Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERCIPIO

Gramatyka
  • Formypercipio, percepio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -cepi s. -coepi, -ceptum
Znaczenia
  • I.
    • 1. capere, captivare
    • 2. captare (pisces)
  • II.
    • A.
      • 1. + (ab aliquo) laborem obsequia exigere (solutiones, tributa), repetere (aes alienum), reportare (utilitates, fructus);
      • 2. abstr.+ aequalem plenam solutionem (suarum pecuniarum sortem insignia doctoratus incolumitatem (tam corporis quam animae iustitiam (a concilio Constantinensi officium (ab aliquo obtinere, assequi, accipere,
    • B.
      • 1. iur. reportare,capere,
      • 2. eccl. consequi, accipere (sacramenta eccl.)
  • III.
    • 1. + consolationem curationem (languidorum sentire, experiri
    • 2. animadvertere, comprehendere (sensibus), discere.
      • α. impers.+ percipitur, constat
      • β. + percepto postquam intellexit
    • 3. + doctrinam philosophiam cognoscere, agnoscere, animo comprehendere,
  • IV.
    • 1. + accipiendi
    • 2. + concipiendi:
    • 3. + recipiendi:

Pełne hasło

PERCIPIO s. PERCEPIO, -ere, -cepi s. -coepi, -ceptum
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • O.
  • L.
  • A.
  • H. (inf.
  • percipisse)
[gerundivum percipiandus:
KodKKr II p. 347 (a. 1410) : ducentas sexagenas ... uxori ... dedit ... levandas, percipiandas.
formae perf. a stirpe praes.: 3.pl. ind. perf. act. ] perciperunt:
AAlex p. 360 (a. 1503) : Lithuani multa ... damna perciperunt in dominiis suis.
Cf. infra 311,23. 3.sg. ind. fut. II act. perciperit:
KsgMaz II p. 3 (a. 1423) : quodeumque dampnum ... perciperit (item ib. p. 156, a. 1425; ib. infra percipererit calami lapsu extitisse videtur ).
DokListPł I p. 207 (a. 1445) : si quod dampnum ... in edificacione perciperit.
3. pl. ind. fut. II act. perciperint:
DokMp IV p. 302 (a. 1397) : quidquid ... damni inde perciperint.
inf. perf. act. percipisse:
DokRad p. 48 (a. 1439) : theoloneum ... dixerunt se levasse et percipisse cum effectu.
ZabDziej III p. 579 (a. 1488) : recognovit ... octoginta marcas ... levasse et percipisse.].
I.
1. schwytać, ująć; capere, captivare
KodWp III p. 71 (a. 1357) : si ... iusticiarius noster aliquem furem in ... bonis ecclesie p-et, ipsum ... iusticiario ecclesie debebit deferre.
2. łowić (ryby); captare (pisces)
PommUrk III p. 142 (a. 1291) : decimam noctem de clausura in Rada absque omni contradictione pisces libere perpetuo p-ndi ... fratribus de Oliva ... donamus.
KodWp V p. 268 (a. 1418) : pisces, quos in nostra presencia p-erit, nobis partem eorum largiatur.
DŁUG.Hist. II p. 447 (= IV p. 203 ed.nov.) : tres tantummodo pisciculos p-unt piscatores.
II.
A.
1. pobierać, ściągać (podatki, daniny, długi), czerpać (dochody, korzyści); exigere (solutiones, tributa), repetere (aes alienum), reportare (utilitates, fructus); item sensu latiore (ab aliquo) laborem ( AKapSąd III p. 264, a. 1499 et saepius) vel obsequia ( DokKujMaz p. 367, a. 1298). Glossa Pol.
GLcerv p. 571 : fructus p-ti «pożytki wzięte», fructus p-ndi «pożytki ktore przyidą».
Iuxta posita
exigere ( ArPrawn X p. 307, a. 1410) , levare ( Lites II p. 285, a. 1413 et saepius), tollere ( PrzywKr p. 12, a. 1382 et saepius). Occ. sensu praegnanti omisso obi.
KodMp II p. 226 (a. 1313) : homines sororum de nullius mandato impedire aut in eis p-re ... innodatus.
2. otrzymać, uzyskać, osiągnąć; obtinere, assequi, accipere, v. gr. aequalem partem bonorum( KsgŁawKr p. 72, a. 1371) , plenam solutionem (suarum pecuniarum : CracArt I p. 114, a. 1440) , sortem ( JAC. PAR. Contr. p. 118 ), sim., item insignia doctoratus ( KlQu p. 27, a. 1450) ; praec. de abstr. , v. gr. incolumitatem (tam corporis quam animae : RHist LXVI p. 17, saec. XII) , iustitiam (a concilio Constantinensi : DŁUG. Hist. IV p. 178 ) , officium (ab aliquo :
ArPrawn V p. 462, saec. XV ex.ex) , satisfactionem (ab aliquo:
ZabDziej I p. 237, a. 1537) , memoriam litterarum (de gestis: KodMaz(K) p. 434, a. 1238) ; saepius sensu spirituali, v. gr. fructum bonae actionis ( KodMp I p. 8, a. 1192) , indulgentiam peccatorum ( ModlWW p. 7 ) , lauream martyrii ( DŁUG. Hist. I p. 151 = I p. 215 ed.nov. ; ;item locum inter primos martyrum ordines id. Op. p. 69 ), portionem orationum ( KodMp II p. 16, a. 1198) , praemium immarcescibile ( DŁUG. LibBen I p. 554 ), regnum sempiternum ( KodMaz(K) p. 450, a. 1239) .
