- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
I.
propr. sprawiedliwość,
uczciwość, sprawiedliwe postępowanie; honestas,
pietas, mores boni, honesti,
iusti.
N. in
imagine
iustitiae lanx, libra; etiam per abundantiam iustitiae aequitas
(
CodEp II
p. 260, a.
1431
et saepius), iustitia publicae honestatis (
ZabDziej II
p. 475, a.
1488)
.
Distinguitur (saepe phil. )
communis (
CorpJP III
p. 324, a.
1515),
commutativa et distributiva
(
supra II 704,14 sqq.
;
III 740,18 sqq.),
; legalis (
GŁOG. ExLog
fol. 117a
et saepius), magna (
CorpJP II I
p. 440, a.
1519)
, mera (
ib.
p. 459,
a. 1519),
naturalis (
StPPP VI
p. 383, a.
1530)
, originalis (
JAC. PAR. RefEccl
p. 115
et saepius),
particularis (
STOB. Aret. fol. f IIb)
, perfecta
(opp. manca et inconsummata
ib.
), personalis (
WROCŁ. EpitConcl fol. q 3a)
, politica (
KADŁUB.
p. 166
;
;cf.
Ioan. Saresb. Policr. 1,3),
publica et privata (
Corp JP III
p. 105, a.
1510),
universalis (
STOB. Aret. fol. f IIb)
, vera (
StPPP III
p. 282, a.
1525)
.
N.
locut.
a.
variae
locut.
adv.
eodem sensu fungentes:
sprawiedliwie, słusznie; iure, iuste, aeque
α.
iustitia :
StPPP VIII p. 613 (a. 1398) : iidem se hincinde i-a coram ... rege ... in pace et in tranquillitate debent sub vadio ... expedire.
β.
iustitia suadente :
DokKujDobrz p. 16 (a. 1368) : episcopus ... i-a suadente ... probavit gades praedictas.
γ.
cum (debita) iustitia :
PommUrk III p. 426 (a. 1287) : illud de iure et cum i-a emendabunt.
ArPrawn X p. 242 (a. 1408) : fuimus per ... Johannem cum debita i-a requisiti, ut eqs.
δ.
cum moderamine iustitiae :
CorpJP II I p. 77 (a. 1507) : ut eliberationem ... cum moderamine i-ae faciamus.
ε.
in iustitia et iudicio :
DŁUG. Hist. V p. 10 : in i-a et iudicio regendum assumas regnum.
ζ.
iuxta iustitiam :
Dogiel I p. 11 (a. 1460) : istud debet in ... regum conventu circumspici et iuxta j-am finiri.
b.
iustitiam facere alicui in aliqua re
postępować z kimś uczciwie w jakiejś sprawie;
i. q. iuste, honeste agere
StPPP II p. 769 (a. 1470) : incole ... debent ... frumenta mollire in molendinis ... capitularibus ... sed molendinatores in molumine debent eis facere j-am expeditam.
c.
pro meliori iustitia, propter meliorem iustitiam
dla większej sprawiedliwości; ut aliquid melius iustiusque fiat
AGZ XII p. 91 (a. 1441) : Johannes ... lucratus est ... serwum ... super nobili Petro ... pro quo ... dedit ad adventum ... palatini ... pro meliori i-a ad interrogandum.
StPPP XI p. 432 (a. 1525) : istam rem prolongavit ... iudex ... usque ad ... 3-ium iudicium bannitum propter meliorem i-am, non faciens iniuriam parti adverse.
Praec.
1.
pl. uczynki
sprawiedliwe; facta iusta
DokLub p. 155 (a. 1375) : intendentes i-as magis ac magis laciusque ampliare.
SCARB. Sap. II p. 281 : iniustitias iudicum minime condemnabit, qui etiam i-as iudicabit?Ita saepius. Occ. pismo stwierdzające, że ktoś dobrze się prowadził; litterae, quibus boni mores cuiusdam commendantur
KsgKaz p. 170 (a. 1386) : Adam de Bukowa recepit ius civile et ostendit i-am.
