- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
CodVit p. 201 (a. 1409) : in hoc ipsorum tota ponebit intencio.3. pl. ind. fut. I act. ponebunt:
AGZ XII p. 93 (a. 1441) : quam solutionem tutores ponebunt annuatim.3. sg. ind. perf. act. ponuit:
ArPrawn X p. 17 (a. 1393) : Hannus ... non ponuit ... iuratis sentenciam .... superioris iuris.3. sg. ind. fut. II act. ponerit:
ZabDziej I p. 83 (a. 1468) : quod ... Iacobus ponerit fideiussores.
Item (calami lapsu?)
ponererit :
AGZ XIII p. 535 (a. 1466) : si non ponererit monumenta, tunc omnia amittat.3. pl. ind. fut. II act. ponerint:
ZapSądWp p. 177 (a. 1403) : si … pecunias non ponerint et soluerint in spacio sex ebdomadarum.
AGZ XIII p. 559 (a. 1460) : si non ponerint tributum annualem et darent se citare (nisi leg. ponerent).part. perf. ponitus:
KsgMaz III p. 263 (a. 1437) : in causa ... Strumilonis et Pauli ... haec nota ponita est.inf. perf. act. posuere:
Tom. XIV p. 744 (a. 1532) : qui ... vitam pro rege ... in discrimen posuere audeant.pass. sensu act.
KsgZPozn p. 17 (a. 1400) : Albertus ... ponitur suum pignus recognicionis et domina Tuleczska non ponitur neque dare voluit.act. sensu pass.
ŹrWaw V p. 57 (a. 1530) : a clipeo ... ubi crux positura debebatur.]
I.
A. aliquid
1.
umieścić, postawić, ułożyć; locare, statuere,
v.
gr.
assignationes (in arboribus:
PommUrk II
p. 5, a.
1254)
, coronam (capiti :
PAUL. CR. p. 84, v. 118 ), insidias (syn. statuere, laqueare:IurMas II p. 11, a. 1472 ; item in imagine laqueos alicui : PEREGR. fol. 1 IVb) , virgulta (per aggerem alias «gacić»: AGZ XIII p. 40, a. 1437) , retia ( Dogiel IV p. 33, a. 1282 ;
AGZ XII p. 160, a. 1447). N. visum (i. oculum super foramen: VITELO Opt. p. 407).
Praec.
a.
ad lucem
wyjawić, pokazać; manifestare (
JAC. PAR. Serm.
fol. 129a
)
; simili sensu ante oculos; item in
medio.
b.
ad terram
zrównać z ziemią; penitus
diruere (
Lites I
p. 346,
a. 1339)
; arborem
ściąć;
excidere (
KodWp V
p. 444,
a. 1426)
.
c.
in se
włożyć na siebie, wdziać; induere
AKapSąd I p. 73 (a. 1428) : tunicam nebridam p-uit in se ... et ambulabat.
d.
super aliquid
naszyć; super
assuere
StPPP II p. 336 (a. 1429) : que gemmae sunt super tunicis p-te.
e.
vinum
wlać;
infundere
VITELO Persp. p. 134 : instrumentum ponendi uinum in doliis.
Locut. selectae
a.
sensu
concr.
α.
aratrum (aliquo loco)
zająć pod uprawę; agriculturam instituere
KodPol II p. 203 (a. 1315): si dux ... in predicta villa ... aratrum suum p-uerit.
β.
digitos ad crucem
et
abs.
:
przyłożyć palce do krzyża na znak
przysięgi;
digitis crucem tangere
(de gestu iurantium)
StPPP VI p. 430 (a. 1397) : iure euasit ... pro teste, eo quod sibi p-isset digitos ad crucem.
Ib. II p. 422 (a. 1436) : primo jurauit p-ns digitos, secundo vero non p-uit.
Simili sensu
manum cruce :
AGZ ΧΠ p. 243 (a. 1456) : Nicolaus et Michael ... iuraverunt manu p-ta cruce.
γ.
genua
uklęknąć;
i.q. flectere.
δ.
ignem (incendium)
podpalić;
incendere (
Lites I p. 199, a. 1339
et saepius).
ε.
pedem retro(rsum)
cofnąć się, zawrócić; se recipere, reverti (
BRUNO Pass.
p.
32,16
et saepius).
ζ.
sortes (inter se)
losować;
sortibus uti
StPPP II p. 346 (a. 1430) : sortes seu signa inter eos p-re debebunt et cui sors dederit eqs.
b.
sensu magis meton.
α. candelam sub modio
(e
Vlg.
Matth. 5,15
KodMp II
p. 16,
a. 1198).
β.
falcem in messem alienam,
cf.
).
γ.
gladium verbi Dei super
femora (e
Vlg.
Exod. 32,27
StPPP I
p. 356,
a. 1248).
δ. maculam (in gloria sua:
MARTIN. OP.
Serm.
p. 171
nlb.
et saepius).
ε.
manum (ad aliquid,
cf.
