- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
I.
A.
propr.
1.
sprzęt, wyposażenie, przyrząd, narzędzie;
apparatus, armamentum,
supellex, organum.
Varia instrumentorum genera eorumque usus definiuntur
a.
gen.
rei vel personae (cui
inserviunt),
v.
gr.
aratri (
DŁUG. Op.
p. 572
)
, armillarum (
ALBERT.
p. 89,
cf.
),
artis magicae (
AKapSąd III
p. 163, a.
1512)
, canalium (
MatGórn
p. 271,
a. 1523)
, chartarum (
MARTIN. OP. Marg. fol.
h 2a)
, curruum (
RachJag
p. 216, a.
1395)
,
equorum
(praeparativum :
AGZ XIV
p. 94,
a. 1443)
, molendini (
StPPP VIII
p. 89, a.
1383)
,
retium (
PreussUB I 2 ,
p. 291, a.
1285)
, solearum
(
Tom. V
p. 138, a.
1520
:
preparata ... esse i-a solearum acutarum de ferro alias «lodowe
podkowi»
), serrificis (
ARect II
p. 151, a.
548)
,
stellarum (
ALBERT.
p. 112
)
, textorum (
KsgPozn
p. 209, a.
1432
:
pro reformacione i-i textorum wlgariter«za
ram»
). b.
adi.
aurifabrile (
KsgŁawKr
p. 116, a.
1374
;
CracArt I
p. 68, a.
1423)
, bellicum
(saepe);
cerdoneum (
AGZ XV
p. 236,
a. 1486
:
i-a cerdonia alias «garbarskie»
), currificale (
RachJag
p. 201, a.
1394)
, parallacticum
(
COPERN. Rv . p.
273 =
p. 207,9 ed.
nov.)
,
potatorium (
VITELO OpM
p. 56
)
, secatorium
(
CracArt II
p. 604, a.
1547
:
secatoria i-a alias «szyekacze»
), tractile (
RachBon III p. 169, a. 1558 : i-i tractilis ad trahenda robora «walek» dicti); item sq. adi. materiae, v. gr. aheneum, ferreum (saepe), praeterea musicum (symphonale:
CracArt II I p. 50, a. 1551 ; opp. naturale:SZYDL. p. 17 ) . c. glossis Pol. (vel Germ. )
PommUrk II p. 258 (a. 1270) : cum i-o, quod nuncupatur «stafwade» ... piscandi habebunt liberam potestatem.
Ib. III p. 147 (a. 1292) : i-a, quae vulgo «cropelwade» et «drachgarne» dicimus.
Ib. IV p. 97 (a. 1303) : cuius molendini i-um, quod vulgariter «grundwerck» dicitur.Ib.
p. 119 (a. 1304) : aqua ... liberum habebit cursum per i-um ... quod «sluse» vulgariter dicitur.
KsgKaz p. 290 (a. 1393) : pro i-o ad currum dicto volgariter «axs».
RachJag p. 63 (a. 1394) : pro III i-is dictis «banthy», in quibus hostica dependent.
Ib. p. 219 (a. 1395) : i-orum «yasziczky» duplicium.
Ib. p. 216 (a. 1395) : pro ... i-is curruum dictis «bartcza» ad currus.
CracArt I p. 36 (a. 1403) : i-um videlicet «bokstelle».
ArPrawn I p. 25 (a. 1410) : lapidem molarem cum i-o «paprzicza» vulgariter dicto.
RFil XXIV p. 68 (a. 1415) : est de i-o «statku» (cf. ib. p. 92, a. 1418).
KsgMaz II p. 137 (a. 1425) : i-a wlgariter dicta «clvithy».
RFil XXIV p. 367 (a. 1428) : i-a id est «naprawy».
AGZ VIII p. 92 (a. 1431) : molendina construendi cum i-is «follusche» dictis ... damus potestatem.
RFil XXIV p. 343 (a. 1440) : cum quodam i-o «naczinym» (cf. AGZ XIV p. 168, a. 1448).
IusMet p. 160 (a. 1475) : per i-um, quod «kierad» vocatur.
Visit. p. 9 (a. 1511) : lanifices ... quatuor habent i-a alias «kroszna».
RachWaw p. 49 (a. 1524) : pro centum i-is ferreis alias «diota».
Ib. p. 61 (a. 1525) : pro uno ferreo i-o alias «lopata» ad fornacem.
