- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- L.
- A.
- N.
[
1.
pl.
ind.
perf.
act.
impendivimus :
Tom. XII
p. 55 (a.
1530)
:
quantum nos diligentiae et operae
... impendivimus, ut etc.]
I.
zawiesić, powiesić na czymś,
zwł. pieczęć przy
dokumencie; ad aliquid suspendere (praec. sigillum ad litteras)
KodWp III p. 53 (a. 1356) : sigillum nostrum presentibus litteris est i-sum.
ArLit VII p. 343 (a. 1525) : in cuius rei testimonium sigilla nostra sunt i-sa.Ita saepius.
II.
A.
propr. łożyć na
coś, wydawać; sumptum facere, erogare in
aliquid.
N.
impensarum refusionem
zwrócić nakład;
impensas reddere
DŁUG. Hist. III p. 42 : offerens se de castro ... excedere ... dummodo sibi ... impensarum illic factarum ... i-atur refusio.Praec. (wy)płacić, zapłacić, uiścić (podatki, długi, należności); (ex)solvere, pendere, v . gr. contributionem ( ArHist VI p. 25, a. 1463) , exactiones ( PP II p. 78, a. 1450) , mercedem ( ZabDziej II p. 221, a. 1485) , solutionem (servitii, pro servitiis : PP II p. 219, a. 1454 ; DŁUG. Reg. p. 243, a. 1455 et vulgo). Simili sensu expeditonem debitam alicui dłużną sumę zwrócić, zapłacić dług; debitum rependere ( cf. supra III 1448,34 sq. ).
N.
militibus
płacić żołd;
stipendium dare,
persolvere
ZABOR. Tract. p. 77 : rex ... tenebatur ... milites ... ad defensionem regni servare et illis i-re.
Constr.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
acc.
c.
sq.
ab :
CorpJP III p. 61 (a. 1507) : a quolibet bove unum florenum ... thelonei i-at.d. sq. ad.
N.
addito
abl.
ZabDziej III p. 386 (a. 1495) : non habens sumptus, quibus ad causam sollicitandam i-re deberet.e. sq. de. f. sq. in c. acc. vel abl. g. sq. pro. h. sq. super c. acc.
PP V p. 42 (a. 1426) : tercium denarium ... super molendinum ipse molendinator i-et.
KodPol II p. 909 (a. 1456) : quod ... pecunias ... super stipendiarios ... aut instaurationem castri i-erit.Ita saepius. i. sq. adv.
B.
transl.
1.
studium
sim.:
dokładać starań, wysiłków, starać się, zabiegać o coś;
operam insumere, studere.
Constr.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
abl.
? (gerundii)
NIC. BŁ. Serm. I p. 142 : quia igitur iste i-it laborem veniendo, ideo consecutus est salutem.c. sq. ad :
DŁUG. Op. p. 243 : conatus omnes suos ad hoc unum i-it, ut etc.
AGZ IX p. 143 (a. 1493) : favores ... munificentiis compensare regalibus ad idque lucubraciones et solicitudines nostras i-re regias.DANT. in
Tom. VII p. 330 : ad hanc pacem conficiendam omnes conatus i-rem.Ita saepius. Cf. Th. VII 1,546,12. d. sq. apud :
CodEp III p. 185 (a. 1474) : apud ... regem ... talem operam i-ent, quod etc.
ArPrawn I p. 243 (a. 1439) : apud ... papam omne vestrum studium et diligentiam i-re velitis, ut etc.Ita saepius. e. sq. circa : DŁUG. in
CodEp I 2, p. 271 (a. 1474) : diligenciam vestram ... studiose i-itis circa labores.
DŁUG. Hist. V p. 223 : etsi diligentiam sibi possibilem circa ... imperatorem ... i-isset.Cf. Th. VII 1,546,11. f. sq. in c. abl.
JAC. PAR. Serm. fol. 17b : que viduae in filijs legittimis et domui sue ... curam i-unt.f. sq. pro : DŁUG. Hist. I (= II p. 41 ed. nov.): conatus omnes pro instauratione regni sollicito studio i-ns.
Ib. V p. 223 : pro recuperatione Constantinopolis omnes conatus i-i.h. sq. ut (quo) finali. i. sq. quod
2.
diem (horas
sim.),
animas et corpora, sanguinem (proprium), vitam
(item
facultates suas:
Tom. IV
p. 360, a.
1518)
alicui rei
vel
pro aliqua re
poświęcać na coś, ofiarować, oddawać; offerre, profundere, consumere.