2.
a.
słuszność, racja;
ius, aequitas
CodVit p. 211 (a. 1410) : volumus circa ... regem Polonie ac ... principem ... Witowdum ... stare et i-am ipsorum subportare.Sed praec. in locut. certis
α.
iustitiam habere
mieć słuszność, rację; aequitate praevalere
PP II p. 68 (a. 1448) : qui maiorem fortasse, quam dominus Pangracius, habent i-am.
*CodEp I p. 81 (a. 1455) : nichil scelestius ... quam favere i-am non habentibus.
Opp.
in iustitia deficere:
DŁUG. Hist. V p. 49 : quibus auditis boyari Lithuaniae videntes se in i-a deficere, destiterunt amplius loqui et interpellare pro terrae Podoliae restitutione.
β.
iustitiae suae compotem esse
uzyskać załatwienie swojej słusznej sprawy; negotium suum iustum perficere
Tom. XIV p. 5 (a. 1532) : negotium dominorum ... volo promovere ... impendamque omnem operam meam, ut illorum dominationes i-ae suae compotes efficiantur.
b.
iur.
alicuius
słuszność, racja, słuszna sprawa jednej ze stron, (często prawie tyle co)
niewinność;
partis in iudicio causa
iusta, (saepe i. fere q.)
innocentia
DokSul p. 316 (a. 1217) : dux ... cum suis baronibus abbatis i-am praenotantes ... rusticos ... abbati ... adiudicaverunt in ... servitute ... tenendos.
KodPol I p. 59 (a. 1251) : nos ... monasterii plenam et approbatam intuentes j-am ... hereditatem ... monasterio ... confirmamus.
KodMp II p. 167 (a. 1287) : prepositus ... sic in i-a et possessione hereditatis constitutus et positus.Ita vulgo usque ad saec. XV ex. Occ. termini :
StPPP II p. 438 (a. 1438) : Mroczka ... Nicolao ... dixit, quod eam iniuste condempnauerat; qui actis probauit j-am termini sui et condempnacionis.
c.
iur.
uwolnienie od zarzutów; iustificatio,
criminis illati
purgatio
ArPrawn X p. 273 (a. 1409) : Petro ... i-am adiudicavimus et ipsum absolvimus ... et liberum facimus in premissis.Ita ib. saepius.
Inde locut.
iustitiam suam expurgare
uwolnić się od zarzutów; se iustificare, criminibus illatis liberare
StPPP XI p. 158 (a. 1424) : scoltetus ... volens i-am suam expurgare coram domino ... iustus factus est.
Eodem sensu
iustitiae suae satisfacere :
ZabDziej I p. 34 (a. 1419) : fur ... Petrum ... accusavit minus iuste, quiquidem Petrus ... volens sue i-e satisfacere ... suam innocenciam expurgavit.
II.
iur.
t. t. wymiar sprawiedliwości; iuris administratio.
Occurrit in certis quibusdam iuncturis
A.
verbalibus
1.
(de iudice)
iustitiam alicui exhibere (facere, ministrare, reddere
sim.)
wymierzać komuś sprawiedliwość;
iudicium exercere, causam alicuius cognoscere eique ius suum tribuere
KodPol I p. 26 (a. 1222) : non debeant ab aliquo iudicarj, nisi ab abbate ... si i-am non fecerit, tum possunt a me ... iudicari.
KodMp II p. XLVII (a. 1293) : vt vtrique parti equa lance i-a preberetur.Ib.
p. 198 (a. 1295) : si ... sculteti in i-a unicuique reddenda existerent negligentes, extunc ad no stram ... presenciam ... citabuntur.Ita vulgo.
Syn.
ius (
APozn I
p. 144, a.
