Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INVOLVO

Gramatyka
  • Formyinvolvo, involutum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -i, -utum -i
  • Rodzaj
Znaczenia
  • I. propr.
    • A.
      • 1. obvolvendo circumdare, circumplicare.
      • 2. + in aliqua re obvolvere, circumvolvere. Occ. (volvendo) alicui rei imponere
      • 3. rotando implicare. Mediopass. et refl. (w)plątać się; implicari, inhaerescere.
      • 4. volvendo agere.
    • B.
      • 1. transl.+ aliquid nebulis dubietatis latibulo oblivionis velamento religionis silentio obtegere, velare. In imagine obruere
      • 2. + undis, gurgite, igne turbine occisionis circumdare, obvolvere, circumplecti. Praec. capere immergi.
  • II. transl.
    • A.
      • 1. occupare, amplecti.
      • 2. continere (saec. XVI).
    • B.
      • 1. + incommodis insidiis litibus tributis bellorum stridoribus armis: clade in odium alicuius scrupulis (conscientiam alicuius involvere implicare, irretire, obruere, v. gr.
        • α. implicari, incidere, v. gr.
        • β. se immiscere.
      • 2. obstringere, obligare
    • C.
      • 1. fallere, irretire
      • 2. impedire
  • III. inducere

Pełne hasło

INVOLVO, -ere, -i, -utum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I. propr.
A.
1. zawijać w coś, oplatać, opasywać; obvolvendo circumdare, circumplicare.
2. owijać wokół czegoś; obvolvere, circumvolvere. Occ. in aliqua re osadzić na czymś (obracając); (volvendo) alicui rei imponere
RachWaw p. 323 (a. 1543) : pro 1 par cardinum ... in quibus i-tae sunt postes.
N. part. perf. loco subst.
involutum? -i n. ? spirala; spira
COPERN. Rv p. 424 (= p. 325, 20 ed.nov.) : Venus et Mercurius, quorum in latitudinem transitus latitudinum simul demonstrabuntur tribus ... euagationibus i-torum.
3. splatać, gmatwać; rotando implicare. Mediopass. et refl. (w)plątać się; implicari, inhaerescere.
4. toczyć, porywać ze sobą; volvendo agere.
N. sq. dat. fin.
exitio ( Tom. XIV p. 520, a. 1532) .
B.
1. spowijać, osłaniać, okrywać; obtegere, velare. In imagine aliquid nebulis dubietatis ( PommUrk II p. 430, a. 1280) , latibulo oblivionis ( DokKujMaz p. 128, a. 1282) , velamento religionis ( CALLIM. Hist. p. 178,29), item (sensu latius transl. ) silentio ( IO. LUD. p. 60,14 et saepius). Occ. zasypać; obruere
Visit. p. 722 (a. 1556) : fossa civitatis ... luto, scopis ac malorum omnium ... ruinis i-ta et inantiquitata vix planitiei terre ... non aequatur.
2. ogarniać, otaczać, pochłaniać; circumdare, obvolvere, circumplecti. Praec. undis, gurgite, igne sim. In imagine turbine occisionis ( KADŁUB. p. 55 ), item de hoc mundo
ModlWW p. 25 : peccata mea grauant me, mundus i-it me, caro premit et inquinat.
Occ. schwytać; capere
DŁUG. Hist. I p. 193 (= I p. 260 ed.nov.) : ne hostis infesti et potentis ... hamis i-amur.
Mediopass. et refl. (za)nurzać się; immergi. Glossa Pol.
RFil XXV p. 152 (saec. XV med.) : obscuritas, qua est hic mundus i-tus «valal szą».
Praec. in imagine, v. gr.
carnium adipibus (de gulosis: MARTIN. OP. Marg. fol. p la) , profundo flagitiorum ( KADŁUB. p. 69 ), item cogitationibus ( Tom. XVI p. 467, a. 1534) ; etiam morte Christi (alluditur ad Vlg. Rom. 6,4; syn. se contegere: AKapSąd II p. 282, a. 1482) .
II. transl.
A.
1. ogarnąć, owładnąć, opanować; occupare, amplecti.
Dicitur de
religione fidei Chri stianae ( HERBORD p. 154 ; ;item de societate fidei ib. p. 116 ) , miseria ( ib. p. 151 ) , ignominia fugae ( DŁUG. Hist. I p. 88 = I p. 147 ed.nov. ), etiam de imitatione (foeda: ib. I p. 57 = I p. 116 ed.nov. ). Mediopass.: zajmować się czymś, zagłębiać, oddawać czemuś; incumbere, v. gr. consiliis ( SSrSil IX p. 179, a. 1466) , laboribus (in oppugnatione: ib. VII p. 188, saec. XV ex.ex) , negotiis ( Tom. VIII p. 2, a. 1526 et saepius).
2. mieścić w sobie, zawierać; continere (saec. XVI).
B.
1. uwikłać w coś, obciążyć, poddać; implicare, irretire, obruere, v. gr. incommodis sim. ( PrzMog p. 18 et saepius), insidiis ( KADŁUB. p. 48 et saepius), litibus ( DANT. in Tom. XIV p. 710 a. 1532) , tributis ( DŁUG. Hist. V p. 580 ) , bellorum stridoribus ( ib. I p. 537 = II p. 309 ed.nov. ; simili sensu armis: ib. II p. 65 = III p. 78 ed.nov. ), clade sim. ( ib. V p. 184 et saepius), item in odium alicuius ( Tom. III p. 219, a. 1514) , scrupulis (conscientiam alicuius : CodVit p. 586, a. 1423 ; simili sensu involvere nude positum