).
ζ. os in caelum (cf.
).
η. repagulum ori (i.
silentium imponere
ZABOR.Tract.
p. 68
).
θ. securim ad radicem (i. funditus
exstirpare, e
Vlg.
Matth. 3,10 et
saepius
KADŁUB.(Pl)
p. 108
et saepius).
ι. seipentem in sinum
(i. aliquem invisum fovere
KodLit
p. 61,
a. 1383).
κ. manum violentam
adversus aliquem
(i.q. aggredi
Tom. IV
p. 93,
a. 1516)
.
2.
założyć, zbudować;
statuere, erigere, aedificare,
v.gr. aquaeductum,
domum, ecclesiam, molendinum
sim.
Item
braxationem potus (
KodMaz(K)
p. 302,
a. 1230),
viam (
DyplMog
p. 58, a.
1350)
, villas (iure
Teutonicali:
KodWp I
p. 65, a.
1210).
Part. perf. loco adi.
cf.
s. v.
positus I 1.
3.
zasiać, zasadzić (roślinę); serere, plantare.
4.
singularia
a.
telam
tkać;
texere
GŁOG. Alex. I fol. R VIIIb : ordior ... id est p-re telam.
b.
wyłożyć, pokryć;
tegere (e
Pol.
położyć)
KodWp I p. 444 (a. 1426) : p-re easdem cameras asseribus conbinatis magisterio meliori.
B. aliquem
1.
umieścić, osadzić, osiedlić; locare, constituere,
v.
gr. ordinem religiosorum (aliquo loco:
CodSil(M) III
p. 168, a.
1227),
coniuges (in diversis monasteriis:
MARTIN. OP. Marg. fol. o 3a).
Syn.
locare (
KodMp II
p. 182, a.
1292).
Praec.
α.
ad (in) cippum (truncum)
zakuć w dyby;
compedibus ligneis
stringere ((
PreussUB I
p. 199,
a. 1252
;
PommUrk I
p. 488,
a. 1329).
;
β.
in carcere(m)
uwięzić;
i.q.
Conicere (
Theiner I
p. 300,
a. 1327
et saepius).
γ.
in cruce(m)
ukrzyżować;
crucifigere (
NIC. BŁ.
Serm. I
p. 84
et saepius).
δ.
in palum
wbić na pal;
palo figere (
AKapSąd I
p. 496,
a. 1478).
ε. pro pace (pro nocte) przyjąć na
nocleg,
cf.
,
12 sqq.
ζ.
insimul (aliquos)
dokonać tzw.
pokładzin;
nuptos ad thalamum ducere
ArHist V p. 100 (a. 1434) : est copulatus cum ipsa ... et p-uerunt eos insimul «pocladanij».
2.
refl.
et pass. :
ulokować się, położyć
się; decumbere (aliquo loco)
THOM. Med. p. 417 : p-at se ad dormiendum et dormiat bene.
CodVit p. 488 (a. 1420) : in circumvallacione cuiusdam castri se cum forti exercitu p-uerunt.
Item
in campo (
CodVit
p. 1071,
a. 1422)
, in custodiam castri
(ib.
).
Occ.
intrans.
ab aliquo
oddalić się, odejść;
discedere
StPPP II p. 367 (a. 1432) : nunquam p-ui a domino Syppowsky volens recedere, sed sicut sedi ita ... sedeo.
N. locut.
e Pol.
translatam
sicut positus est ita iacet
jeszcze ciągle leży chory;
adhuc iacet aeger
AGZ XIX p. 513 (a. 1471) : dominus meus sicut p-tus est, ita iacet, alias «yako legl tako lezy».
II.
A.
1.
oddać, przekazać;
conferre, dare, tradere.
Additur
ad manus alicuius (
KsgŁawKr p.
84, a. 1372).
N.
locut.
α. animam suam (pro aliquo
e
Vlg.
Ioan. 10, 15 et passim
ib. DŁUG. Hist. I p.
369 = II
p. 133
ed.nov.)
β. conatus suos (circa
aliquid:
CIOŁ. Lib. I
p. 40,
simili sensu operas suas:
Tom. II
p. 114,
a. 1512
; item ordinem, cf.
).
γ. tempus (in servitio Dei:
MARTIN. OP.
Serm.
p. 442
nlb.
; in studiis:
IANIC.
p. 19,
v. 12
).
δ. vices suas (pro aliquo
i. intercedere
(saec.
XVI); item aliquid in cor alicuius (i.
alicui committere,
saec.
XVI), in suo intellectu (i.
intellegere,
saec.
XVI).
2.
wyłożyć (pieniądze), zapłacić;
exponere, reponere
(pecuniam).
Glossae
Pol.
DokMp VIII p. 274 (a. 1443) : Hrinko p-uit memoriale, alias «zalozel».
KsgŁawWar p. 67 (a. 1454) : super hoc p-uerat arram alias «zaschapoval».