1448
:
ipsi ... datum fuit ius et i-a sive ad lucrum sive ad perditionem)
,
securitas (
Tom. III p. 267, a. 1514 : j-am et securitatem pro meo posse ex auctoritate officii exercebo).Hoc sensu iungitur cum verbis administrare ( DŁUG. Hist. III p. 392 et saepius; effectivam cum aliquo : ZabDziej III p. 450, a. 1497 ; de aliquo :
StPPP VI p. 221, a. 1423 ; ;in aliquo loco:ZabDziej III p. 318, a. 1494 et saepius), celebrare ( CodEp III p. 184, a. 1074) , complere ( Ztschr. XXVII p. 335, a. 1354) , concedere ( IurMas III p. 300, a. 1472) , dare ( ), discernere (pro aliqua re: AGZ XV p. 346, a. 1498) , discutere (inter aliquos: StPPP II p. 124, a. 1401) , exercere ( ), exhibere ( ArHist V p. 228, a. 1400 et saepius; de aliquo: Lites I p. 13, a. 1320 et saepius; super aliqua re: AGZ XII p. 318, a. 1467 ; item iustitiae aequitatem ib. XIV p. 247 , a. 1447 ; pacem et iustitiam in aliqua re: KodWp I p. 230, a. 1386) , facere (supra 1157,51 ; ;de aliquo: Lites I p. 150, a. 1369 et saepius; inter aliquos: StPPP VIII p. 32, a. 1381 et saepius; iuxta aliquid ib. XI p. 251, a. 1069 et saepius; pro aliqua re: APozn I p. 144, a. 1408 ; super aliquo: StPPP XI p. 251, a. 1469 ; item bonam: AKapSąd II p. 60, a. 1424 ; expeditam: DokMp V p. 83, a. 1408 ; promptam et indilatam: IurMas III p. 218, a. 1540) , imministrare ( Tom. I p. 171, a. 1511) , impendere ( KodKrak p. 265, a. 1478 et saepius; de aliquo: CodEp III p. 185, a. 1470 et saepius; pro aliqua re: Tom. I app. p. 27, a. 1507) , impertiri ( KodTyn p. 434, a. 1456 et saepius; iuxta aliquid: AGZ XVII p. 279 a. 1492) , iudicare ( APozn II p. 432, a. 1501) , ministrare ( DokMp I p. 86, a. 1351 et vulgo; cum aliquo: AKapSąd III p. 80, a. 1501 et saepius; de aliquo: Tom. XIV p. 529, a. 1532 ; inter aliquos: ZabDziej III p. 319, a. 1494 ; per sententiam: AKapSąd III p. 117, a. 1507 ; pro aliqua re: StPPP XI p. 206, a. 1444 ; item completam: ArHist III p. 221, a. 1414 ; promptam: AKapSąd III p. 156, a. 1511) , noscere ( ArPrawn VII p. 269, a. 1492), partire ( WilkPozn p. 27, a. 1534) , perficere (ad finem cum aliquo: StPPP VIII p. 513, a. 1398) , permittere (immediate et irrecusabiliter contra aliquem: Dogiel I p. 554, a. 1512) , praebere ( ), propinare ( ArHist VI p. 34, a. 1468) , reddere ( ).
Opp.
denegare (
KodWp I
p. 27, saec.
XIII-XIV
;
ZabDziej III
p. 109,
a. 1491)
.
2.
de parte in iudicio
a.
iustitiam consequi, quaerere
sim.:
domagać się wymierzenia spra
wiedliwości, dochodzić
swoich praw; ius suum vindicare
KodWp III p. 130 (a. 1359) : si ... homo domini archiepiscopi ... turbatus fuerit ... archiepiscopus ... in nostro iudicio suam i-am prosequi tenebitur.
AKapSąd II p. 458 (a. 1404) : quamvis de eo coram domino episcopo ... consequi i-am bene possent in diocesi propria, ipsum ad diocesim extraneam ... in causam traxerunt.Ita vulgo.
