Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PILEUS

Gramatyka
  • Formypileus, pilleus, pyleus, pileum, pilleum, pillum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i -i
  • Część mowyrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajmęskinijaki
Znaczenia
  • tegmentum capitis, mitra, galerus.
    • 1.
      • a. milit.+ ferreus galea, armatura capitis
      • b. + cardinalatus insigne cardinalis
      • c. + ducalis insigne ducis
      • d. + Iudaicus:
    • 2.
      • a.
      • b.
      • c.
    • 3.
      • a.
      • b. mitra straminea, quae in foro suspensa finem mercandi indicabat
      • c. iur.+ aliquid suopileo (per traditionem pilei) resignare, pileum in alicuius manus dare capitis tegmentum suum alicui in iudicio tradere in renuntiandae proprietatis signum

Pełne hasło

PILEUS s. PILLEUS s. PYLEUS, -i m. et PILEUM s. PILLEUM s. PILLUM, -i n.
  • F.
  • G
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • H.
  • K.
  • O.
nakrycie głowy, czapka, kapelusz; tegmentum capitis, mitra, galerus. Glossae Pol.
StPPP II p. 298 (a. 1425) : p-us alias «cywyor».
Ib. p. 604 (a. 1445) : p-os alias «kywory» cum margaritis bene ornatos.
Ita saepius.
GŁOG. Alex. I fol. l IIb : p-us ... «czapka».
GLb p. 77 : p-us, capellus vel p-um «muczka», «birethek».
ArPrawn I p. 94 (a. 1561) : a p-o alias «od myczki».
RegPerc p. 146 (a. 1586) : pro p-is nigris «kapelusze» dictis.
Syn. et iuxta posita
biretum ( RachJag p. 171, a. 1393 et saepius), infula ( ConcPol X p. 393, a. 1410) , mitra ( ib. p. 361, a. 1406 et saepius).
Praec.
1. distinguuntur
a. milit. ferreus et abs. szyszak, hełm; galea, armatura capitis
KodKKr I p. 171 (a. 1325) : ad generalem expedicionem ... comes ... in armis scilicet pancerio, p-o, cirotecis ... tenebitur... ire.
KodMazNow II p. 240 (a. 1339) : Hengelbertus et sui successores servicia in armis levibus, videlicet in pancerio sive plathis, p-o ferreo, clipeo ... facere tenebuntur.
Ita saepissime. Glossae Pol.
RachJag p. 47 (a. 1390) : pro IIII p-is ferreis dictis «clobuczky».
Ib. p. 206 (a. 1394) : pro VI p-is dictis «clobuczky».
KsgPrzKr p. 205 (a. 1454) : Johannes platner ... dare debet p-um ferreum alias «lipke».
b. cardinalatus et abs. kapelusz kardynalski; insigne cardinalis
*CodEp I 2, p. 28 (a. 1447) : qui tibi p-um deferat ad tuum honorem ac Dei laudem.
ŹrWaw II p. 26 (a. 1503) : regina ... duos p-os cardinalatus ... pro ecclesia cathedrali ... dedit.
c. ducalis mitra książęca; insigne ducis
AUnii p. 153 (a. 1502) : effigies ducalis ... in ducali p-o residens.
InwKKr p. 83 : imago s. Venceslai ... habet ... diadema et p-um ducale ex gemmis bonis (cf. paulo infra ).
d. Iudaicus:
ArPrawn V p. 111 (a. 1447) : debet habere p-um Iudaicum super caput.
StPPP III p. 82 : p-um Iudaicum debet in capite habere.
2. indicatur
a. materia, v. gr.faeninus ( MPH I p. 126, Widukind) , lineus ( ConcPol X p. 393, a. 1410) , stramineus ( RachJag p. 200, a. 1394 ; Ztschr. II p. 256, a. 1494) ; de agnellis ( AKapSąd II p. 784, 1514) , de sabellis ( APozn III p. 3, a. 1502) .
b. color, v. gr. griseus ( AKapSąd II p. 796, a. 1515) , niger (supra 15 ) ; ; crocei coloris ( Tom. XVI p. 114, a. 1534).
c. forma, v. gr. altus ( ConcPol X p. 361, a. 1406) , cornutus ( KodWp I p. 375, a. 1267) , retortus ( ConcPol X p. 361, a. 1406) , subductus vulpibus ( AKapSąd II p. 796, a. 1516) ; ;item Scythicae formae ( ARect II p. 325, a. 1580) ; etiam hirsutus ( RachJag p. 558, a. 1420) .
3. singularia quaedam
a. loco cognominis
StPPP VIII p. 135 (a. 1385) : Stasco dictus p-us.
b. kapelusz słomiany wywieszany na rynku, jako znak zakończenia targu; mitra straminea, quae in foro suspensa finem mercandi indicabat
KsgRachKr II p. 22 (a. 1369) : procurator signum civitatis videlicet p-um qui extenditur et erigitur in foro in prohibicionem rerum commestibilium deposuit, dilaniavit et pedibus succulcavit (ed. -tavit).
Ad rem cf. W. Maisel, Archeologia Prawna Europy, Warszawa-Poznań 1989, p. 327.
c. iur. aliquid suopileo (per traditionem pilei) resignare, pileum in alicuius manus dare przekazać komuś swoje nakrycie głowy w sądzie na znak zrzeczenia się jakiejś własności; capitis tegmentum suum alicui in iudicio tradere in renuntiandae proprietatis signum
KodMp I p. 163 (a. 1304) : aream suo p-o ... voluntarie resignauit ... magistro.
KodKKr I p. 150 (a. 1307) : Stras cessit dictis bonis p-um dans in manus nostras.
KodWp II p. 283 (a. 1310) : advocatus ... bona sua ... ecclesie ... vendidit ... et ... per traditionem p-i ... resignavit.
Opp.
pileum de alicuis manibus recipere:
DokMp I p. 22 (a. 1304) : villam ... resignans ... per p-um suum, quem prefatus abbas de manibus nostris recepit in signum dominii et possesionis.
Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne II p. 197.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)