StPPP IX p. 97 (a. 1471) : debet p-re pecunias alias «obloszycz» parti infra quatuor septimanas.Occ. pro obi. est constr. sq. per :
StPPP IX p. 176 (a. 1501) : debet p-re ad annos per dimidiam alteram marcam.
B.
1.
podać, przedłożyć, przedstawić; proponere, offerre, praestare,
v.
gr. incensum (idolis:
MARTIN.
OP. Chr.
p. 182
)
, remedium (defectui:
BRUNO Pass.
p. 23, 18).
2.
podać, przedstawić (w mowie lub w piśmie); verbis
vel scriptis exponere, declarare.
Glossa
Pol.
RFil XXIV p. 81 (saec. XV in.in) : exemplum p-o «podobenszthwo pocladam».
N.
pro obi.
est constr.
sq.
de :
THOM. Med. p. 356 : de pustulis in oculis hic non p-o.Ita saepius.
3.
przyjmować, uznawać;
ducere, iudicare,
v.
gr. spem suam (mendacium:
MARTIN. OP. Serm.
p. 258
nlb.)
tenebras (lucem:
CodSil V
p. 80, saec.
XIV med.med)
, salutem (in fugae
praesidio:
DŁUG. Hist. III
p. 179
= V p. 198
ed.nov.).
N.
locut.
aliquid in gloria
chlubić się;
gloriari
DŁUG. Hist. V p. 197 : vim hostilem ... p-bant in gloria compressisse Poloni.
4.
zakładać, przypuszczać; admittere,
assumere.
N.
formulas
α.
casu posito
na wypadek; si
admittatur
ArPrawn V p. 416 (a. 1389) : casu p-to si ... decederet ... extunc eqs.
PP III p. 109 (a. 1443) : p-to tali casv, quod ... Iohannes vellet vendere predictam domum.
β.
posito (et non admisso
vel
non concesso)
zakładając;
admittendo
KodUJ III p. 96 (a. 1482) : dato non tamen concesso, p-to et non admisso quod eqs.
AKapSąd III p. 193 (a. 1518) : p-to tamen et non concesso si eqs.
Constr.
ad 2 - 4:
a.
sq.
ab:
RFil XXIV p. 340 (saec. XV med.med) : aliqui ... p-unt faustum ... a spectu avium.
b.
sq.
ex:
THOM. Med. p. 326 : conveniunt plures in p-ndo apostema renum ex causa calida.
c.
sq.
(acc.
c.)
inf.
d.
sq.
quod, cf.
e.
sq.
quomodo:
KodPol III p. 210 (a. 1343) : cives ... p-uerunt quomodo ... nunquam soluissent theloneum.
f.
sq.
si, cf.
C.
1.
a.
aliquid
ustanowić, ustalić, wyznaczyć;
constituere,
statuere,
v.
gr.
contractum et unionem
(
KodMaz(L)
p. 255, a.
1472),
expeditionem (
AGZ
XI
p. 63, a.
1430),
forum (annuale :
PP II
p. 4, a.
1447)
, foedus (
GLb
p. 42
:
p-re foedus «wlozicz slyvb» aut «przymerze»)
, interdictum
sim.((
*Theiner I
p. 418, a.
1338
;
StSyn IV
p. 109
;et saepius),
leges (
ARect I
p. 416, a.
1497)
, ordinem (
DŁUG. Hist. V
p. 38
)
, solutionem
sim. (
DokWp
p. 337,
a. 1226
et saepius), cett.,
cf.
s.
v
.v.
Accedit
constr.
sq.
ex :
NIC. BŁ. Tract. fol. e VIIIa : ex his ... p-amus practicam de singulis peccatis.Sensu latius transl. dicitur divisionem (inter aliquos :
DŁUG. Hist. IV p. 337 ) , inquietem (in animo pacifico:
CodVit p. 453, a. 1419) , scandalum (in Ecclesia:NIC. BŁ. Serm. III p. 128 ) , tristitiam (in mente CIOŁ. Lib. II p. 142 ).
N.
locut.
α. custodiam
(i. cavere
PEREGR. fol. e IIa).
β.
discretionem (in aliqua re
i. discernere
SACR. Elucid. fol. a IVb) . γ. finem (alicui rei saec. XVI; eodem sensu metam:PP II p. 157, a. 1453).
δ. modum
vel moderamen (alicui rei:
KADŁUB.(Pl)
p. 45
et saepius; in aliqua re:
DokKujMaz
p. 252,
a. 1357).
ε. numerum
(i. computare
StPPP IX
p. 184,
a. 1503
; simili sensu aliquid in numerum:
PommUrk IV
p. 107,
a. 1303).
ζ. partem alicuius cum aliquo
(i. alicuius loco habere
CodPom p. 210, a. 1209 : Deus ... cum Iuda traditore partem eius violatoris p-at.
b.
mediopass. odbywać się;
fieri.
2.
aliquem
wyznaczyć (na jakieś stanowisko lub do pełnienia jakiejś funkcji);
instituere, creare.