Iuxta ponitur
actio :
ArHist VI p. 184 (a. 1465) : coram ... episcopo ... prosequatur actionem et i-am.Iungitur cum verbis consequi ( ZabDziej III p. 315, a. 1494 et saepius; cum aliquo: AKapSąd II p. 651, a. 1483 ; coram aliquo in aliquo loco supra 6 sq. ; item ;debitam: AKapSąd III p. 207, a. 1521) , experiri ( ZabDziej III p. 297, a. 1493), exquirere (iuribus propriis: CodVit p. 513, a. 1421) , exsequi (cum aliquo iuxta iuris formam: ArPrawn X p. 463, a. 1415) , petere ( KodTyn p. 434, a. 1456 ; cum aliquo: AKapSąd III p. 151, a. 1511 ; de aliquo ab aliquo iudice: APozn III p. 75, a. 1500) , postulare (in collo alicuius: IurMas II p. 143, a. 1511) , prosequi (contra aliquem: AKapSąd III p. 370, a. 1477 ; coram aliquo iudice supra 10 ; ;in aliquo loco ), quaerere (competentem coram aliquo iudice: APozn III p. 25, a. 1502 ; cum aliquo apud aliquem: ZabDziej III p. 386, a. 1495 ; de aliquo apud aliquem: StPPP III p. 46 ; ; iure mediante: APozn III p. 54, a. 1503) , requirere ( ZabDziej III p. 220, a. 1492 et saepius; ab aliquo: APozn I p. 50, a. 1433) , sequi ( ZabDziej III p. 509, a. 1498).
b.
iustitiam (alicui) facere (iuvare, ministrare
sim.)
załatwić sprawę przed sądem, zadośćuczynić wyrokowi
sądu, wynagrodzić krzywdę stronie przeciwnej; causam apud iudicem peragere, iudicis sententiae
satisfacere, parti alteri ius suum reddere, damnum compensare
DokMp I p. 101 (a. 1355) : incole ... si in reddenda i-a negligentes forent ... suo iure Maydburgensi omnibus de se querulantibus respondere sint astricti.
StPPP VIII p. 56 (a. 1382) : kmethones ... penam ... contra ... Iohannem ... quod i-am ipsius non fecerunt in eorum iudicio.
KsgGrWp II p. 113 (a. 1400) : Wenczoschka ... debet super Stachnicone marito eius (i. suo )Michaeli ... ministrare j-am.Ita vulgo. Eodem sensu ius iustitiae :
KsgGrWp I p. 282 (a. 1397) : gaium suum et silvas excisisti ... et jus ministrare non wultis j-e.
N.
promptam
etc.
IurMas II p. 11 (a. 1472) : quilibet homo ... kmethoni pro quolibet debito in die prefixo ... i-am promptam et ius pronum more hospitalitatis ... i-am facere et ministrare ... tenebitur.
Syn.
aequitas,
opp.
satisfactio :
DŁUG. Hist. III p. 346 : offerens se et i-am et aequitatem de Pe trassio impensurum, sed dum ... archiepiscopus ... non i-am aut aequitatem super notoriis gravaminibus ... sed realem tantummodo satisfactionem se recepturum respondisset etc.Iungitur cum verbis complere (pro aliqua re: KsgSądWar p. 29, a. 1454) , facere ( cum aliquo : StPPP VIII p. 340, a. 1389 et saepius; pro aliqua re ib. II p. 202, a. 1415 et saepius), impendere (supra 1 ; ; ad aliquem : AGZ XVII p. 381, a. 1499) , iuvare ( KsgGrWp II p. 113, a. 1400 : Wenchoschka per sex septimanas juvare debet j-am; super aliquem ib. infra; contra aliquem
ib. p. 289, a. 1399 : si ... uxor non iuverit (ed. inierit) j-am contra maritum suum),ministrare ( ZabDziej III p. 387, a. 1495 ; pro aliqua re ex aliquo: StPPP VII p. 444, a. 1504 ; super aliquo ), reddere ( ).
c.
iustitiam obtinere (percipere, recipere,
reportare)
otrzymać korzystny wyrok sądowy, sądowne
wynagrodzenie swoich
krzywd, zadośćuczynienie prawne;
i. q. ius suum
StSyn IV p. 78 (a. 1420) : quominus coram iudicibus ... querulantes de causis ... possint publice i-am obtinere ([ita saepius). ]
DŁUG. Hist. IV p. 178 : causam suam per Concilium ... decidi permittat, expeditam i-am ex administratione Concilii percepturus (cf. supra 4 ).