B.
1. odnosić (zwycięstwo),ponosić (klęskę, szkodę, karę); reportare,capere, v. gr. victoriam ( *MPH I p. 348, saec. XI) , damnum ( DokMp IV p. 36, a. fere 1314 et vulgo), item conflagrationem ( DŁUG. Hist. II p. 205 = III p. 227 ed.nov.) , defectus ( KodWp VIII p. 3, a. 1416) , impedimentum ( StPPP II p. 948, a. 1504) , impressiones et vexationes ( CodEp III p. 164, a. 1472) , poenam ( StPPP VII p. 432, a. 1478) , stragem ( MPH III p. 218, a. fere 1540), etiam martyrium ( DŁUG. Op. p. 57 ), vulnus ( ARect I p. 540, a. 1514) , mortem (de manibus alicuius: TPaw IV p. 675, a. 1398) , item iur. dilationem ( Concl. p. 79, a. 1494) , effectum monitionis ( ARect I p. 278, a. 1489).
Iuxta posita
perpeti, subire ( DokMp VIII p. 63, a. 1439) , recipere ( TPaw III p. 120, 1389) , sufferre ( PP II p. 37, a. 1450) .
2. przyjmować (sakrament); consequi, accipere (sacramenta eccl. )
KodMazNow II p. 233 (a. 1338) : ecclesie, ubi divina audierit et ecclesiastica p-erit sacramenta.
Ib. p. 249 (a. 1341) : nec ab alio quam ab ipso rectore ecclesiae p-ant ecclesiastica sacramenta.
Ita saepissime, etiam sensu latiore divina officia ( AKapSąd III p. 125, a. 1508) , remissiones Ecclesiae ( MATTH. OpTheol p. 433 ) , chrismata coronationis ( DŁUG. Hist. III p. 335 = VI p. 17 ed.nov. ; coronationem ib. p. 544 ).
N.
iuramentum składać przysięgę; i.q. praestare
KodKKr I p. 155 (a. 1320) : Petrus ... probavit cum discretis viris ... qui testanter (potius testantes) post Petrum iuramentum p-rint probantes (cf. tamen sensu diverso infra 311,25 ).
Simili sensu
in animam suam (e Pol. brać na duszę)
PrPol p. 104 (a. 1411) : divisores p-to in animam ipsorum cognoverunt, quodetc.
N. constr. ad I-II:indicatur quid
a. sq. acc. b. sq. de :
KodMp II p. 90 (a. 1253) : de omnibus, que ... de huiusmodi iudicijs obvenerint, ipse advocatus p-et.
MATTH. OpTheol p. 433 : ab ecclesie sumus arcendi ingressu ... nec de premiis et de remissionibus p-imus.
indicatur unde (a quo) a. sq. ab. b. sq. circa :
*CodEp III p. 305 (a. 1479) : dampna ... p-ta circa interceptionem castri Heilsberg, que civitates ... p-ceperunt.
c. sq. de :
DokMp I p. 6 (a. 1277) : de quo censu scultetus ... sextum denarium p-et.
KodMazNow II p. 292 (a. 1348) : metretas ... per medium p-et de eodem molendino.
StPPP VIII p. 508 (a. 1398) : pro ... perceptis de dicta villa p-ndis.
Cf. et saepius. d. sq. ex. e. sq. in c. abl.
KodWp I p. 314 (a. 1257) : ius et fructum in eis incolis p-turus est abbas.
StPPP VIII p. 34 (a. 1381) : pro dampno in Iudea p-to.
Cf. et saepius. f. sq. inter:
KodMazNow II p. 199 (a. 1329) : penam ... capitis inter suos homines ... abbas p-at.
g. sq. per :
PP II p. 37 (a. 1448) : que damna per incendia ignium sustulit et p-cepit civitas.
h. sq. pro:
StPPP II p. 948 (a. 1504) : si... Andreas aliquod impedimentum pro dictis debitis ... p-rit et habuerit.
indicatur cui (rei) a. sq. ad :
CracArt III p. 52 (a. 1551) : Catherina ... p-cepit ad se res infranotatas.
b. sq. pro :
DokWp p. 337 (a. 1266) : solutionem ... Ubeslaus .. pro se p-et.
KodWp IIΙ p. 363 (a. 1371) : agros ... pro se meliores p-et scultetus.
