- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
I.
A.
1.
pokój, pokojowe stosunki; publica tranquillitas, quies.
Glossa
Pol.
GLc p. 11 : p-x, foedus, «mir».Occ. bezpieczeństwo; securitas
VAdAnt p. 40, 12 : ipsam navem pro p-e itineris ter deno milite armat.
RHist I p. 284 (a. 1537) : p-em viarum publicarum et deversoriorum observare et custodire.
2.
błogosławieństwa pokoju; pacis benedictio.
N. formulam
salutationis
KodMp I p. 8 (a. 1192) : Phulco ... episcopus uniuersis fidelibus salutem et p-em.
N. meton.
de
Spiritu Sancto :
CantMAe I nr 19, v. 1 (saec. XIV) : amor Patris Filiique, p-x amborum, par utrique ... veni Sancte Spiritus.Ib.
infra v. 5a: meri mera p-x amoris Patris erga Filium.
B.
1.
pokój, pojednanie, zgoda; compositio,
concordia.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 669 : p-x est vinculum amicitiae et concordiae vel sic: p-x est discordiae finis, «pokoy».Distinctiones theol. ae ternitatis (aeterna ;opp. temporis, temporanea, temporalis:
MARTIN. Op. Serm. p. 115 nlb. : p-x pectoris est tranquillitas mentis, quando Spiritus Sanctus compescit motus carnis ... p-x temporis est concordia cum proximis, scilicet absque bellorum conflictu ... p-x eternitatis est absentia omnis mali et presentia omnis boni et hec erit in vita eterna.
PommUB p. 543 (a. 1303) : ut monachi freti p-e temporanea p-i pectoris intendere valeant et ad p-em eternam ... nos ... mereamur pervenire (cf. item MATTH. Serm. I p. 183);simili sensu futura in patria (opp. viae :
MATTH. Lect. II p. 94 : p-x viae respectu p-is futurae in patria est quedam fames et poena.
N.
locut.
pacis osculum
cf.
supraVI 1152,14 sqq.;
simili sensu
pax
nude posita
BRUNO Qfr p. 74,26 : presbiter uetulus ... euntibus ex more fratribus ad p-em ... accedere non sapuit.
2.
iur.
zaprzestanie roszczeń sądowych; cessatio
a
vindiciis.
Praec.
in formulis
α.
pacem (tranquillitatem pacis) (alicuius rei
vel
in, pro aliqua re alicui) ascribere (
PP III
p. 61, a.
1437)
, dare (
Lites I
p. 300,
a. 1339
;
KsgŁawWar I
p. 193,
a. 1481
;
KsgMaz I
p. 85, a.
1409
et saepius), intercedere
(
KsgŁawWar I
p. 206,
a. 1483)
, promittere et fideiubere (
AKapSąd III
p. 189,
a. 1516
; item
sub vadio pacis et foederis alias «w myrze, w pokoyv»:
AGZ XVI p. 248, a. 1493) , vovere (ab aliquo:KsgŁawWar I p. 203, a. 1489) ; simili sensu aliquem in pace (et tranquillitate) omittere ( KsgGrWp I p. 7, a. 1386 et saepius), dimittere ( TPaw IV p. 163, a. 1408 et saepius); item litteras securitatis et pacis perpetuae dare ( ArPrawn X p. 238, a. 1480).
β.
pacem habere (ab aliquo :
StPPP VIII p. 806, a. 1400 : habet a me p-em «przemirze» dictam; cf. item KsgŁawWar p. 5, a. 1418);simili sensu obtinere ( StPPP II p. 130, a. 1402), item in pace stare ( ib. VII p. 239, a. 1509) vel pace (per)frui (alicuius :
KodMp II p. 244, a. 1319 ; ab aliquo:TArch p. 49, a. 1409 ;
StPPP II p. 460, a. 1421 et saepius).Notabiliora quaedam ad A-B:
1.
apponitur
adi.