N.
locut.
α.
ad examen (scholarem)
egzaminować;
scientiam alicuius probare
KodUJ I p. 3 (a. 1364) : quotienscumque aliquos scolares ... per doctores seu magistros ad privatum examen more consueto p-i contingerit.
β.
sq.
extra
zdjąć ze stanowiska, odwołać;
officio privare, deponere
Ztschr. IX p. 379 (a. 1467) : comunitas extra consulatum p-uit Nicolaum ... et Georgium ... consules.
D.
1.
oceniać, wyznaczać wartość; aestimare, taxare, pretium statuere.
N.
constr. sq.
sicut :
AGZ XVII p. 323 (a. 1496) : detentacionem ... ipse sibi p-it sicut decem marce.
N.
locut.
α.
aliquid in exiguo
lekceważyć;
parvi pendere (
DŁUG.
Hist. I p. 477 =II
p. 243
ed.nov.)
;
;simili sensu nihil pensi (in aliqua re
ib. IV
p. 351
)
vel nihili (
CRIC.
p. 251,
v. 28
).
Opp.
aliquid in aestimatione (
DŁUG. Hist. V
p. 209
).
β.
aliquid sub numero speciali
wyróżniać;
extollere
CodVit p. 749 (a. 1427) : que obsequia non expedit nobis sub aliquo numero p-re speciali.
2.
rationem (computum)
obliczyć, rozliczyć, zrobić rachunek;
i.q. facere.
N. in
imagine
NIC. BŁ. Serm. I p. 211 : oportet te de ipso tempore rationem p-re.
DokPaul p. 250 (a. 1449) : rationem usure spiritualis cum omnibus p-turus.Ita saepe. Indicatur qua de re sq. gen. , cf. supra, indicatur quocum
a.
sq.
cum :
RachJag p. 213 (a. 1395) : sicut inuentum est in racione secum p-ta.
b.
sq.
inter :
KsgŁawKr p. 189 (a. 1392) : cum inter … partes super eisdem bonis ... p-issent racionem.
E.
1.
wprawić w jakiś stan lub położenie, usposobić;
aliquo modo disponere, efficere ut aliquis (aliquid) in aliquo statu exsistat
a. aliquem, v.
gr. in crimen (
GALL
p.
156,22)
, in derisionem (
MATTH.
Serm. II
p. 5
)
, in desperationem (
CodSil V
p. 215,
saec. XIV med.)
, in dubium (
MATTH. Dial. fol. c Ib
et saepius), in dulcedinem pacis (
CodVit
p. 228,
a. 1412)
; in exsilio (
MARTIN. OP. Chr.
p. 288
et saepius); sub anathemate (vel interdicto:
CodSil(M)
I
p. 234, a.
1203
;
AnnMP
p. 33, a.
1254,
;simili sensu extra communionem:
MARTIN. OP. Marg. fol. c VIa),
cett.
N.
iur.
aliquem
α.
in libertate
uwolnić od zarzutów; a vindiciis liberare (
KsgSądWar
p. 38,
a. 1467).
β.
in (ad) possessionem (
DokKKr II
p. 147,
a. 1429
et saepius).
Refl. et pass. : znaleźć się w jakimś położeniu lub
usposobieniu, oddawać
się czemuś; aliquo modo affici,
in aliquo statu
exsistere, alicui rei se dedere,
v.
gr.
se ad aequalitatem (
CodVit
p. 428,
a. 1418) , ad
defensionem (contra
aliquem:
*ib.
p. 1029,
a. 1416),
in discriminosam aciem (
DŁUG. Op.
p. 75
)
, in exspectationem (
Tom. II
p. 47,
a. 1512)
, in fortunium (
KH III
p. 211,
saec. XIV med.med)
, ad militiam, cett.
N.
locut.
α.
se obicem
sprzeciwiać się, stawiać opór;
opponi,
contradicere (
KodWp III
p. 669,
a. 1394
et saepius).
β.
se vadem pro aliquo
dawać porękę, zapewniać;
fidem suam interponere
DŁUG. Hist.
I p. 388 = II
p. 152
ed.nov.
et ib. saepius). Part. perf.
loco
adi. , cf. s.v.
positus I
B.
b.
aliquid,
v.
gr.
ad conclusionem (
DŁUG. Hist. V
p. 84
)
, in discrimen (vitam suam
ib. IV
p. 608
et saepius), in (ad)
exsecutione(m) (
KodKWil
p. 142, a.
1430
;
DŁUG.
Hist. IV
p. 685
)
, in fine (bono :
ArHist VI
p. 11, a.
1459)
, in formam (
KomKadł
p. 10
)
, in oblivionem
(
Tom. XIV
p. 160, a.
1532) , in suo statu (regulariter:
ŹrWaw I
p. 50, a.
1476),
cett.,
cf.
s
.v.
v.