CorpJP III p. 48 (a. 1507) : exactionem ... volumus ... p-i ... pro reipublicae ... necessitatibus.
III.
1. doznawać, odczuwać, doświadczać; sentire, experiri v. gr. consolationem ( NIC. BŁ. Serm. I p. 35 et saepius), curationem (languidorum :
DŁUG. Op. p. 100 : item remedium in oculis:
StPPP II p. 269, a. 1422) , delicias ( MARTIN. OP. Marg. fol. d IIIa) , devotionem (et consolationem: MATTH. Dial. fol. XCVIIIb ) , fastidium (de aliquo: NIC. BŁ. Serm. I p. 337 ) , incrementum ( DŁUG. LibBen. I p. 516 ), item visionem mirificam ( id. Op. p. 217 ).
2. spostrzegać, dowiadywać się, zauważać; animadvertere, comprehendere (sensibus), discere.
N. locut.
α. impers. percipitur, syn. constat :
Lites II p. 174 (a. 1413) : ex causis supra deductis ... claro clarius p-itur et constat, quod etc.
β. percepto na wiadomość; postquam intellexit
HistTart p. 65 : cepit ... querere ... ubi essent et p-to, quod in domibus subterraneis ... habitarent, misit virum.
3. przyjmować do wiadomości, przyswajać sobie, poznawać; cognoscere, agnoscere, animo comprehendere, v. gr. doctrinam ( HUSSOW. p. 79, v. 342 ), philosophiam ( KomPolit p. 185, a. 1410 ; simili sensu litteras: DŁUG. Op. p. 12 ), notitiam alicuius rei ( KodMaz(L) p. 52, a. 1340 et saepius).
Syn.
agnoscere ( AGZ XIX p. 523, a. 1474).
N. phil.
GŁOG. Anim. fol. N VIIIa : sensibile dicitur illud, quod aptum natum est p-i et cognosci aliqua potentia sensitiva.
Id. Anal. fol. DD Vb: intellectus noster ... cum p-et ... primum increatum lumen, in quo sunt omnia, tunc satiabitur.
STOB. Aret. fol. h IIb : de his, que recto consilio sunt inventa ... iudicare ... iudicataque p-re.
N. constr. ad 2-3: indicatur quid
a. sq. (dupl. ) acc. b. sq. de :
CRIC. p. 45, v. 116 : de te cuncta p-ceperunt proditorum copia hostes.
c. sq. acc. c. inf. d. sq. quod (quomodo) :
KodWp I p. 313 (a. 1257) : veraciter p-cepimus quod etc.
AKapSąd II p. 13 (a. 1415) : nunc ... veraciter p-cepi, quomodo etc.
Cf. e. sq. enunt. interrog.
NIC. POL. p. 136, v. 17 : per sonitum, quando concucies ollam, p-es, quando sunt bene siccati buffones.
CodEp I 1, p. 114 (a. 1439) : qualis sit res ... clare p-cepimus sensu.
indicatur quomodo a. sq. abl. , v. gr. auditu ( FormJ p. 45 et saepius; simili sensu aure(-ibus): KodLit p. 28, a. 1323 ; CodVit p. 194, a. 1409) , sensu (cf. supra 4 ; item ; potentia sensitiva, cf. ), tactu ( GŁOG. Hisp. fol. n IIb) , visu ( DŁUG. Hist. I p. 364 = II p. 127 ed.nov.), item fidedigna relatione ( *KodWp II p. 269, a. 1309) , veris relatibus ( CodEp III p. 532, a. 1434) , praegustando ( HESSE Matth. III p. 144 ) . b. sq. ex. c. sq. per :
JAC. PAR. Tract. fol. b Ib : qui vivi non possunt p-re invisibilia nisi per signa visibilia.
Cf. supra I. d. sq. adv. , v. gr. bene ( StPPP II p. 774, a. 1471) , clare (cf. supra 570,57), sane ( StPPP IX p. 80, a. 1469) , veraciter (cf. et 54), ), pro re vera ( DokLub p. 156, a. 1375) .
IV. fungitur vice vocis
1. accipiendi :
AGZ VII p. 35 (a. 1385) : mandamus ... presentibus litteris p-tis ... Johannem ... introducere.
ArHist VIII p. 328 (a. 1499) : p-cepi litteras vestre ... maiestatis.
Concl. p. 131 (a. 1513) : partes ... p-ciperunt... memoratos ... dominos ... ut et tanquam arbitros.
Tom. V p. 328
( a. 1520) : juramentum ... ab oppidanis ... ut protector p-cepit.
2. concipiendi:
ŁASKI ComPriv fol. 180b : femina ... nullum heredem a marito suo p-cepit.
3. recipiendi:
JAC. PAR. Serm. fol. 169b : cepit loqui in signum vite p-te.
DŁUG. Op. p. 108 : usu et officio pedis et manus p-to.
MIECH. Chr. p. 167 : cum filia visum p-cepisset (cf. ib. supra ut beatae Hedvigis meritis visum reciperet).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)