,
v.
gr.
bona (
KodWp VIII
p. 107, a.
1419
et saepius; additur
Christiana
ib.
p. 185, a.
1421
; opp.
mala, inordinata, simulata, inquinata :
MATTH. Serm. I
p. 184
)
, firma et inoccidua (
CodPom I
p. 931, a.
1251)
, perpetua
(
Lites I
p. 432, a.
1326
et saepius
;opp.
temporalis :
DŁUG. Hist. IV p. 456 ) , pacifica (et quieta:ArPrawn VIII p. 147, a. 1419 et saepius), placida ( HUSSOW. p. 3, v. 4 ). N. communis terrae:
PommUrk II p. 505 (a. 1283) : compromisimus communem p-em terre, que wlgariter «lantfrede» (Germ.) dicitur.
2.
indicatur quocum inita
a.
sq.
gen.
,
cf.
supra 38. b. sq.
ab, cf.
et 39 et saepius.
c.
sq.
ad :
MARTIN. OP. Serm. p. 343 nlb. : si p-em habeant ad omnes.
d.
sq.
cum.
e.
sq.
inter.
3.
iuncturae nominales pacis copia (
AKapSąd II
p. 260, a.
1469)
, foedus (
DokSul
p. 316, a.
1217
et saepius), inscriptio (
ŁASKI ComPriv
fol. 159b
)
, negotium (
Tom. XVII
p. 122, a.
1535)
, nexus (
Lites II
p. 419, a.
1395)
, plenitudo (
DokMp VIII
p. 260,
a. 1443)
, praerogativa (
SamlUB
p. 255, a.
1344)
, sufferentiae
(syn.
treugae:
KodZagr
p. 1, a.
1468)
, tranquillitas (
KADŁUB.
p. 221
et saepius; item
pax tranquillitatis:
AGZ XI
p. 171, a.
1440)
, treugae (
KodWp ΙII
p. 410, a.
1374
et saepius), unio (
Lites II
p. 435, a.
1404
; unitas:
DŁUG. Hist. IV
p. 224,
litterae
a.1419)
; item in imagine velamen (
IO. VISL.
p. 184, v. 26
).
N.
locut.
pacis imperfectio
zamieszki;
tumultus,
cf.
4.
iuncturae verbales selectae
a. pax coit (
Tom. VI
p. 120, a.
1522
et saepius), crescit (
KodMp II
p. 106, a.
1257)
, intervenit (
Dogiel IV
p. 226, a.
1525)
, stat (
KsgŁawKr
p. 137, a.
1378
et saepius).
b. pacem
α.
in bonam partem (etiam
pacis foedus, tractatum, treugas, unionem sim.),
v.gr.
adipisci, amplecti (complecti), capere (suscipere), comitari, complere, componere,
conciliare, concludere,
conflare, congerere, consummare, contrahere, convenire, custodire, dare (condere,
edere, reddere), describere
(inscribere), dicere (edicere, indicere), dictare, facere (conficere, efficere), ferire,
firmare (affirmare,
confirmare), foederare (confoederare), formare (reformare), fundare, iacere, inire (subire), moderare, nutrire, occupare,
ordinare, pactare, pati,
ponere (componere, disponere), practicare, praedicare, praeparare, promittere (compromittere),
seminare, sequi, servare
(observare), stabilire, stipulare, tenere (obtinere, retinere), tractare,
sim.,
cf.
s.
v.
v.
β.
in malam partem,
v.
gr. dilacerare, dissolvere, frangere (infringere), mercari, respuere,
sequestrare, spernere,
turbare, violare sim.,
cf.
s.
v.
v.
c. paci aliquem reddere (
ŁASKI ComPriv
fol. 159b
).
d. ad pacem aliquem connectere (
ArHist XII
2,
p. 267,
saec. XIV ex.)
, redigere (
KomKadł
p. 238
et saepius), reducere (
DŁUG. Hist. III
p. 492
)
, reponere (
ib. V
p. 52
)
; in (compositionem et) pacem includere (
Lites II
p. 460, a.