N.
constr. sq.
in
c.
abl.
CodEp III p. 603 (a. 1492) : affectans in illa mineraoperam suam et laborem i-re.Eodem sensu omisso acc.
IusMet p. 192 (a. 1504) : quicunque in ... montibus ... laborant et i-unt.Refl. poświęcić się, oddać; se totum dare, dedere alicui rei.
N.
constr. sq.
ad
*CodPom p. 361 (a. 1224) : qui ... totum ad id se totaliter i-it.
3.
użyczyć, udzielić, dać komuś coś, obdarzyć
czymś; dare, praebere, praestare, tribuere, imper
tiri alicui
a.
concr.
,
v.
gr.
donationes (
PommUrk II
p. 213, a.
1269
; condonationes
ib. IV
p. 77,
a. 1303
; dona et pecunias :
ZabDziej II
p. 89,
a. 1483)
, honores et munera
(i. honoraria
CodEp II p. 513, a. 1432) , provisionem (de beneficio:DŁUG. Op. p. 472 ) sim. In imagine pascua uberrime praedicationis ( MARTIN. OP. Serm. p. 371 nlb. ), palmam gloriae ( DŁUG. Op. p. 68 ) .
b.
abstr.
; refertur potissimum ad
auxilium, subsidium;
item ad
adiutorium (
KodMaz(K)
p. 358,
a. 1233),
assistentiam (
StPPP X
p. 24,
saec. XIV
in.)
, consilium (
AConst
p. 146, a.
1278
;
StSyn VI
p. 31, a.
1408
et saepius),
defensionem (tuitionem :
MARTIN. OP. Marg. fol. r la
;
DŁUG. Hist. IV
p. 109
)
;, patrocinium (
Tom. III
p. 74, a.
1514)
, relevamen (
BreslUB
p. 177,
a. 1350)
, solatium (corporis :
CodPom
p. 406,
a. 1229)
, succursum (
DŁUG. Op.
p. 309
;
id. Hist. III
p. 34
),
; suffragia (
JAC. PAR. Tract. fol. B VIb
;
StPPP III
p. 33
)
;sim.;
veniam
(
DŁUG. Hist. IV
p. 186
) , vim (sanctitatis:
id. Op.
p. 110
)
;
praec.
tamen
eccl.
absolutionem (
DokMp IV
p. 8, a.
1235
; munus absolutionis:
KodMaz(K)
p. 456, a.
1239
et saepius), benedictionem (
AConst
p. 158, a.
1279
et saepius), consecrationem (
DŁUG. Hist. III
p. 163
et saepius),
sacramenta sim.(
AConst
p. 158, a.
1279
;
NIC.
BŁ. Serm. I
p. 337
et saepius). Adduntur
adv.
gratis; item aequilibre (
CIOŁ. Lib. II
p. 175
)
, utiliter (
StSyn III
p. 54
).
N.
locut.
audientiam alicui
wysłuchać;
auditum praebere, exaudire
FormJ p. 79 : audienciam sibi vestram benigniter i-ntes.
4.
praec.
affectum
sim.
alicui
okazywać, wyświadczać, wyrażać; exhibere, ostendere,
manifestare,
v.
gr.
benevolentiam, caritatem, cultum, honorem, oboedientiam, reverentiam,
venerationem
sim.; item
beneficium (
KodWp I
p. 34,
a. 1193
;
PommUrk II
p. 365, a.
1278
et saepius), ),
compassionem (
MARTIN. OP. Serm.
p. 164
nlb.
)
: favorem (
SSrSil VII
p. 15, a.
1456
;
DŁUG. Hist. IV
p. 480
et saepius), gratiam (
PommUrk II
p. 177, a.
1267
;
KodMp II p. XLIV, a. 1274
et saepius), gratitudinem (
GŁOG. Phys. fol. c
3a)
, humanitatem (
DŁUG. Hist. IV
p. 507
)
, laudes (
MARTIN. OP. Marg. fol. i la)
, miserationem,
misericordiam sim. (
NIC. BŁ. Serm. II
p. 107
;
DŁUG.
Hist. I p. 518= II
p. 288
ed. nov.
;et saepius), timorem (
AConst
p. 4, a.
1233
;
StSyn IV
p. 82
),
vicem vicissitudinem (
PommUrk IV
p. 76, a.
1303
;
CodSil II
p. 128, a.
1317
et saepius) sim.
N.
locut.
valedictionem in aliquem
pożegnać się z kimś; sibi invicem valedicere
DŁUG. Hist. IV p. 145 : reges ... valedictione alter in alterum i-sa discessionem faciunt.