Ib. p. 94 (a. 1526) : pro uno i-o magno ferreo, quod vulgo vocatur «korba» (cf. ib. p. 216, a. 1534).
Ib. p. 160 (a. 1530) : a reformatione i-orum alias «ramow» ad «hawtowanie» (cf. ib. p. 188, a. 1532).
StPPP XII p. 472 (a. 1533) : fuisse ... liberum ... in piscina piscari i-o «thluki» seu «saki».
Constr.
(indicatur usus)
a. sq.
gen.
(supra et vulgo).
N.
sq. gen.
gerundii
VITELO Persp. p. 134 : i-um ponendi uinum in doliis.
ArHist VIII p. 331 (a. 1499) : i-a faciendi saletram.b. sq. ad et
Ztschr. II p. 300 (a. 1500) : pro i-o eneo de auricalco ... ad extinguendum ignem.Ita saepius.
2.
ozdoba; ornamentum
(saec. XV—XVI).
B.
transl. narzędzie,
środek pomocniczy; adminiculum, subsidium
1.
sensu communi. Glossa
Pol.
RFil XXIV p. 86 (a. 1418) : i-um iusticie «prziczina szprawiedlivoszczy».Occ. de ipsis hominibus (saec. XVI).
2.
phil.
t. t.
ExPhys fol. p. IVa : motus, vt est organum siue i-um agentis, per se habet generare.
BYSTRZ. ParvLog fol. Μ IIIb : signum vniuersale est i-um intellectus ad distribuendum terminum, cui additur.
Id. Log. fol. y IVb : hic summitur affirmatio et negatio non pro actibus affirmandi et negandi, nec pro i-is negandi aut affirmandi, sed summitur pro proposicione affirmatiua et pro proposicione negatiua.
Id. Top. fol. q Vb : queritur, vtrum Philosophus sufficienter determinet de i-is abundandi in syllogismis dialecticis; arguitur primo, quod non, quia plura sunt i-a quam quattuor.
WROCŁ. Dial. fol. I VIa : dialectica ... contendit ad probabilitatem vtriusque partis contradictionis, i-um eius est silogismus dialecticus.
GOST. Th. fol. i IIIb : quodlibet illorum causatorum facit sine mediatore et i-o per seipsum.Ita vulgo. Distinguitur artificiale ( BYSTRZ. Log. fol. y lb) , corporale ( ib. fol. b VIa) , exsecutivum (sententiae: WROCŁ. EpitConcl fol. K IIIb) , immediatum (syn. proximum: BYSTRZ. Log. fol. y Ib ; ;syn. naturale ib. ; opp. mediatum ib. ), primum (syn. adaequatum ib. fol. c IIIb) .
II.
1.
dokument prawny, pismo, świadectwo (na piśmie); tabulae
publicae, diploma, testimo
nium (perscriptum).
Additur
autenticum (
StSyn III
p. 40
)
, litterale (
*CodEp III
p. 264,
a. 1477)
, publicum (vulgo); item imperiale, papale,
regale (
Lites II
p. 294, a.
1413)
, procuratorium (
Tom. XVII
p. 647, a.
1535).
Syn.
et iuxta posita
apellatio (
KodUJ III
p. 174, a.
1491)
,
documentum (
PommUrk II
p. 255, a.
1271)
,
litterae (
KodMp IV
p. 306, a.
1435
; et munimenta :
AKapSąd III
p. 14, a.
1461
et saepius),
privilegium (
KodWp II
p. 14, a.
1288
;
KodMp II
p. 258, a.
1325
; sed nota differentiam
StPPP X p. 49, saec. XV in.in : privilegium ... caret signo publico ... i-um ... habet signum publicum sed caret sigillo; eciam i-um est de rebus spiritualibus vel aliis protestacionibus, sed privilegium frequencius de rebus secularibus).
Constr.
a.
sq.
gen.
explic.
(saepe).
b.
sq.
de:
MPVat VIII p. 24 (a. 1389) : i-um non conficiam de aliquo contractu.
c.
sq.
super:
KodMp II p. 258 (a. 1325) : priuilegia seu i-a super hereditate prenominata ... reuocantes.
APozn I p. 2 (a. 1434) : super hoc i-um habebat.
2.
Novum et Vetus
Pismo Święte; Scriptura
Sacra (saec. XVI).