- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
- N.
[in libris saepe confunditur
c.
verbo iudicandi,
cf.
infra 425,16,21 et alibi]
I.
1.
pokazywać, wskazywać, okazywać, objawiać, świadczyć, dowodzić; quovis modo
demonstrare, ostendere, exponere
sim., indicio vel
testimonio esse (pro
subi. sunt vel
homines vel scripta vel ipsa verba).
Additur
digitis (
AKapSąd II
p. 730, a.
1507)
, manu (-bus:
KsgCzer
p. 181, a.
1417
;
DŁUG. Hist. IV
p. 252
;
id. Op.
p. 293
;).
N.
favorem alicui i. q. praestare (
Tom. III
p. 102, a.
1514).
2.
oznaczać;
significare (pro subi. sunt plerumque
res).
II.
1.
wyjawiać, odkrywać, zdradzać, donosić;
res tectas, obscuras, scelestas
(vel aliquem talis agentem) indicio (testimonio, accusatione
sim.) deferre, detegere, patefacere, prodere, denuntiare
(saepe accedente dat. ).
In imagine affectum pectoris (de sermone:
PrzMog
p. 40
).
N. in re
metallica
CIOŁ. Lib. I p. 63 : in ... montibus ... minerarum copia abscondita i-atur.
2.
tłumaczyć,
objaśniać, wyjaśniać, określać; explicare,
explanare, interpretari
DŁUG. Op. p. 427 : apex illi cardinali e capite casu evulsus propinquam mortem i-tus est portendere.
GŁOG. Phys. fol. e 4a : medici ... secundum diuersam pulsus dispositionem varium hominis in sanitate et infirmitate i-ant statum.Ita saepius. Additur exemplo ( CALLIM. Rhet. p. 77 ).
N.
phil.
GŁOG. Alex. II fol. g VIIb : diffinitio est sermo i-ns, quid est esse rei.
Additur
per accidentalia (
WROCŁ. Dial. fol. H IIIb
;
; per essentialia:
id. CongLog fol. e 3b
).
3.
alicui rei
przypisywać, uważać za przyczynę; tribuere, imputare,
ascribere
CIOŁ. Lib. II p. 196 : inconstancie scriberetur talis mutacio et suspicioni i-retur propinque.
4.
gram.
oznajmiać, orzekać; enuntiare, declarare
(saec. XVI).
Constr.
ad
I—II: a.
abs.
b.
sq.
dat.
c.
sq.
dupl.
acc.
d.
sq.
abl.
e.
sq.
ad :
TPaw IV p. 474 (a. 1391) : Grzimko iurat erga Johannem ... i-ndo ad vulnus: sicut ista vulnera a Johanne habeo.f. sq. de. g. sq. super c. acc.
AGZ IX p. 53 (a. 1437) : litera obligatoria ... sonat et i-at (ed. iudicat) super eas ... sexagenas.h. sq. acc. c. inf. i. sq. enunt. interrog.
N. accedente
in
c.
abl.
CALLIM. Hist. p. 34,27 : Deum ... in partu reginae plane i-asse, quem regem uellet apud eos esse.j. sq. enunt. obi. c. quod. k. sq. adv.
III.
ad vim vocis
indicendi
fere accedere videtur
1.
ogłaszać, oznajmiać, zapowiadać; enuntiare, proclamare, notum facere, praedicare
KodWp I p. 321 (a. 1257) : statuimus ... ut ... festa et ieiunia populo i-entur.
JAC. PAR. Serm. fol. 42b : doctrina ore i-ta ... solum ad aures audientium venit.
StKapWł p. 20 (a. 1500) : pulsus campanae pro i-ndo capitulo.
Tom. IX p. 223 (a. 1527) : comes ... dietam i. conventum in oppido Comaron ... i-tam volens praevenire ... alium conventum ad Albam Regalem ... celebrandum ... indixit.Ita saepius.