2.
uzależniać od czegoś (kogoś), pokładać w
czymś; ad aliquid (aliquem) referre,
v.
gr.
sub gratiam
alicuius (
KsgGrWp I
p. 205, a.
1394)
, in alicuius deliberationem (
Dogiel IV
p. 281, a.
1531)
,
in depopulationem Christianorum
(gloriam :
AGZ I
p. 49, a.
1459).
Sed
praec.
occurrit in
locut.
in arbitrium(-o)
vel
in voluntatem alicuius (
KodMp I
p. 172, a.
1288
;
ArHist IV
p. 165, a.
1291
et saepius).
Accedit
constr.
α.
sq.
inf.
KodMp II p. 172 (a. 1288) : in eorum p-imus arbitrio quandocumque ipsis visum fuerit ... extirpare silvam.β. sq. quod :
MATTH. Dial. fol. CXVIb : Deus p-uit in potestate hominis quod si vult potest suscipere Deum suum.
Dogiel IV p. 122 (a. 1433) : in arbitrium ... magistri p-imus quod ... aqua ... liberum meatum habeat.
Constr.
ad I
- II:
a.
sq.
dat.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
ad.
d.
sq.
apud.
e.
sq.
circa.
f.
sq.
contra.
g.
sq.
in
c.
acc.
vel
c.
abl.
h.
sq.
infra.
i.
sq.
inter.
k.
sq.
intra.
l.
sq.
penes.
m.
sq.
per.
n.
sq.
pro.
o.
sq.
super.
p.
sq.
supra.
III.
iur.
(verbi
Pol. położyć
significationes variae
redduntur)
A. aliquid
1.
a.
przedłożyć, przedstawić (w sądzie): in iudicio
praesentare.
GlossaPol.
AGZ XIV p. 68, a. 1442 : suspendimus ... terminum ... per quindenam ad p-ndum alias «ku poloszhenyu» litere redotalicialis), privilegia ( KodPol I p. 85, a. 1261 et saepe).
b.
przedstawić swoje racje w sądzie;
argumenta sua coram iudice proponere
PommUrk VII p. 82 (a. 1327) : dantes ... procuratori plenam potestatem ... litem contestandi, iuramentum ... prestandi, p-ndi, posicionibus respondendi.
DokLub p. 179 (a. 1408) : Cristoforus sibi et sue parti terminum ad p-ndum et ad articulandum per nos petiit assignari.Ita saepissime. Glossa Pol.
AKapSąd III p. 31 (a. 1467) : hoc pro prima citacione proposicionis p-uit alias «wilozil».
Iuxta posita
allegare (
AKapSąd III
p. 68, a.
1499)
, articulare (
KodUJ II
p. 45, a.
1444
et saepius), proponere (
AKapSąd III
p. 68, a.
1499
et saepius).
c.
cautionem (fideiussoriam)
dać poręczenie;
fideiubere
KodWp III p. 71 (a. 1357) : si ... emptor ... cautionem fideiussoriam pro huiusmodi pecunia p-uerit, eciam ... heres ville pro ipsa ... p-at huiusmodi cautionem.
ArPrawn X p. 53 (a. 1397) : habebit unum tutorem fidedignum et fideiussoriam p-ntem, ne bona pueri diminuentur.Ita saepius. Simili sensu fidem (alicui pro aliquo: ARect I p. 645, a. 1573).
d.
citationem
położyć pozew, tj.
dostarczyć go pozwanemu w
określonym miejscu;
i.q. certo
quodam loco reponere,
v.
gr. extra civitatem (
StPPP VII
p. 209, a.
1544)
, in pariete (
AKapSąd III
p. 72, a.
1499)
, apud nobilem citandum vel in curia eiusdem (
CorpJP IV 1,
p. 50,
a. 1523).
Ad rem
cf.
Kutrzeba, Dawne polskie prawo sądowe
p.
69.
e.
intromissionem
wejść w posiadanie;
i.q. se intromittere
RHist LIX p. 87 (a. 1510) : ipsi de Lopaczino p-uerunt intromissionem et non monstraverunt assignationem praeconis.
f.
ius
złożyć opłatę sądową; solutionem iure constitutam dare
StPPP VIII p. 372 (a. 1394) : recessit ... non p-ns ius qui dicitur «gosczine».
AGZ XI p. 23 (a. 1425) : super quibus ... Wilhelmus ... scabinis p-uit solidum et memoriale alias «luprowal».
Ib. XIX p. 440 (a. 1496) : ministerialis, ego p-o ius tuum in mitram.Cf. tamensensu diverso infra III A 2 b.
g.
querimoniam (querelam)
położyć skargę, tj. wnieść
oskarżenie; litem ad iudicem deferre
StPPP VIII p. 61 (a. 1382) : non uoluit querimoniam p-re super ipsum.
Ib. IX p. 2 (a. 1407) : Pasco solitarius querelam p-uit.Ita sae ]pius.
h.
sacramentum (iuramentum)
złożyć przysięgę; ius iurandum praestare,
iurare
Lites III p. 19 (a. 1414) : concedens ... facultatem ... sacramentum ... honestum ... prestandum, p-ndum, articulandum.