StCrac p. 46 : propter quod multorum conscientiae fuerant saepius i-tae).
Praec. iur.
aliquem citationibus ( KodUJ II p. 195, a. 1459) , debitis sim. ( APozn I p. 212, a. 1454 et saepius), poenis sim. ( KodKKr I p. 135, a. 1295 et saepius), sententia excommunicationis sim. ( KodWp I p. 446, a. 1279 et saepius).
N.
mancipio sim. uwięzić; in vincula conicere
KsgPozn p. 140 (a. 1424) : prout idem fuit carcere i-tus.
WilkLub p. 3 (a. 1455) : talis debet mancipio i-i ad octo dies et non debet emitti nisi soluta una sexagena.
Mediopass. et refl.
α. uwikłać się w coś, popaść; implicari, incidere, v. gr. bello sim. (saec. XV), periculis ( KADŁUB. p. 22 et saepius), angustiis, curis sim. ( KodWp II p. 248, a. 1306 ; KrMU p. 55,12 et saepius), aegritudine, infirmitate ( KodKrak p. 243, a. 1462 ; StPPP II p. 672, a. 1462) , defectibus et gravedinibus (de loco: DŁUG. LibBen III p. 39 ) , culpa, scelere sim. ( UrkBBr p. 222, a. 1286 ; DŁUG. Op. p. 621, a. 1456 et saepius), errore ( ib. p. 470 ), confusione paenitudinis ( ib . p. 53), item famae suspecti hominis ( CorpJP III p. 246, a. 1512) , in derisum hominibus ( ArPrawn I p. 219, saec. XV in.in) .
Praec. iur.
processibus et sententiis (syn. irretiri: DokKKr II p. 16, a. 1417) , causarum strepitibus sim. ( CodSil V p. 251, saec. XIV med.med) , (in) cautionem fideiussoriam ( StPPP X p. 52, saec. XV in. ; AGZ XIV p. 408, a. 1454 et saepius), item aere alieno sim. ( DŁUG. Hist. II p. 323 = IV p. 72 ed.nov. et saepius).
N. locut.
debito debitorie (alicui pro aliquo) :
KodMp IV p. 5 (a. 1386) : quo debito ... Gecz ciuibus Thoruniensibus pro ... Iacussio ... erat debitorie i-tus.
β. wdać się w coś, wmieszać, wtrącić; se immiscere.
2. zobowiązać; obstringere, obligare
KodWp III p. 141 (a. 1359) : decem marcas fideiussores ... solvere tenentur ... prout manu solida non compulsi nec coacti se i-erunt.
CodVit p. 195 (a. 1409) : Cruciferi litteris et sigillis quamvis ligant et i-unt homines, ipsa tamen implere non admittunt.
C.
1. zwodzić, usidlać; fallere, irretire
CodVit p. 195 (a. 1409) : Cruciferi ludificata spe nos ... i-ntes.
*SSrSil VIII p. 212 (a. 1463) : adverteretis, ne vos deceptionibus et verbis i-ret.
Ib. VII p. 147 (saec. XV ex.ex) : legatus credento fuit opinionibus i-tus.
2. utrudniać, przeszkadzać; impedire
PP II p. 159 (a. 1453) : mercatores ... fluvium ... pervadere ... temptantes ... magna ... incurrebant discrimina ... fluvij ... difficultatibus i-ti.
DŁUG. Hist. V p. 639 : rex satagens ... res Prussiae per absentiam suam indifficultatas et i-tas componere.
Dogiel IV p. 180 (a. 1476) : quaedam iura ... justitias hominum perturbabant et i-bant.
Constr. ad
I—II: aliquem (aliquid): a. sq. dat. b. sq. acc.
KADŁUB. p. 115 : dudum ... tua (i. res tuas ) tectum scurilitas i-it naufragium, dudum inmanissime stoliditatis cetus te cum tuis absorbuit.
DokLub p. 87 (a. 1252) : indignationem Jesu Christi et s. Dei Genitricis Mariae in aevum i-antur.
KodMp III p. 199 (a. 1366) : venditionem ... sub pena viginti marcarum, quam me i-o, ratificare ... promitto.
Ita saepius saec. XV. c. sq. abl. d. sq. ad :
KodWp V p. 515 (a. 1431) : debitum ... ad quod monasterium per fratrem Sandzywogium ... fuit i-tum et implicatum.
Tom. II p. 215 (a. 1513) : Christiana respublica ... ad magna discrimina i-ta.
e. sq. de :
*Theiner I p. 408 (a. 1338) : respondit quod ... se de talibus i-re non valeret.
f. sq. in c. acc. g. sq. in c. abl.
NIC. POL. p. 140,6 : corda supradicta quodlibet per se in vno globello i-e.
VHedv p. 581 : in quo cilicio i-tum corpus iacebat.
RotPozn p. 353 : racione cautionis fideiussorie, in qua ipsum i-erat.
Ita saepius saec. XV—XVI. Cf. Th. VII 2,267,26 sqq. h. sq. inter :
MPH IV p. 487 (saec. XV med.) : obstaculo quodam ... inter pedes ... se i-nte ... cecidit.
III. (singulare) wprowadzić; inducere
DokLub p. 69 (a. 1206) : fratres ordinis s. Benedicti ... in possesionem ... dicte hereditatis iure hereditario in perpetuum i-imus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)