N.
constr. sq.
pro :
Dogiel I p. 33 (a. 1538) : diffidatorem ... pro publico hoste ... i-re, promulgare, publicare.
N. part.
perf. loco subst.
indicatum,,
-i
n.
doniesienie, wiadomość, wieść; nuntius, denuntiatum
Dogiel IV p. 306 (a. 1541) : maiestatem ... regiam ... multis aliis ... negotiis ... occupatam istiusmodi adversis i-is non molestare et gravare.
2.
polecać, nakazywać, namawiać, nakłaniać; praecipere, mandare, adducere, impellere, cogere
KodKKr I p. 240 (a. 1349) : quod nobis licere non patimur, nostris successoribus seruandum eciam i-amus.
AKapSąd II p. 91 (a. 1433) : negavit, quod ipse induceret nobiles, nec i-vit, sed nobilis Lucas ... violenter recepit avenam.Ita saepius.
3.
ustalać, wyznaczać, ustanawiać; constituere,
definire, designare
KsgGrWp I p. 20 (a. 1387) : judicium regale i-bit, quantum ... Janko debet pagare.
StPPP VIII p. 368 (a. 1394) : habent terminum i-tum.
JusPol p. 199 (a. 1419) : quando honorem tangit ... pro tali vituperio poena LXXta i-atur.Ita saepius.
4.
oceniać, szacować;
aestimare.
IV.
iur.
A.
1.
dowieść, wykazać, udowodnić (zwł. przed
sądem); demonstrare, probare, praec.
coram iudice
KsgGrWp II p. 7 (a. 1390) : Johannes ... coram nobis in judicio i-vit «vkazal» suum honorem nobilitatis ... secundum jus terrestre.
TPaw VII p. 176 (a. 1420) : kmetho ... aquisiuit super Jaschconem ... quod debet i-re, id est «docaszecz ran, iako poczanl».
N.
usprawiedliwić niestawienie się na rozprawę; excusationem
absentiae in iudicio afferre
KsgGrWp I p. 22 (a. 1387) : Thomassius ... debet i-re per sacerdotem, quod jacuit infirmus et est procuratus per ... sacerdotem.
2.
wszczynać sprawę przed sądem, wytaczać proces;
causam iudicibus diiudicandam tradere, litem
intendere
StPPP VIII p. 39 (a. 1381) : terminum ad i-ndum habent pro capite fratris ipsius ... et pro sex truncis apum, terminum ad colloquium indicacionis.Cf. INDICATIO III 3.
3.
pomawiać, oskarżać, posądzać; accusare, insimulare
TPaw IV p. 434 (a. 1391) : Petrus ... debet iurare: sicut non «zromoczil» nec in furticinium i-vit «pomawal» Dobkonem.
Ib. p. 473 (a. 1391) : iurabit, sicut Dobeslaus prius non i-uit (ed. iudicauit) Janussium «pomowil» in furticinio, sed ex alio ... prescivit.
4.
składać zeznanie, świadczyć; profiteri, testificari
StPPP VIII p. 197 (a. 1386) : tu citasti Strasonem et Stras ... relictam Johannis statuere ... non potuit ... et sic in Strasone aquisisti et Czulka i-uit.
AGZ XIX p. 277 (a. 1486) : Iacz civis ... cum generoso Iohanne ... iuxta quinque cittaciones ... et hoc si predicto Iohanni domini archiepiscopus et pallatinus i-bunt erga dictum Iacz.
5.
rotam alicui
podać stronom formułę (rotę) przysięgi do wygłoszenia; iuris iurandi formulam recitandam proponere
TPaw IV p. 5 (a. 1392) : te oportet ponere testes ... die, quum tibi rota i-ta est.
B.
1.
pecuniam
zabezpieczyć zobowiązanie pieniężne (dług) na
nieruchomości, zapisać, oddać w posiadanie; debiti cuiuslibet solvendi fidem bonis immobilibus tutam facere, donare,
possidendum tradere
StPPP VIII p. 427 (a. 1397) : decem marcas ... racione dotalicii Jachne ... in medio manso et area ... in Sweborouicz i-uit.