AKapSąd II p. 421 (a. 1496) : in ipsorum causis pro i-a reportanda ad eum habeant recursum.
d.
aliquem pro iustitia postulare
pozywać przed sąd w celu otrzymania wymiaru
sprawiedliwości;
in ius vocare, ut iudex
causam iuste cognoscat
StPPP VII p. 444 (a. 1504) : cum te pro i-a postulasset per nobiles, ut eandem pro capite occiso ex ipsis ministrasses.
e.
ad iustitiam se exhibere
stawić się w sądzie celem otrzymania wymiaru
sprawiedliwości; coram iudice comparere, ut causam
cognoscat
ArPrawn X p. 282 (a. 1409) : responsum predicatorum contra prehabita querulamenta: in toto denegaverunt ea ad i-am se exhibituri.
3.
iuncturae nominales potiores ad
1-2: iustitiae administratio (
StPPP VI
p. 369, a.
1527
; alicui cum aliquo
ib.
p. 90, a.
1515
;
;item
non administratio
ib. VIII p. 745, a. 1399 : terminum ... pro non administratione i-e in hereditate;
ZabDziej III p. 109, a. 1491 : pro verificacione gravaminis ... videlicet non administracionis et denegate i-e), denegatio ( ZabDziej II p. 571, a. 1489 et saepius), exsecutio ( DyplMog p. 36, a. 1304) , factio ( StPPP VII p. 219, a. 1544) , ministratio ( StSyn IV p. 36, a. 1420 ; item non ministratio:
StPPP VIII p. 625, a. 1398 : terminus ... pro non ministracione i-e), neglector ( StSyn IV p. 29, a. 1420) .
4.
locut.
iustitia fit de (pro) aliqua re
sąd wydaje w
jakiejś sprawie orzeczenie, staje się zadość wyrokowi sądowemu;
iudex de aliqua re discernit, sententiae iudicis satis fit
ArHist XII p. 368 (a. 1344-1364): petivit i-am fieri de ipsa pecunia sic ablata totali; decrevimus eam in deposito fideliter conservare.
AKapSąd III p. 129 (a. 1509) : petivit dominum ipsius Michaelis pro prefatis rebus i-am fieri (cf. infra 1162,22 ).
B.
in iunctura fixa iustitiae complementum
1.
de iudice
iustitiae complementum alicui exhibere (facere, ministrare, reddere
sim.)
wymierzać komuś
sprawiedliwość; causam alicuius cognoscere eique ius suum tribuere
AConst p. 29 (a. 1248) : praelati, ad quos quaerimoniae hujusmodi deponuntur, conquerentibus maturum exhibeant j-e complementum.
DyplMog p. 27 (a. 1278) : de quibus querelantibus ... scolteti omne impendent i-ae complementum.Ita vulgo. Iungitur cum verbis, v. gr. iustitiae complementum alicui adimplere (de aliqua re coram aliquo: CodEp III p. 63, a. 1453), exhibere (supra 17 ; ; de aliquo : Dogiel IV p. 128, a. 1436 ; pro aliqua re : StPPP II p. 729, a. 1443 ; item rigidum :
LibProm p. XLIV, a. 1491 : conquerentibus complementum i-e rigidum exhibebit), facere ( KodMp II p. 184, a. 1292 et saepe; cum aliquo: StPPP VIII p. 540, a. 1398 et saepe; secundum iuris et statutorum dispositionem: AKapSąd II p. 804, a. 1518 ; super aliqua re: ArPrawn X p. 353, a. 1412 et saepius), impendere ( ), ministrare ( ArPrawn X p. 453, a. 1415 et vulgo; cum aliquo: DokMp VI p. 370, a. 1413 ; de aliqua re coram aliquo: CodEp III p. 63, a. 1453) , reddere ( DokSul p. 337, a. 1296 et saepius; cum aliquo: StPPP VIII p. 243, a. 1388 ; de aliquo: KodWp III p. 71, a. 1357 ; de aliqua re: LhnUrk I p. 343, a. 1368) .