StPPP VII p. 213 (a. 1544) : iuramento p-to per partem actoream de valore depositi.
i.
testimonium
złożyć świadectwo, zaświadczyć; testari
StPPP VIII p. 208 (a. 1387) : habet sufficiens testimonium p-re, quod eqs.(item
ib. VII p. 446, a. 1387). ZabDziej I p. 117 (a. 1490) : nos testimonium p-uimus et grossum p-uimus.
2.
a.
ustanowić, wyznaczyć; statuere,
v.
gr. arrestationem (
AGZ XI
p. 155, a.
1438)
, citationem (super
aliquem:
StPPP II
p. 920, a.
1497)
, decretum (
AGZ XIX
p. 527, a.
1477)
, exceptionem (
StPPP I
p. 230, a.
1544)
, evictionem (
KodUJ I
p. 185,
a. 1434)
, ordinationem (inter aliquos:
CIOŁ. Lib.
I
p. 61
)
, poenam (
KsgRachWar
p. 71, a.
1494
et saepius), visionem (partibus:
AGZ XVIII
p. 170, a.
1478
et saepius
ib.
).
b.
iudicium
zwołać posiedzenie sądu;
i.q. convocare
KodWp V p. 416 (a. 1426) : super graniciebus ... perficiendis ... subcamerarius ... p-uit iudicium.
StPPP IX p. 191 (a. 1510) : iudicium particulare est p-tum et banizatum.Simili sensu ius :
StPPP VIII p. 978 (a. 1400) : procurator ... ius debet p-re contra Petrassium.
AGZ XI p. 90 (a. 1424) : recognovit ministerialis quod sibi ius terrestre non p-uit seu locauit sed Thewtunicum.
Ib.XIV p. 355 (a. 1498) : advocatus ... p-bat alias «szadzil» ius ... ex mandato ... Andree ... poponi ... cum kmethonibus suis.Ita saepius. Sensu diverso supra III A 1 f.
c.
silentium (alicui, inter aliquos)
nakazać zaprzestania roszczeń sądowych;
a vindiciis cessare iubere
KsgGrWp I p. 39 (a. 1388) : pro quo judices perpetuum silencium p-uerunt inter ipsos.
Ib. II p. 78 (a. 1397) : Nicolao ... p-emus perpetuum silencium.Ita saepius. Simili sensu treugas ( AGZ XIII p. 1, a. 1436).
d.
terminum (alicui)
wyznaczyć termin rozprawy sądowej; diem iudicii constituere
KodMaz(K) p. 464 (a. 1240) : p-uerunt terminum ... in Dobrin ...factaque fuit ibi contestatio litis.
KodWp III p. 223 (a. 1363) : in termino peremptorio in colloquio generali utrique parti per nos p-to et assignato ... archiepiscopus ... sufficienter ... approbavit etc.
KsgŁawKr p. 308 (a. 1396) : Georgio ... terminus ad bannitum iudicium ... peremptorius ... erat p-tus.Ita passim.
Syn.
assignare (cf.
), limitare (
KsgŁawKr
p. 304,
a. 1396)
.
Simili sensu
diem iudicialem (
KodMp IV
p. 106,
a. 1406).
Occ.
przełożyć;
differre
AGZ XIV p. 304 (a. 1450) : ad hodiernam diem ... capitaneus ... p-uit terminum, alias «przeloszil rok».
e.
intrans.
ad aliquem
odwołać się do świadectwa (sędziego);
ad aliquem iudicem appellare
KsgGrWp I p. 148 (a. 1392) : lucratus est p-ndo ad istum, qui sibi terminum dedit.
Ib. p. 221 (a. 1395) : jus assignavit ad illum p-ndo ... «doticzanc so» qui sibi terminum prefixit.
AGZ XIX p. 527 (a. 1477) : domini ... dederunt et p-uerunt ipsis ad interrogandum ... ad succamerarium.
3.
a.
zabezpieczyć na majątku; pecuniae solvendae fidem bonis immobilibus firmare
StPPP VIII p. 533 (a. 1398) : X marcas ... in laneo ... confessus est p-isse et in obligacione habere.
RotKość p. 290 (a. 1418) : testes ducere ... pro istis pecuniis, que p-te sunt super istam hereditatem ... de patrimonio ipsius.
b.
in pignus, pignoris titulo, pro pignore
et abs.:
oddać w zastaw;
pignori dare.
Simili sensu
vadium (
AGZ XIV
p. 457,
a. 1455
:
Czeremschna p-uit vadium alias «zaloszyl
zaklad» sex centarum marcarum quod debent in pace
perseverare)
, in vadio
(
ZabDziej III p. 40, a. 1490 : in quibus grossis reliquias in vadio p-uit),vel in vadimonium (bona ib. IV 1, p. 10, a. 1544) ; ;item in usura et fenore ( DŁUG. LibBen I p. 591 ).
c.
sequestro
zająć nazabezpieczenie; pignus
capere.
