Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INDICO-1

Gramatyka
  • Formyindico, indicatum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum -i
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. quovis modo demonstrare, ostendere, exponere sim., indicio vel testimonio esse (pro subi. sunt vel homines vel scripta vel ipsa verba)
    • 2. significare (pro subi. sunt plerumque res).
  • II.
    • 1. res tectas, obscuras, scelestas (vel aliquem talis agentem) indicio (testimonio, accusatione sim.) deferre, detegere, patefacere, prodere, denuntiare (saepe accedente dat.)
    • 2. explicare, explanare, interpretari
    • 3. + alicui rei tribuere, imputare, ascribere
    • 4. gram. enuntiare, declarare (saec. XVI).
  • III. + indicendi
    • 1. enuntiare, proclamare, notum facere, praedicare
    • 2. praecipere, mandare, adducere, impellere, cogere
    • 3. constituere, definire, designare
    • 4. aestimare.
  • IV. iur.
    • A.
      • 1. demonstrare, probare, praec. coram iudice
      • 2. causam iudicibus diiudicandam tradere, litem intendere
      • 3. accusare, insimulare
      • 4. profiteri, testificari
      • 5. + rotam alicui iuris iurandi formulam recitandam proponere
    • B.
      • 1. + pecuniam villam debiti cuiuslibet solvendi fidem bonis immobilibus tutam facere, donare, possidendum tradere
      • 2. pignori dare

Pełne hasło

1. INDICO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
  • N.
[in libris saepe confunditur c. verbo iudicandi, cf. infra 425,16,21 et alibi]
I.
1. pokazywać, wskazywać, okazywać, objawiać, świadczyć, dowodzić; quovis modo demonstrare, ostendere, exponere sim., indicio vel testimonio esse (pro subi. sunt vel homines vel scripta vel ipsa verba).
Additur
digitis ( AKapSąd II p. 730, a. 1507) , manu (-bus: KsgCzer p. 181, a. 1417 ; DŁUG. Hist. IV p. 252 ; id. Op. p. 293 ;).
N.
favorem alicui i. q. praestare ( Tom. III p. 102, a. 1514).
2. oznaczać; significare (pro subi. sunt plerumque res).
II.
1. wyjawiać, odkrywać, zdradzać, donosić; res tectas, obscuras, scelestas (vel aliquem talis agentem) indicio (testimonio, accusatione sim.) deferre, detegere, patefacere, prodere, denuntiare (saepe accedente dat. ). In imagine affectum pectoris (de sermone: PrzMog p. 40 ).
N. in re metallica
CIOŁ. Lib. I p. 63 : in ... montibus ... minerarum copia abscondita i-atur.
2. tłumaczyć, objaśniać, wyjaśniać, określać; explicare, explanare, interpretari
DŁUG. Op. p. 427 : apex illi cardinali e capite casu evulsus propinquam mortem i-tus est portendere.
GŁOG. Phys. fol. e 4a : medici ... secundum diuersam pulsus dispositionem varium hominis in sanitate et infirmitate i-ant statum.
Ita saepius. Additur exemplo ( CALLIM. Rhet. p. 77 ).
N. phil.
GŁOG. Alex. II fol. g VIIb : diffinitio est sermo i-ns, quid est esse rei.
Additur
per accidentalia ( WROCŁ. Dial. fol. H IIIb ; ; per essentialia: id. CongLog fol. e 3b ).
3. alicui rei przypisywać, uważać za przyczynę; tribuere, imputare, ascribere
CIOŁ. Lib. II p. 196 : inconstancie scriberetur talis mutacio et suspicioni i-retur propinque.
4. gram. oznajmiać, orzekać; enuntiare, declarare (saec. XVI).
Constr. ad
I—II: a. abs. b. sq. dat. c. sq. dupl. acc. d. sq. abl. e. sq. ad :
TPaw IV p. 474 (a. 1391) : Grzimko iurat erga Johannem ... i-ndo ad vulnus: sicut ista vulnera a Johanne habeo.
f. sq. de. g. sq. super c. acc.
AGZ IX p. 53 (a. 1437) : litera obligatoria ... sonat et i-at (ed. iudicat) super eas ... sexagenas.
h. sq. acc. c. inf. i. sq. enunt. interrog.
N. accedente
in c. abl.