2.
de parte in iudicio.
a.
iustitiae complementum requirere
domagać się wymierzenia sprawiedliwości;
ius suum vindicare
ArPrawn X p. 418 (a. 1414) : Galca requirere debet coram eisdem scultetis i-e complementum.
b.
iustitiae complementum cum aliquo facere, (ad)iuvare,
ministrare
sim.:
załatwić z kimś sprawę przed sądem, wynagrodzić mu szkody, zadośćuczynić
wyrokowi sądu;
causam apud iudicem peragere, damnum parti alteri compensare, ius
reddere
TPaw IV p. 419 (a. 1390) : atemptavit terminum erga Pasconem ... quod non voluit complementum j-e adiuvare cum rusticis suis.
KsgGrWp I p. 194 (a. 1394) : nos cum ipsa j-e complementum volumus juvare.
StPPP VIII p. 392 (a. 1397) : relicta ... habet facere i-e complementum ... cum kmethone suo.Ita saepius. Iungitur cum verbis adiuvare ( ), concedere ( StPPP II p. 167, a. 1406) , facere ( ), exhibere ( *KodMp II p. 78, a. 1247) , iuvare ( et KsgGrWp II p. 106, a. 1399 ; Polonicale pro aliqua re: KsgGrWp II p. 110, a. 1399).
c.
iustitiae complementum invenire
otrzymać korzystny wyrok sądowy, wynagrodzenie swoich szkód;
sententiam iudicis iustam, damni recompensam obtinere
KodWp I p. 374 (a. 1267) : ne ... propter ... absentiam episcoporum querulantes ... invenire non possint in foro ecclesiastico i-e complementum.
3.
de causa iustitiae complementum recipere
być załatwionym sądownie; a iudice peragi
KodMp I p. 91 (a. 1267) : per eiusdem ciuitatis iudicem causa recipiet i-e complementum.
4.
locut.
iustitiae complementum fit de aliqua re
(prawie tyle co) sąd wydaje w tej sprawie orzeczenie;
(i. fere q.) iudex de aliqua
re discernit
ArHist XII p. 368 (a. 1344-1364): decrevimus eam pecuniamin deposito fideliter conservare donec de ea totaliter fiat i-e complementum.C similiter plenitudinem iustitiae alicui efficere, imponere wymierzyć komuś sprawiedliwość; ius suum alicui reddere (causa eius cognita)
Dogiel I p. 62 (a. 1472) : conferentes eisdem nuntiis ... plenissimam facultatem ... de omnibus subditis nostris excedentibus plenitudinem i-ae efficiendi.
AGZ XIX p. 561 (a. 1496) : limitetis scopulos ... i-eque plenitudinem partibus imponendo.
III.
iur.
t.t.
A.
jurysdykcja, prawo, sądownictwo; ius, iurisdictio,
iudicium, forum
*MPH II p. 13 (a. 1148) : nonum nummum de omnibus, quae solvuntur ecclesiae in ... Sendomir secundum Polonicam i-am.
*CodSil(M) I p. 56 (a. 1148) : salva Sedis Apostolice auctoritate et dyocesani episcopi canonica i-a.Ita saepe (saec. XII in textibus tantum extraneis).
Syn.
ius :
Tom. I p. 129 (a. 1510) : jus et j-am regni in terras Prussie redigere in librum.
Distinguitur minor (quae vulgo quattuor solidorum iudicium nuncupatur PommUrk II p. 221, a. 1269) , pacis ( ŁASKI ComPriv fol. 186b ) , regni ( AAlex p. 454, a. 1505) , responsiva ( ŁASKI ComPriv fol. 186b ) , spiritualis ( ArHist VI p. 34, a. 1468) , terrestris ( ib. VIII p. 345, a. 1499).