Ib. p. 450 (a. 1398) : Kmyta ... CC marcas ... dotis et dotalicii in omni parte hereditatis sue ... in Lowyna ... uxori sue assignauit i-ndo.
Ib. p. 708 (a. 1399) : Lta marcas ... in parte hereditatis Jacussii ... pueris Maczconis ... i-arunt.
KodKKr II p. 346 (a. 1410) : Derslaus ... ducentas sexagenas dotis ... in et super medietate bonorum suorum ... Anne vxori ... rite et racionabiliter dedit, donauit, dotauit, ordinauit et cum effectu i-ndo assignauit.
AGZ XI p. 84 (a. 1434) : Iohannes ... cognovit se teneri ... racione dotis post sororem suam septem mar cas ... et de istis sibi dare tenetur et debet ... sedecim scottos demandare et i-re (ed. iudicare) super kmethonibus possessionatis ... generi suo.
Ib. VII p. 183 (a. 1494) : nobilis Iohannes ... septuaginta ... dotalitii marcas ... in et super tota medietate partis sue ... uxori sue ... dedit, donavit, dotavit et i-ndo (ed. iudicando) iudicialiter assignavit.Ita vulgo usque ad saec. XVI. Eodem sensu villam :
StPPP II p. 823 (a. 1479) : Jacobus ... villam ... nobili Stanislao ... pro tricentis florenis ... in vim redemptionis ... vendidit et imperpetuum i-ndo judicialiter resignauit.
Syn.
et iuxta posita
assignare (
et vulgo),
confiteri (
StPPP VIII
p. 575, a.
1398)
, dare, donare,
dotare (
et 20 et saepius),
demandare (
),
demonstrare (
PP II
p. 72,
a. 1449)
, intromissionem dare (
KodUJ III
p. 134,
a. 1487)
, inscribere, reformare (
ArSang II
p. 236,
a. 1485
; et addicere:
Dogiel I
p. 426, a.
1535)
, reponere (
AGZ XIII
p. 180, a.
1445).
Adduntur adv.
vel
locut.
adv. cum
effectu (
et
StPPP II
p. 320, a.
1428)
, iudicialiter (
StPPP II
p. 545, a.
1445
;
ib.
p. 823, a.
1479
et saepius),
in vim redemptionis
(
).
Constr.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
in
et
super
c.
abl.
et vulgo.
c.
sq.
gerundivo
StPPP IX p. 122 (a. 1484) : viginti marcas ... executoribus testamenti ... dare consensit ... et i-uit pro anima fratris sui defuncti conuertendas.d. sq. inf.
AGZ V p. 58 (a. 1427) : consorti ... centum ... marcas dotis et ... dotalicii ... i-vit et assignavit tenere, habere.
2.
praec. oddać tytułem zastawu, w zastaw;
pignori dare
StPPP VIII p. 381 (a. 1397) : Petrus officialis confessus est, quod Preczslaus sibi i-uit aream mediam ad metam cum agris, pratis et rubetis.
Ib. p. 741 (a. 1399) : partem molendini ... filie sue ordinando obligauit et i-uit in forma et ipsas XXX marcas eidem filie in perpetuum assignando resignauit.Ita saepius.
N.
homines
PrPol p. 180 (a. 1400) : MXXX marcas obligavit se soluturum, si non solverit, tunc sibi tres kmethones bonos, solventes tres marcas census annui i-re et dare habebit (cf. StPPP VIII p. 843, a. 1400 : IIII kmethones ... in obligacione ... Jacussio dare debet).Occ. sensu latiore: dawać, oddawać, dostarczać; dare, suppeditare, praebere
KsgCzer p. 277 (a. 1423) : si exciderit quercum ... in porcione «barczy Markowey», tunc debet dare alteram quercum seu i-re loco istius.