CALLIM. Hist. p. 34,27 : Deum ... in partu reginae plane i-asse, quem regem uellet apud eos esse.
j. sq. enunt. obi. c. quod. k. sq. adv.
III. ad vim vocis indicendi fere accedere videtur
1. ogłaszać, oznajmiać, zapowiadać; enuntiare, proclamare, notum facere, praedicare
KodWp I p. 321 (a. 1257) : statuimus ... ut ... festa et ieiunia populo i-entur.
JAC. PAR. Serm. fol. 42b : doctrina ore i-ta ... solum ad aures audientium venit.
StKapWł p. 20 (a. 1500) : pulsus campanae pro i-ndo capitulo.
Tom. IX p. 223 (a. 1527) : comes ... dietam i. conventum in oppido Comaron ... i-tam volens praevenire ... alium conventum ad Albam Regalem ... celebrandum ... indixit.
Ita saepius.
N. constr. sq.
pro :
Dogiel I p. 33 (a. 1538) : diffidatorem ... pro publico hoste ... i-re, promulgare, publicare.
N. part. perf. loco subst.
indicatum,, -i n. doniesienie, wiadomość, wieść; nuntius, denuntiatum
Dogiel IV p. 306 (a. 1541) : maiestatem ... regiam ... multis aliis ... negotiis ... occupatam istiusmodi adversis i-is non molestare et gravare.
2. polecać, nakazywać, namawiać, nakłaniać; praecipere, mandare, adducere, impellere, cogere
KodKKr I p. 240 (a. 1349) : quod nobis licere non patimur, nostris successoribus seruandum eciam i-amus.
AKapSąd II p. 91 (a. 1433) : negavit, quod ipse induceret nobiles, nec i-vit, sed nobilis Lucas ... violenter recepit avenam.
Ita saepius.
3. ustalać, wyznaczać, ustanawiać; constituere, definire, designare
KsgGrWp I p. 20 (a. 1387) : judicium regale i-bit, quantum ... Janko debet pagare.
StPPP VIII p. 368 (a. 1394) : habent terminum i-tum.
JusPol p. 199 (a. 1419) : quando honorem tangit ... pro tali vituperio poena LXXta i-atur.
Ita saepius.
4. oceniać, szacować; aestimare.
IV. iur.
A.
1. dowieść, wykazać, udowodnić (zwł. przed sądem); demonstrare, probare, praec. coram iudice
KsgGrWp II p. 7 (a. 1390) : Johannes ... coram nobis in judicio i-vit «vkazal» suum honorem nobilitatis ... secundum jus terrestre.
TPaw VII p. 176 (a. 1420) : kmetho ... aquisiuit super Jaschconem ... quod debet i-re, id est «docaszecz ran, iako poczanl».
N.
usprawiedliwić niestawienie się na rozprawę; excusationem absentiae in iudicio afferre
KsgGrWp I p. 22 (a. 1387) : Thomassius ... debet i-re per sacerdotem, quod jacuit infirmus et est procuratus per ... sacerdotem.
2. wszczynać sprawę przed sądem, wytaczać proces; causam iudicibus diiudicandam tradere, litem intendere
StPPP VIII p. 39 (a. 1381) : terminum ad i-ndum habent pro capite fratris ipsius ... et pro sex truncis apum, terminum ad colloquium indicacionis.
Cf. INDICATIO III 3.
3. pomawiać, oskarżać, posądzać; accusare, insimulare
TPaw IV p. 434 (a. 1391) : Petrus ... debet iurare: sicut non «zromoczil» nec in furticinium i-vit «pomawal» Dobkonem.
Ib. p. 473 (a. 1391) : iurabit, sicut Dobeslaus prius non i-uit (ed. iudicauit) Janussium «pomowil» in furticinio, sed ex alio ... prescivit.
4. składać zeznanie, świadczyć; profiteri, testificari
StPPP VIII p. 197 (a. 1386) : tu citasti Strasonem et Stras ... relictam Johannis statuere ... non potuit ... et sic in Strasone aquisisti et Czulka i-uit.
AGZ XIX p. 277 (a. 1486) : Iacz civis ... cum generoso Iohanne ... iuxta quinque cittaciones ... et hoc si predicto Iohanni domini archiepiscopus et pallatinus i-bunt erga dictum Iacz.