5.
wykonywać, dokonywać, sprawować, spełniać (powinności, obowiązki, służbę,
usługi); efficere, exercere, explere,
exsequi.
Adduntur
adv.
,
v.
gr. constanter (
DokMp IV
p. 107, a.
1357
;
PP II
p. 132, a.
1451)
, fraterne (
ArHist VIII
p. 372,
a. 1503)
, frequenter, multipliciter (
DokMp I
p. 61, a.
1347
;
ib. IV
p. 177, a.
1375)
, laudabiliter (
KodMp II
p. 125, a.
1264
;
KodWp II
p. 28,
a. 1290)
, successive (
AKapSąd III
p. 367,
a. 1472).
Occurrit
praec.
in iuncturis alicui famulatum, obsequium, officium, servitium;
item administrationem (
DŁUG. LibBen I
p. 174
)
, expeditionem bellicam
(i. munus militandi
HKap
p. 229, a.
1421)
, labores (
PP VI
p. 78, a.
1432
;
AKapSąd III
p. 267, a.
1499)
, onera (
KodUJ IV
p. 102, a.
1529)
, servitutem (
MARTIN. OP. Marg. fol.
k 5b
;
PommUrk IV
p. 232, a.
1306)
;sim.
Praec.
a.
ius (iustitiam, aequitatem), iustitiae
(aequitatis)
complementum
sim.
alicui de (pro) aliqua re
wymierzyć sprawiedliwość; ius reddere
DyplMog p. 27 (a. 1278) : de quibus querelantibus... solteti omne i-ent iustitiae complementum.
APozn II p. 61 (a. 1477) : cives ... Georgio ... equitatis i-rent complementum.
Tom. I app. p. 27 (a. 1507) : subdito nostro pro injuria debita i-atur justitia.Ita saepjus.
N.
constr.
α.
sq.
ad:
AGZ XVII p. 381 (a. 1499) : pro omnibus debitam iusticiam ipsi Petro facias et ad utramque partem i-as ita ne post hac ... sit aliqua querulandi occasio.
β.
sq.
contra:
AConst p. 116 (a. 1279) : universi ... jurisdictionem habentes ... contra ... rebelles ... brachium suae jurisdictionis i-ant.
N.
locut.
decisionem iuris alicui
i. q.
sententiam dicere (
StPPP II
p. 926,
a. 1498)
.
b.
satisfactionem, retributionem
sim.
alicui de (pro) aliqua re
wyrównywać (dług, należności, pretensje), wynagradzać, zadośćczynić,
odwzajemniać się czymś
za coś (za usługi itp.); compensare, reparare, sarcire, rependere (dicitur praec. de
debitis, damnis,
meritis)
KodWp III p. 751 (a. 1281) : volens pro meritis merita i-re ampliora et beneficio beneficiis respondere.
KodMp IV p. 309 (a. 1436) : ut de illis pecuniis plenam dictis personis satisfactionem i-ret.
DŁUG. Op. p. 88 : nec ulla retributio ... aequior illi regi poterat i-i.Ita saepius.
N.
constr. sq. abl.
Tom. XII p. 147 (a. 1530) : curabimus id laboris quam maxima gratia nostra i-re.
6.
singularia
a.
nakładać,wyznaczać, ustanawiać; imponere,
statuere,
praec.
poenam in aliquem
KodUJ I p. 130 (a. 1420) : capella ... per ... clericum ... debet ... disponi sub poena ... in eundem ... i-nda.
Simili sensu
excommunicationis sententiam alicui :
PommUrk VI p. 97 (a. 1322) : excommunicationis sentencia ... secundum formam ecclesie eis i-sa.
b.
culpam alicui
przypisywać winę, obwiniać, oskarżać;
assignare, attribuere, aliquem accusare
TPaw III p. 388 (a. 1397) : hoc pro quo i-itur sibi culpa (cf. ib.II p. 649).
c.
mieć wzgląd, czynić coś ze względu na kogoś lub na coś; morigerando, adulando dare, facere aliquid alicuius rei causa
MARTIN. OP. Marg. fol. m 2b: indecens videtur crimen suum alienis criminibus i-re.Cf. Th. VII 1,548,37.
d.
damna, vulnus
wyrządzić szkodę, zadać ranę;
i. q. inferre
KodWp III p. 373 (a. 1372): raptores ... uno civi ... maius dampnum i-erunt.
KsgPozn p. 324 (a. 1429) : proscriptus est ... pro vulneribus sibi Nicolao i-sis.