B. aliquem
1.
a.
sprowadzić do sądu (zwł. świadka); in
iudicium adducere (praec. testem)
StPPP VIII p. 2 (a. 1374) : post diem beati Petri ... ipsos testes p-et.
Ib. infra Troyan ... Nicolaum ... habet p-re contra Dobessium.
Ib. infra capellanum de Lubcza habet p-re contra Semconem.Ita saepissime. Additur pro teste ( DŁUG. Op. p. 387).
Syn.
locare (
ArPrawn X
p. 12, a.
1392)
,
statuere (
StPPP VII
p. 278,
a. 1397).
Occ.
procuratorem :
StPPP VIII p. 276 (a. 1388) : ipsa ... procuratorem coram iudicio non p-uit.
b.
ad causam
postawić przed sądem; in iudicium vocare
AKapSąd II p. 78 (a. 1428) : quod ... Stanislaus citet plebanum ... ad evincendum dictum S. et se ad causam p-ndum.
c. in fideiussoriam cf.
2.
a.
wyznaczyć do pełnienia określonej czynności prawnej; ad aliquid iure peragendum constituere,
v.
gr.
arbitros (
StPPP VIII
p. 445, a.
1398)
,
evictorem (pro
aliquo :
KodWp IX
p. 17, a.
1426
et saepius), fideiussorem
(
KsgŁawKr
p. 151, a.
1390
et saepius; item
aliquem in fideiussorem:
ŹrWaw II
p. 1, a.
1501)
, procuratorem (
ib.
p. 151,
a. 1511),
protestatorem (
KodWp IX
p. 86, a.
1427
et saepius).
Refl.
(sq.
acc. ) podjąć
się pełnienia określonej
czynności prawnej; certo quodam
munere iur. fungi,
v.
gr.
se debitorem (principalem:
CodEp III
p. 84, a.
1455)
, se dominum litis (pro aliquo :
KodWp IX
p. 17, a.
1426)
, se evictorem (pro aliquo :
APozn II
p. 60, a.
1477)
, se mediatorem (inter aliquos :
WilkLub
p. 8, a.
1532
; simili sensu
medium :
AKapSąd III
p. 91, a.
1502)
, se partem (pro parte alicuius :
CIOŁ. Lib. II
p. 144
)
,
se principalem (pro aliquo:
CracArt suppl. III p. 17, a. 1441) ; item se ad causam (de procuratore:
AKapSąd II p. 30, a. 1417 : peregrinus procurator ... se nomine abbatis ... p-uit ad causam;
ib. p. 43, a. 1418 : p-ns se ad causam pro plebano; ita ib. saepius).
b.
locut.
ad questiones
przesłuchiwać (na torturach);
quaestionem ex aliquo instituere (tormentis adhibitis)
AKapSąd III p. 238 (a. 1480) : hec omnia ... dixit libere antequam torqueretur, postea p-tus ad questiones neminem ... voluit relevare.
IV.
phil.
A.
1.
umieszczać (w zdaniu lub w sylogizmie); vocum
ordinem constituere (in propositione vel in syllogismo)
BYSTRZ. ParvLog fol. S Ib : quedam propositiones sunt, in quibus negatio p-itur post verbum.
WROCŁ. Dial. fol. B IVa : non debet p-i negatio ad copulam, sed ante totam propositionem.Ita saepius.
Syn.
ordinare :
BYSTRZ. AnalPr fol. f Ia : hoc verbum: contingit p-itur, id est ordinatur et opponitur in oratione de contingenti, sicut esse in illis de inesse.
N.
locut.
α.
a parte praedicati (subiecti :
BYSTRZ. ParvLog fol. Q IIIb : in qua propositione p-itur signum ‘vterque’ in recto a parte praedicati.
WROCŁ. EpitConcl fol. e IIa : si terminus personalis p-itur a parte predicati et essentialis a parte subiecti falsa est propositio.Ita saepius.
β.
a parte post (opp. a parte ante, cf.
sqq.).
γ. ex parte medii
termini in syllogismo
(opp.
ex parte extremitatis:
WROCŁ. Dial. fol. I VIIb)
.
2.
umieszczać, ustanawiać; statuere, constituere,
v.gr. formam (
VITELO Epist.
p. 13
)
, in recto casu (vocem,
opp.
in obliquo:
HESSE Quaest.
p. 298
et saepius),
in esse specifico (rem:
STOB. Intr. fol. b IVb).
Praec.
in esse
a.
sensu metaphysico: powoływać do bytu;
creare
MatFil II p. 40 (saec. XV in.in) : si ... potest esse, p-itur in esse.
SŁUP. MixEl p. 165 : intellectus separatus a corpore ... p-atur in esse, tunc ... intelligit.
