Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PROVIDENTIA

Gramatyka
  • Formyprovidentia, providencia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzaj
Znaczenia
  • I. + Divina (Dei) definitur
  • II.
    • A. praevidentia, praescientia.
    • B. circumspectio, cautela, prudentia.
      • α.
      • β.
    • C. curatio, cura.
      • 1. obi.
        • a.
        • b.
      • 2.
  • III. facultas ante se videndi

Pełne hasło

PROVIDENTIA s. PROVIDENCIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I. Divina (Dei) et abs. : Opatrzność Boża; definitur
WROCŁ. EpitConcl fol. h Ib: P-a dicitur et nominat eandem noticiam Dei, connotando effectum gubernationis et conservationis in rebus; consistit ... in regimine et gubernatione rerum iam creatarum.
Simili sensu
Divinae dispositionis ( *CodSil(M) I p. 34, a. 1133) , Christi ( CantMAe I nr. 3, v. 2a, saec. XIII ex.).
Dicitur
irreprehensibilis ( PrzywKr p. 14, a. 1325).
Opp.
fati :
KomKadł p. 333 : fatalis gloria non est data soli imperatori, sed cui eam p-a fati concesserit.
II.
A. przewidywanie; praevidentia, praescientia.
B. przezorność, roztropność, rozwaga; circumspectio, cautela, prudentia.
Simili sensu per abundantiam
providentiae cautela ( KodPol I p. 105, a. 1278) vel cautelae providentia ( UrkOel p. 17, a. 1203 et saepius), item providentiae virtus ( DokMp VIII p. 10, a. 1436).
N. loco appellationis honorificae
α. civium urbanorum
KodWp II p. 159 (a. 1298) : peticiones ab eorum civium oppidi Lubeck p-a nostre magnitudini directas.
DokListPł I p. 265 (a. 1467) : vestris duximus p-iis presentibus fore notum, quod eqs.
β. archiepiscopi
CodSil V p. 216 (a. 1340) : vestra ... p-a non ignorat, quomodo eqs.
C. dbałość, zapobiegliwość, troska; curatio, cura.
Simili sensu
providentiae cura ( PP II p. 158, a. 1453). Varia ad A - C:
1. indicatur obi.
a. sq. gen.
*KodWp III p. 547 (a. 1384) : de ... spiritualium p-a et temporalium circumspeccione ... testimonia perhibentur.
Visit. p. 16 (a. 1511) : cuius decimae p-a spectat ad dominum praepositum.
b. sq. de :
ConcPol IV p. 178 (a. 1440) : error ... quod Deus non habet scienciam neque p-am de rebus humanis.
HESSE Matth. VI p. 322 : peccator ... non habet p-am de futuro.
STOB. Parv. fol. C Vb : Deus habens p-am generalem de omnibus.
2. iuncturae verbales. e.g. providentiae curam gerere (ad aliquid: PP II p. 158, a. 1453) ; providentiam (et cautelam) adhibere (ne: DŁUG. Op. p. 42 ) , facere ( KodWp III p. 159, a. 1360) , habere (de aliqua re, cf. -8 et saepius ), tenere (in aliqua re: DŁUG. Hist. V p. 8 ) ; item abicere ( MIECH. Chr. p. 72 ) ; providentia uti (in aliqua re agenda id. Op. p. 254 ) ; ; in bona providentia aliquid habere ( Tom. III p. 20, a. 1514) ; per providentiam providere ( HESSE Matth. VII p. 200 ) .
III. (singulare) dostrzeganie przed sobą, perspektywa; facultas ante se videndi
DŁUG. Hist. I p. 499 (= II p. 266 ed.nov.) : nocturna caligo ... amplius sibi hostibus p-ae ademerat.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)