1411)
, in (sub) pacem suscipere (
*Dogiel V
p. 47, a.
1351
;
SSrSil VII
p. 182, a.
1468).
e.
in pace esse (
AGZ XVII
p. 426,
a. 1505
; fieri
ib. XIX
p. 295, a.
1479
et saepius),
se continere (
Tom. XIV
p. 257, a.
1532)
, se habere
(
MARTIN. OP. Serm.
p. 466
nlb.
), (per)manere
(
StPPP VIII
p. 5, a.
1376
;
AGZ XIV
p. 496, a.
1456
et saepius),
sedere (
CodEp III
p. 362, a.
1489)
,
vivere (
AGZ XII
p. 139, a.
1445
et saepius),
stare
(
Lites II
p. 226, a.
1312
et saepius).
N. de rebus:
być w stanie nienaruszonym; integrum
esse
KodMp IV p. 169 (a. 1418) : agger ... stetit in p-e et indestructus.
AKapSąd II p. 64 (a. 1426) : ea frumenta in p-e stare permittant.
5.
locut.
adv.
α. (in, sub) pace. β.
propter (ob) bonum pacis (
KodMp II
p. 34, a.
1227
;
ArPrawn X
p. 455, a.
1415
et saepius);simili sensu
pro bono pacis (
KodKKr I
p. 12, a.
1212)
, ratione pacis (
ArHist XII 2,
p. 261,
saec. XIV ex.)
.
II.
1.
spokój, cisza;
tranquillitas aurae.
2.
spoczynek,
sen; quies nocturna.
N.
locut.
α.
sub (in) pace
we śnie; aliquo
dormiente
PommUB p. 444 (a. 1292) : cum ... cives ... sub p-e nocturno tempore deposuissent, castrenses ... eos rapuerunt.
KsgMaz I p. 191 (a. 1416) : fui in meo hospicio in mea p-e.
β.
aliquem in pace ponere
przyjąć na nocleg;
hospitium nocturnum
praebere
AKapSąd III p. 164 (a. 1513) : ponatis nos hic in curia in p-e (cf. ib. infra nullo modo voluit pernocturnare eosdem).
γ.
pro pace pulsare :
AKapSąd II p. 324 (a. 1490) : plebanus ad vesperas ad matutinas et pro p-e pulset more solito; etiam pro pace pulsus:
StSyn III p. 56 : de pulsu in crepusculo pro p-e.
Item
pacem cantare:
InwKKr p. 231 : cantori ... ab eodem cantico Salve Regina et pro p-e quotidiano ac a responsorio Assumptionis B. Virginis Mariae ... cantando per unum florenum ... solvere.
3.
przyzwolenie, zgoda;
concessio,
permissio.
Praec.
in locut.
(cum vel
salva) pace alicuius dicere sim.
4.
szczęście wieczne;
beatitudo
aeterna.
III.
1.
ustanie,koniec;
cessatio, finis.
N. locut.
α.
pax est alicui
ktoś ustaje;
aliquis desistit, cessat
HESSE Matth. II p. 141 : concertant ... fullones quousque maculas tergant nec est p-x eis usque dum insit viriditas.
β.
pacem habere cum aliquo
zerwać z kimś;
aliquem derelinquere
AKapSąd III p. 354 (a. 1531) : ut amodo ... cum ... suspectis mulieribus p-em habeat et ut neque ipse ad eas neque ipse ad eum visitent.
γ.
pacem sumere
ustać;
desinere, finem habere
NIC. BŁ. Serm. I p. 91 : discordia, quae inter Deum et hominem ... durabat, reconciliationem sumebat et p-em.
IV.
(singulare) pacyfikał;
i.q. pacificale (cf.
s. v.)
Ztschr. XII p. 472 (a. 1449) : comparauerunt ad capellam ... vnum p-em deauratum ... in quo continentur reliquiae sanctorum.