-a pro eo, quod ... inuoluit; ita vulgo),quia ( et vulgo), quod ( et vulgo).
β.
poenam
(sc.
patitur, subit, sim.)
StPPP VIII p. 8 (a. 1376) : Nicolaus ... XV p-am contra iudicium, quia venit in pancerio.
Ib. p. 14 (a. 1376) : Nicolaus ... VI marcarum p-am contra iudicium, quia palium non deposuit.Ita vulgo.
Constr. ad
β: sq.
apud (
KsgŁawKr
p. 51,
a.
1369
:
Lixa aput Petrum ... p-am),
sq.
contra
(
et vulgo),
sq.
pro (
StPPP VIII p. 84, a. 1382 : Vicga ... p-am contumacie contra Tomconem pro septem marcis; ita vulgo)sq. quia (supra 22 et vulgo).
B.
eccl.
1.
aeterna (damnationis perpetuae, damni, gehennalis, tormentorum infernalium
sim.) et abs.
potępienie wieczne, piekło; damnatio aeterna,
infernus.
2.
pokuta, zwł. zadawana przy
spowiedzi;
paenitentia,
praec. a confessore imposita
NIC. BŁ. Serm. I p. 309 : vt p-am transitoriam et satisfactoriam in confessione sibi iniunctam redimat.
LAD. GIEL. Tax. p. 171, v. 78 : Trinitatem qui blasphemat, hunc episcopus puniat et p-am scriptam iniungat.
JAC. PAR. Tract. fol. B IIb : modica p-a pro peccatis uoluntarie assumpta voluntarie plus liberat.
3.
grzech, skaza;
peccatum, macula
CantMae I nr. 134, v. lb (saec. XV) : salve ... parens sine p-a BVMaria.
AH X p. 83 (a. 1438) : gaude, quia Deo plena peperisti sine p-a cum pudoris lilio.
III.
1.
udręka, cierpienie, boleść, męczarnia, kaźń zadawana skazanym; cruciatus, dolor, vexatio
NIC. POL. p. 66, v. 349 : mors, morsus, p-a, michi cedunt atque venena.
PEREGR. fol. q IIIb : vt diutius viuat in p-a ipsum in teterrimo carcere includite.Ita saepissime. Glossa Pol.
ArPrawn II p. XIII (a. 1444) : p-a dicitur «maka».
2.
trud, wysiłek, mozół; labor, molestia, conamen
KodWp III p. 193 (a. 1362) : quilibet ... in suo ... obstaculo propriis (ed. -ii) laboribus et p-is debet parare ... meatum aque.
NIC. BŁ. Serm. I p. 261 : epulae exquisitae ... maiorem ... p-am habent in praeparando, quam voluptatem in vtendo.
KrMU p. 81,14 (a. fere 1430): utrum sine p-a et fatigatione totum celum moveatur circulari lacione.
3.
singulare: uchwała, zarządzenie; decretum, edictum
KsgŁawWar p. 41 (a. 1445) : Nicolaus debet solvere ... sexagenam ... sub p-a, alias «potz wphala».
Ib. p. 115 (a. 1463) : si ei non solverit, tunc predictus ager labetur super eundem Thomam iuxta p-am civilem, alias «vphaly».