- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
II.
prp. c. acc.
[de regimine
a.
c.
dat.
PommUB p. 214 (a. 1266) : praeter claustro et ecclesiae.
b.
c.
abl.
KodWp I p. 242 (a. 1249) : homines ... absolvimus ... ab omnibus ... gravaminibus preter castri munitione.
KsgKaz p. 7 (a. 1369) : preter rebus mobilibus.
RachJag p. 56 (a. 1393) : omnia necessaria comestibilia ... de zuppis fuerunt ministrata preter pisces et lacte.
Ib. p. 62 (a. 1394) : omnia necessaria de zuppis fuerunt ministrata preter luminibus, sepo et feno.Ita saepe usque ad saec. XV med. ; cf. Th. X 2, 1000, 22 sqq. de positione : in postpositione occurrit saec. XV ex. - XVI.]
A.
propr. poza, obok,
mimo; extra, foris.
N.
praeter
aliquem:
CracArt suppl. III p. 199 (a. 1447) : prolem ex adulterio acquisivit p-r ipsum Mathiam maritum suum.
B.
transl.
1.
prócz, oprócz, z wyjątkiem, poza, niezależnie od; extra, excepto, nisi.
Glossa
Pol.
AGZ XIX p. 401 (a. 1492) : Dorothea debet probare alias «dovyeszcz» terminum elapsum p-r inscriptum terminum, alias «mimo zapissany rok».
N.
locut.
α.
abundantem
praeter (et) exceptis:
DŁUG. LibBen I p. 59 : de quibus omnibus laneis datur decima manipularis praebendae ... p-r exceptis duobus laneis.
Ib. infra: de quibus omnibus laneis solvitur decima manipularis pro praebenda ... p-r et exceptis partibus certis agrorum.
β.
praeter ista (hoc quod, id
quod)
oprócz tego, niezależnie od tego; praeterea, insuper
PommUrk II p. 593 (a. 1286) : p-r ista aquam molendinariam prenominatis duobus viris exaltare non licebit.
KodKKr I p. 209 (a. 1337) : eximimus incolas ... ab omnibus ... seruicijs ... p-r hoc, quod quilibet ... tria iugera nobis tenebitur exarare.
AKapSąd III p. 139 (a. 1509) : p-r id et absque eo, quod deberet kmetones compellere ad faciendum acervos.
Ib. p. 162 (a. 1512) : negavit narrata ... p-r id, quod offertorium honeste accepit.
2.
wbrew, przeciw, mimo; contra,
adversus, citra.
Glossa
Pol.
KsgZPozn p. 222 (a. 1403) : quod ipsius hominem ... wlnerassent p-r vadium wlgariter «mimo zawat».
Dicitur v. gr.
praeter
alicuius ius, spem, voluntatem;
item consensum (
CodVit p. 423, a.
1418)
, scientiam (
ib.
et
AKapSąd III p. 5,
a. 1449
et saepius), scitum (
IurMas III
p. 278,
a. 1453
et saepius), velle (
SamlUB
p. 229, a.
1339),
cett.
N.
locut.
in carne praeter carnem vivere :
MARTIN. OP. Serm. p. 425 nlb. : Hieronymus: in carne p-r carnem viuere non terrena vita est sed celestis.
PommUrk II p. 419 (a. 1280) : personis religiosis ... quae in sexu fragili sub obseruatione regulari ... in carne p-r carnem cum angelis viuere elegerunt.
VHedv p. 517 : in carne p-r carnem vivere ... magni credebat esse meriti s. Hedvigis.
3.
bez; sine,
absque.
N.
locut.
α.
praeter nos
bez nas, pod naszą nieobecność; nobis absentibus
KodWp II p. 585 (saec. XIV med.med) : iudex ... tenebitur ... iudicio presidere ... in nostra presentia vel p-r nos.
β.
praeter diem
nie na poczet dni pańszczyzny; remota
ratione dierum domino
feudali debitorum
DŁUG. LibBen I p. 7 : quilibet eorum ... laborat unam diem in septimana pedester et p-r hunc diem tenentur apportare sufficientiam aquae pro braxanda cervisia.
Ib. p. 193 : pratum Dąmbrowka speciale cmethones p-r diem secant, colligunt et conducunt.
Ib. p. 624 : cmethones tenentur arare, metere et seminare p-r diem, item seminant duas metretas ... p-r diem.Cf. ABSQUE
4.
singulare: niż; quam
KsgWójtKr p. 85 (a. 1442) : dixit quod non esset peyor p-r ipsam cum maliciis.
Ib. infra: dixit, quod non esset peyor meretrix p-r eam.
C.
fungitur vice aliarum
prp.
1.
ante :
PP III p. 2 (a. 1427) : quod sit primus et principalis p-r omnes alios creditores.
Ib. p. 6 (a. 1428) : quod sit primus et principalis super eandem pecuniam ... p-r omnes alios creditores.
Ib. p. 124 (a. 1445) : si ... Nypko vellet domum suam vendere ... nullus sit prior p-r pueris prefatis.Ita saepius.
2.
inter.
DokListPł II p. 5 (a. 1497) : discordiis p-r ipsos exortis.
3.
post:
*CodVit p. 812 (a. 1429) : tem poribus vite nostre omnes in prefata unione ... perseverare volebimus, immo et p-r mortem omnium nostrorum ... eciam ... terre nostre stare potuerint in ... quiete.
4.
supra:
KomKadł p. 329 : sapientum, qui p-r modum dilexerunt scientias.
ArHist VI p. 52 (a. 1477) : taxam nimis extensam p-r valorem verum ... ad quadraginta marcas alleviaverunt.Cf. Th. X 2, 997, 19 sqq.