Praec.
a.
de iustitia, iustitia exigente (mediante)
na mocy prawa; (de)
iure
KsgHenr p. 96 : ei ... super inpeticione predicti mansi perpetuum silentium fuit impositum i-a mediante (ita saepius ).
KsgŁawKr p. 97 (a. 1373) : quo termino ... ab omnibus hiis placitis per eundem Judeum factis exigente i-a liber est sentenciatus.
DokMp VI p. 10 (a. 1386) : incole ... coram ... Dobeslao ... respondere de i-a tenebuntur (ita saepius ).b. amicabilis et abs. : sąd polubowny; iudicium arbitrorum
PommUrk II p. 9 (a. 1254) : Wismariam venient nunquam abinde exituri, nisi per amicabilem composicionem sev i-am eximantur.
StPPP VI p. 369 (a. 1527) : i-ae amicabilis administrationem per praefatum iudicium.c. conventus iustitiae (generalis) sejm poświęcony uchwalaniu praw; congressus nobilium, quo iura statuuntur
Tom. VII p. 163 (a. 1525) : conventum j-e generalem hoc anno circa festum sancti Andree futurum statuendum decrevimus.
Ib. VIII p. 16 (a. 1526) : cum anno preterito polliciti fuissemus ... subditis nostris anno presenti conventum j-ae statuere et in eo communia jura regni corrigere et reformare.
CorpJP IV p. 199 (a. 1526) : regnicolis conventum i-ae ad reformanda communia iura et unicuique statui i-am ministrandam ... statuere.Cf. ib. p. 200 . d. defectus iustitiae nieprawidłowość, niekompetencja jakiegoś sądu; iudicium incompetens, iudicii auctoritas irrita
AKapSąd II p. 8 (a. 1412) : Sandco protestatus est de defectu i-e.
ZabDziej II p. 183 (a. 1484) : remittitur ad forum secularem ([sic)] ... pro i-a ministranda, alias hic ob defectum i-e ad idem faciendum.
Ib. p. 295 (a. 1486) : donavit ... ad ius terrestre, ut fieret i-a, alias in defectum i-e eandem causam resumit.Ita saepius. e. magister iustitiae kat; carnifex, tortor
KsgPozn p. 362 (a. 1494) : tortori alias magistro j-e novem grossos.
Ib. p. 363 : magistro j-e novem grossos.Ita ib. passim. f. iustitia citatoria, forma iustitiae przepisy i formalności prawne, procedura sądowa (przy pozywaniu); iure procedendi ratio sollemniter recepta (ad citationem pertinens)
KodMp II p. 90 (a. 1253) : aduocatus non ea maleficia ... que in zuppa nostra ... committuntur, sed ... alijs locis ... si fuerint perpetrata, in forma i-e iudicabit.
DokKujMaz p. 231 (a. 1294) : fratribus ... coram ... nostro iudicio ... stare debentibus omni cum i-a citatoria, vt assolet, prehabita.g. facere (circa) iustitiam dopełnić przepisów prawa; legibus satisfacere
KsgMaz I p. 151 (a. 1413) : conthoralis ... Ade dixit: ... meus maritus ... infirmatur ... eidem procurator ... dixit: fac circa i-am, iura, quod infirmatur, et ipsa dixit: nolo.
StPPP XI p. 250 (a. 1468) : vocatus est ad illos homines Pelczar, ut i-am facerent, wlgariter «szesznaly».
B.
wyrok, orzeczenie sądowe;
sententia a iudice lata (sensu
prope ad II accedente)
AGZ XIV p. 24 (a. 1441) : in hunc hominem ius adiudicavit et est homo meus et super eo habeo i-am alias «prawo».
Ib. XIII p. 75 (a. 1439) : Stanko ... et Barthossius ... debent statuere ... Nicolaum ... coram domino palatino ... et ibi palatinus debet invenire pro ista exuscione, ubi debet esse iustus et i-am pati.
