Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IRRITO-1

Gramatyka
  • Formyirrito, inrito
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I.
    • A. obi.
      • 1. propr. ad iram commovere, incendere, exacerbare
      • 2. transl.+ intentione laedendi corritare incitare, invitare, impellere, provocare.
    • B. excitare, commovere, v. gr.
  • II.
    • 1. inquietare, vexare, persequi aliquem
    • 2. aliquem vindiciis petere, aliquid ab aliquo vindicare

Pełne hasło

1. IRRITO s. INRITO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
I.
A. pro obi. sunt homines eorumve animus
1. propr. pobudzać do gniewu, drażnić, gniewać, (roz)złościć; ad iram commovere, incendere, exacerbare
2. transl. drażnić, zaczepiać, podniecać, zachęcać; incitare, invitare, impellere, provocare. Additur intentione laedendi (syn. corritare : ARect I p. 24, a. 1469). Glossa Pol.
RFil XXIV p. 339 (saec. XV med.) : mitis est, qui non i-at «nye poruscha» malum.
N.
aliquem extra domum wywołać, wyciągnąć z domu; evocare, producere
SSrSil VII p. 178 (a. 1468) : villanus se dissimulans inebriatum circa domum ... capitanei ... clamores incepit, sub quibus posset capitaneum extra domum suam i-re.
Constr. ad
1—2: a. sq. ad. b. sq. contra:
* SACR. Elucid. fol. 13b : qua pertinacia ... Grecos ... i-uit contra Latinos.
c. sq. ex :
AKapSąd III p. 70 (a. 1499) : qui protunc ex violencia huiusmodi i-ti concurrerant.
Ib. p. 82 (a. 1501) : provocavit hospitem ebrius ad secum concertandum et ex tali concertacione i-tus hospes voluit ipsum percussisse.
Cf. Th. VII 2,428,33 et 429,7. d. sq. in c. acc.
N.
in aliquem manu wygrażać komuś; alicui minitari
ZabDziej II p. 69 (a. 1483) : in ipsum manu clavata i-ndo et sibi minando.
Cf. Th. VII 2,428,32 sq.
B. (pro obi. sunt res) wywołać jakiś stan, wzniecić, spowodować; excitare, commovere, v. gr. cupiditatem, rabiem; item animositatem (de fame: KADŁUB. p. 118 ) .
II.
1. niepokoić, napastować, nachodzić kogoś; inquietare, vexare, persequi aliquem
IurMas I p. 30 (a. 1377) : si ausu temerario iustum in domo vel extra domum i-erit, tunc honore et bonis suis privetur (cf. StPPP I p. 271; JusPol p. 420, a. 1540).
AKapSąd III p. 204 (a. 1520) : nedum in eo, sed in aliis locis me superequitando vexas ac multociens i-as.
Glossa Pol.
RFil XXIV p. 342 (saec. XV) : i-at «gaba» et provocat.
Praec.
2. nagabywać, zgłaszać pretensje prawne do kogoś (lub czegoś), domagać się czegoś od kogoś; aliquem vindiciis petere, aliquid ab aliquo vindicare
ZabDziej I p. 66 (a. 1458) : liberavit ipsos ... ab omnibus ... consanguineis promittens ipsos eviternaliter non i-re neque impedire.
ArPrawn I p. 236 (saec. XV) : dictum P. una cum suis familiaribus ... nulla presumatis impedire, inquietare et i-re racione.
Syn. et iuxta posita
impedire, inquietare ( et 52), provocare (supra 44), vexare ( ). Cf. 1. IRRITATIO II.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)