Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSIDEO

Gramatyka
  • Formyinsideo, insedeo, insido, insidens,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere -ere, -edi, -essum -ntis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. trans.
    • 1. ascendere (equum)
    • 2. habitando occupare.
    • 3. hostiliter occupare.
  • II. intrans.
    • A. propr.
      • 1. sedere, locum tenere.
      • 2. domicilium collocare, considere. Occ. (de rebus) osiadać, spoczywać; considere
      • 3. equum conscendere. eques
      • 4. castra ponere
    • B. transl.
      • 1. penetrare, inveterascere.
      • 2. + animo, cordi, menti curae esse
      • 3. praeesse

Pełne hasło

INSIDEO s. INSEDEO, -ere et INSIDO, -ere, -edi, -essum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • B. (part.
  • praes.),
  • A.
  • N.
I. trans.
1. dosiąść (konia); ascendere (equum).
2. zamieszkać, zasiedlić, zająć; habitando occupare.
3. opanować zbrojnie, obsadzić; hostiliter occupare. Additur abl. , v. gr. numeroso equitatu (viam: WAPOW. Chr. p. 27 ), ingentibus copiis (litora ib. p. 32 ) .
II. intrans.
A. propr.
1. zasiadać, siedzieć; sedere, locum tenere.
N.
in iudicio zasiadać w sądzie; iuri dicendo interesse
MatLub p. 34 (a. 1510) : viceadvocatus civitatis ... cum septem scabinis in judicio bannito i-ntibus.
Cf. ASSIDEO supra I 849,49 sqq.
2. zamieszkać, osiedlić się; domicilium collocare, considere. Occ. (de rebus) osiadać, spoczywać; considere , v. gr. de nive ( DŁUG. Hist. III p. 248 ).
N. imaginem
in humeris alicuius :
KodKKr II p. 467 (a. 1421) : inter ea, que nostris i-ent humeris ad id precipue ... intendimus etc.
3. wsiadać (na konia); equum conscendere. Part. praes. loco subst. insidens,, -ntis m. jeździec; eques
MARTIN. OP. Chr. p. 44 : equus aereus cum i-nte, qui dicitur Constantinus.
4. rozłożyć się obozem, obozować; castra ponere , v. gr. in obsidione (castri DŁUG. Hist. IV p. 91 ) .
B. transl.
1. przeniknąć, zakorzenić się, utrwalić; penetrare, inveterascere.
Praec.
(in) animo sim. de affectibus, item de doctrina (evangelicae perfectionis : DŁUG. Op. p. 14 ) , admonitione ( ib. p. 54). Occ. de pulchritudine
ib. p. 222 : quae pulchritudo illi ... eminenter per singulas oris et vultus partes i-sederat.
2. animo, cordi, menti sim.: leżeć na sercu, być przedmiotem starań; curae esse
KADŁUB. p. 83 : quorum principum animo illud inprimis unanimiter i-sedit, ut maritimas occupent provincias.
StSyn I p. 44 (a. 1436) : id potissimum menti nostre ... i-et ... quomodo cleri ... mores ... in melius ... reformentur.
DŁUG. LibBen I p. 566 (diploma a. 1448) : hoc potissimum i-et cordi nostro ... ut ... ministrorum Christi merito et numero augeatur conditio.
Constr. sq. enunt. obi. vel interrog. ut supra. N.
anxie niepokoić; angere
CodEp I 2, p ; 100 (a. 1450) ;: hoc est, quod cordi meo anxie multum i-bat.
Occ. impers. insidet arbitrio alicuius i. q. alicui placet
KADŁUB. p. 236 : cum vestro i-sederit arbitrio, ad illum principatum vobis per nos paretur facultas.
3. fungitur vice verbi praesidendi być przełożonym; praeesse
DŁUG. Op. p. 188 : cui cathedrae Cracoviensi annis ... viginti ... i-sederat Vislaus episcopus.
MPH V p. 835 (saec. XVI in.in) : frater Jacobus ... multis annis prioratui i-ns.
Constr. ad A—B:
a. sq. dat. b. sq. apud :
DŁUG. Hist. I p. 70 (= I p. 129 ed. nov.) : tantus ... amor Gracci apud omnium Polonorum pectora i-sederat.
DECIUS p. 57 : apud Lithuanos pars quedam Thartarorum i-et.
c. sq. in c. abl. d. sq. per, cf. e. sq. super.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)