Tom. I p. 104 (a. 1510) : dignitarii... scripserunt nobis, quod in preterito conventu ... ministraverint ultra septuaginta j-as.
Praec.
wyrok pisemny;
sententia scripta
ArPrawn V p. 414 (a. 1389) : Niclos ... suam ostendit i-am de bannito iudicio, sic quod a Ieschcone ... est solutus.Huc fortasse spectat
KodMp II p. 167 (a. 1287) : prepositus ... i-am, qua tenebatur, iudici tradidit (cf. supra 1157,14 sqq. ).
C.
sprawa sporna, rozprawa sądowa; lis, iuris actio
KsgGrWp II p. 336 (a. 1400) : ministerialis ... recongnovit, quod ... prevenisset dominum ... ad audiendum sentenciam et j-am, wlgariter «rosprawon» cum cive.
PP II p. 67 (a. 1448) : Pangracius i-am (ed. -a), si quam habet, in iudicium non committit, sed ferro, spolijs et dampnis vtans non per leges et instituta ... sed per arma suas intendit dirimere questiones.
AAlex p. 159 (a. 1502) : deputatio ... dominorum ... qui ad i-am finium inter Regnum et Valachiam pro festo sancti Michaelis ituri erant.
N.
locut.
α.
ad iustitiam aliquem protrahere
pozwać kogoś przed sąd; in ius vocare
HENRIC. p. 182 : nonnulli eciam inviti ad i-am sunt protrahendi.
β.
in iustitiam deducere aliquid
zanosić przed sąd; ad iudicem deferre
Kod Lit p. 361 (a. 1431) : querelas nostras parui reputatis in i-am deducendas.
IV.
prawo, uprawnienie do czegoś; ius, facultas, copia
KsgHenr p. 67 : ut sciatis ... Myrozlai filios ... ad dictam hereditatem ibi nichil habere i-e.
PommUrk III p. 130 (a. 1291) : ad omnes i-as, leges ac libertates ... hanc specialem addimus ... libertatem etc.Ita saepissime usque ad saec. XVI. Saepe additur ius :
KodWp III p. 460 (a. 1377) : dicentes se i-am seu ius habere ad eundem lacum.
StPPP VI p. 356 (a. 1527) : tu nullum ius ac i-am habens ad altare ... iniecisti te violenter in ... bona dicti altaris.
Tom. XVII p. 20 (a. 1535) : ne ... pauper in iure i-aque sua per iniquitatem opprimatur.
Constr.
a.
abs.
et 43.
b.
sq.
ad
et
PommUrk IV p. 310 (a. 1308) : ad hoc se nullam habere i-am recognovit.Ita saepius.
N.
locut.
aliquem in iustitia (apud iustitiam) conservare (dimittere,
permanere, facere)
pozostawić komuś prawa, które miał
uprzednio; permittere, ut aliquis
pristina iura possideat
PommUrk II p. 508 (a. 1283) : civitatem Stargard ... faciemus apud omnem j-am, libertatem atque gratiam permanere.
Ib. V p. 441 (a. 1319) : quocunquue tempore... Otto ... quemlibet vasallorum suorum et civitatum apud i-am suam dimiserit ... Wartislaus cessare debebit huiusmodi a tutela.
Ib. infra Wartislaus nos apud omnem nostram i-am dimittere debebit, quam racionabiliter poterimus demonstrare.
IurMas II p. 63 (a. 1496) : quemlibet in iure et i-a suis consuetis ... conseruare.
AKapSąd III p. 80 (a. 1501) : petens iuxta tenorem eorundem privilegiorum ipsos vicarios in i-a conservari.
Ib. p. 98 (a. 1503) : dixit se ius habere et ad solucionem ... non teneri ... petens se in i-a conservari.
V.
jakieś naczynie; vas quoddam
CodSil(M) I p. 266 (a. 1204) : tornatores ... horum quivis debet XV i-as in Nativitate Domini, C scutellas in Pascha similiter.Cf. Th. et L. et N. s. v.