BYSTRZ. Log. fol. q Ib : entitates alique per productionem realem accipiunt esse; alie per quandam coexistentiam p-untur in esse.Ita saepius. Simili sensu in actu ( ExPhys fol. p Vb: partes continui sunt in potentia in continuo, sed per signationem anime p-untur in actu), item in re ( MatFil IV p. 41, saec. XV in.in : aliquid non potest dici ens, nisi quod aliquid p-at in re).
b.
sensu
log.
propositionem
explicat
BYSTRZ. ParvLog fol. L IIb: propositionem p-i in esse ... est copulam ampliatiuam (ed. ampliatione) mutari in non ampliatiuam, seruatis regulis ad hoc datis; prima regula quum in propositione ponibili in esse a parte subiecti p-itur terminus communis ... talis debet mutari in pronomen demonstratiuum demonstrans illud suum significatum ... vt ‘album fuit Socrates’ sic p-itur in esse ‘hoc est Socrates’( ib. infra regulae ceterae explicantur).
N.
locut.
quaestio ponens in numerum
explicat
BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIa : quaestio ‘si est’ et questio ‘quid est’ sunt questiones simplices non p-ntes in numerum, sed questio ‘propter quid’ et questio ‘quia est’ sunt questiones composite p-ntes in numerum.
B.
1.
podawać, przedstawiać;
praesentare, proponere.
2.
przyjmować, uznawać, zakładać; aestimare, ducere,
asserere
MatFil II p. 18 (saec. XV in.) : philosophus p-it in Deo simplicitatem summam.
Ib. p. 47 (saec. XV in.in) : non est rationale p-re quod mundus semper duraturus sit male dispositus.Ita saepissime.
N.
per imaginationem
wyobrażać
sobie; imaginari
WROCŁ. Epit. fol. e Ib : si p-amus per imaginationem, quod punctus defluendo faciat lineam.
Opp.
deponere (
BYSTRZ. AnalPr fol. n VIIa : propter quid p-tum vel depositum nihilominus sequitur conclusio falsa), perimere (
JAC. PAR. RefEccl p. 89 : relativa p-ta se ponunt et perempta se perimunt), removere ( BYSTRZ. Top. fol. o IIa : p-ta forma substantiali sylogismi p-itur syllogismus et ea remota remouetur syllogismus) , tollere (
WROCŁ. EpitConcl fol. x IIb : plus tollit negatio quam p-it affirmatio).
Constr.
ad I - 2:
a.
sq.
acc.
(c.
inf.
).
b.
sq.
quod,
cf.
c.
sq.
adv.
,
v.
gr. actualiter (opp.
aptitudinaliter:
BYSTRZ. AnalPr fol. a VIa)
, adverbialiter
(opp. verbaliter:
WROCŁ. Dial. fol. D Va)
, incidentaliter (opp. principaliter:
BYSTRZ. AnalPost fol. e IIIb
et saepius), subtiliter (
ib. fol. a
VIa),
sufficienter (
ib. fol. c VIIIb),
universaliter
(opp. indefinite
id. Top. fol. v IVa),
cett.
3.
zaliczyć, podporządkować; in aliquem numerum
referre, aliquo loco habere
MatFil II p. 29 (saec. XV in.in) : ipsa perfectio p-itur in aliquo praedicamento.
Ib. p. 33 : isti termini ‘Pater’ et ‘Filius’ per se p-untur in praedicamento ad aliquid.
BYSTRZ. Log. fol. e VIIa : species est que p-itur sub assignato genere.
V.
fungitur vice verbi
1.
componendi:
CorpJP III
p. 66 (a.
1507)
:
omnibus illic ... p-tis ad regnum securiores redeamus.
2. deponendi
a.
zdjąć, odłożyć;
auferre, exuere,
v.
gr. catenam (de statuis:
CodSil III
p. 152, a.
1290),
item in imagine
gladium (
CALLIM.
in
Tom. I App.
p. 11, a.
1448)
.
b.
zaniechać, odrzucić; ab aliqua re desistere,
v.
gr. fastum (
DŁUG.
Hist. I p. 97 = I
p. 157
ed.nov.),
metum (
id. Op.
p. 192
),
moram (
Tom. I
p. 196, a.
1511)
, servitium (
*PommUrk VI p. 183,
a. 1323).
3.
disponendi :
AGZ XIII
p. 40 (a.
1436)
:
agros ... debet colere et p-re alias «zoracz».
Cf.
4.
imponendi :
*PommUrk IV
p. 103 (a.
1303)
:
rex mandavit ... burgensibus, quod sibi invenire deberent XL millenas piscium
et ipsi burgenses p-uerunt
super mercatores.
VI.
intrans.
1.
uspokoić się, ustać; cessare,
conquiescere.
2.
opaść (o wodzie);
minui (de aquis,
saec.
XVI).
VII.
singulare: znaczyć?
valere?
MATTH. Rat. p. 111 : reprobatio ... nihil p-it in Deo nec est aliquid.
Ib. infra absentia nautae ... nihil p-it quoad navem.