Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PRAETORIUM

Gramatyka
  • Formypraetorium, prethorium, pretorium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. aedes consilii iudiciique urbani
  • II.
    • 1. iudicium
    • 2. sedes, locus
    • 3. principum sedes

Pełne hasło

PRAETORIUM s. PRETHORIUM s. PRETORIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • Ha.
  • N.
  • O.
I. siedziba rady miejskiej i sądu, ratusz, budynek będący siedzibą władz miejskich; aedes consilii iudiciique urbani
LiegnUB p. 42 (a. 1318) : ciuibus ... concedimus vnum p-um, dum ipsis facultas fuerit construendi in foro Legnicensi in eoque et super ipsum et ad ipsum p-um edificandi, quicquid ipsis conueniencius ... videbitur.
Lites I p. 319 (a. 1339) : et erant crami mercimoniorum et p-um in medio fori et eciam mense seu camere carnificum.
Ita saepissime. Glossae Pol.
KodPol II p. 306 (a. 1362) : habebit ... aduocacia ... quatuor marcas de p-o, quod dicitur «rathusch».
GLb p. 81 : p-um, locus, ubi praetor residet vel domus judiciaria ad discutiendum, «rathush».
Syn.
domus consulatus ( DługTor p. 243, a. 1493) , domus iudiciaria ( ).
Constr.
a. sq. gen. , v.gr. civitatis Cracoviae ( PrzywKr p. 16, a. 1425) , oppidi Tharnów ( KsgDoch p. 80 ) , oppidi Toruń ( CodEp II p. 114, a. 1420) ; civitatis Costensis ( KodWp IX p. 320, a. 1432) , Cracoviensis ( DokMp VIII p. 7, a. 1435) , Oppaviensis ( KsgŁawKr p. 288, a. 1395) , Posnaniensis ( Comment. XII p. 116, a. 1356 et saepius). b. sq. adi. , v. gr. civitatense ( IurMas II p. 76, a. 1497) , commune ( AKapSąd III p. 116, a. 1507) ; item Calissiense ( KodWp IX p. 94, a. 1427 ; ib. p. 256, a. 1431) , Cracoviense ( ArPrawn X p. 209, a. 1407 et saepius), Drohobicense ( ZabDziej IV 1, p. 109, a. 1557) , Gedanense ( Tom. VIII p. 139, a. 1526) , Leopoliense ( CorpJP III p. 128, a. 1510) , Lublinense ( ArPrawn V p. 381, a. 1479) , Plocense ( DokListPł I p. 89, a. 1393 ; ArHist VI p. 89, a. 1442) , Zakroczymiense ( AKapSąd III p. 116, a. 1507).
II. meton.
1. sąd; iudicium
SCARB. Sap. II p. 204 : manere in corpore satagit, sed ire ad p-um iudicis compellitur anima morientis.
2. dom, siedlisko, siedziba; sedes, locus
HESSE Matth. VII p. 105 : ecclesiam fidelium facere bestiarum stabulum ... aulam devotionis facere p-um turbationis et refugium pauperum facere patibulum furum.
3. pałac, dwór; principum sedes
DŁUG. Hist. III p. 96 (= V p. 111 ed.nov.) : rebus publicis magnum affert profectum, reges et principes fuisse calamitosos, miseros et aliena adorasse p-a.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)