5. rotam alicui podać stronom formułę (rotę) przysięgi do wygłoszenia; iuris iurandi formulam recitandam proponere
TPaw IV p. 5 (a. 1392) : te oportet ponere testes ... die, quum tibi rota i-ta est.
B.
1. pecuniam zabezpieczyć zobowiązanie pieniężne (dług) na nieruchomości, zapisać, oddać w posiadanie; debiti cuiuslibet solvendi fidem bonis immobilibus tutam facere, donare, possidendum tradere
StPPP VIII p. 427 (a. 1397) : decem marcas ... racione dotalicii Jachne ... in medio manso et area ... in Sweborouicz i-uit.
Ib. p. 450 (a. 1398) : Kmyta ... CC marcas ... dotis et dotalicii in omni parte hereditatis sue ... in Lowyna ... uxori sue assignauit i-ndo.
Ib. p. 708 (a. 1399) : Lta marcas ... in parte hereditatis Jacussii ... pueris Maczconis ... i-arunt.
KodKKr II p. 346 (a. 1410) : Derslaus ... ducentas sexagenas dotis ... in et super medietate bonorum suorum ... Anne vxori ... rite et racionabiliter dedit, donauit, dotauit, ordinauit et cum effectu i-ndo assignauit.
AGZ XI p. 84 (a. 1434) : Iohannes ... cognovit se teneri ... racione dotis post sororem suam septem mar cas ... et de istis sibi dare tenetur et debet ... sedecim scottos demandare et i-re (ed. iudicare) super kmethonibus possessionatis ... generi suo.
Ib. VII p. 183 (a. 1494) : nobilis Iohannes ... septuaginta ... dotalitii marcas ... in et super tota medietate partis sue ... uxori sue ... dedit, donavit, dotavit et i-ndo (ed. iudicando) iudicialiter assignavit.
Ita vulgo usque ad saec. XVI. Eodem sensu villam :
StPPP II p. 823 (a. 1479) : Jacobus ... villam ... nobili Stanislao ... pro tricentis florenis ... in vim redemptionis ... vendidit et imperpetuum i-ndo judicialiter resignauit.
Syn. et iuxta posita
assignare ( et vulgo), confiteri ( StPPP VIII p. 575, a. 1398) , dare, donare, dotare ( et 20 et saepius), demandare ( ), demonstrare ( PP II p. 72, a. 1449) , intromissionem dare ( KodUJ III p. 134, a. 1487) , inscribere, reformare ( ArSang II p. 236, a. 1485 ; et addicere: Dogiel I p. 426, a. 1535) , reponere ( AGZ XIII p. 180, a. 1445). Adduntur adv. vel locut. adv. cum effectu ( et StPPP II p. 320, a. 1428) , iudicialiter ( StPPP II p. 545, a. 1445 ; ib. p. 823, a. 1479 et saepius), in vim redemptionis ( ).
Constr.
a. sq. dat. b. sq. in et super c. abl. et vulgo. c. sq. gerundivo
StPPP IX p. 122 (a. 1484) : viginti marcas ... executoribus testamenti ... dare consensit ... et i-uit pro anima fratris sui defuncti conuertendas.
d. sq. inf.
AGZ V p. 58 (a. 1427) : consorti ... centum ... marcas dotis et ... dotalicii ... i-vit et assignavit tenere, habere.
2. praec. oddać tytułem zastawu, w zastaw; pignori dare
StPPP VIII p. 381 (a. 1397) : Petrus officialis confessus est, quod Preczslaus sibi i-uit aream mediam ad metam cum agris, pratis et rubetis.
Ib. p. 741 (a. 1399) : partem molendini ... filie sue ordinando obligauit et i-uit in forma et ipsas XXX marcas eidem filie in perpetuum assignando resignauit.
Ita saepius.
N. homines
PrPol p. 180 (a. 1400) : MXXX marcas obligavit se soluturum, si non solverit, tunc sibi tres kmethones bonos, solventes tres marcas census annui i-re et dare habebit (cf. StPPP VIII p. 843, a. 1400 : IIII kmethones ... in obligacione ... Jacussio dare debet).
Occ. sensu latiore: dawać, oddawać, dostarczać; dare, suppeditare, praebere
KsgCzer p. 277 (a. 1423) : si exciderit quercum ... in porcione «barczy Markowey», tunc debet dare alteram quercum seu i-re loco istius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)