- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
I.
propr.
pierś, górna część tułowia człowieka
lub zwierzęcia, zawierająca płuca i
serce; pars corporis hominis vel animalis anterior, pulmones et cor
continens.
N.
locut.
α.
adverso pectore cadere (concidere, occumbere)
paść od ciosów otrzymanych w piersi,
tj. w walce; cadere in
proelio vulneribus adverso corpore acceptis (cf.
supra I 273,35 sqq.
item
sagittas recipere (
DŁUG. Hist. IV
p. 688
:
aliquot saggitas
adverso p-e receperat).
β.
pectore armato
zbrojnie;
armis
KodPol I p. 325 (a. 1441): rebellibus ... p-e armato resistere.
γ.
ad pectus iurare
przysięgać
na pektorał;
i.q. pectorale tangendo
KodUJ II p. 54 (a. 1445) : ad p-us ... ut moris est praelatorum episcoporum iurare.
II.
transl.
A.
pierś, serce, jako siedziba
1.
uczuć, namiętności; cor, affectuum
sedes.
Dicitur v. gr.
altum(
DŁUG. Hist. IV
p. 369
;
MIECH. Chr.
p. 287
)
;, amicum(
SSrSil XIII
p. 10, a.
1469)
, apertum (
DŁUG. Op.
p. 16
)
, candidum (
Tom. VII
p. 373,
a. 1525
et saepius), docile (
PAUL. CR.
p. 155,
v. 113),
fecundum (
HUSSOW
p. 5
),
fidum (
DŁUG. Hist. I p. 320 =
II
p. 82
ed.nov.)
, propitium et propensum (
Tom. XIII
p. 301, a.
1531)
, purpureum (
VAdAnt
p. 9,
2)
; item ferox (
DŁUG. Hist. I p. 337 =
II
p. 100
ed.nov.)
, instabile (
PrzMog
p. 39,
a. 1455)
, malevolum (
*KodKKr I
p. 114, a.
1283)
.
Locut.
adv.
α.
toto pectore
serdecznie, całą duszą;
intimo animo;
opp.
sine pectore :
HERBORD p. 58 : neque tu sine p-e id michi detulisti officii.
β.
de pectore
z głębi serca, serdecznie, życzliwie;
ex animo, sincere
Tom. VI p. 66 (a. 1522) : canonicatum illum ... de p-e sanctitatis sue nepoti meo provisum.
2.
rozumu, umysłu, pamięci; animi, intellectus, mentis, memoriae.
Additur
mentis humanae (
IANIC.
p. 108,
v. 30
), prudentiae (
CodEp III
p. 17, a.
1447)
, sapientiae (
SSrSil VIII
p. 123,
a. 1462).
Iuncturae verbales notabiliores ad
1-2
:
α. aliquid pectori affigere
(cf.
supra I 343,31 sqq
)
;
simili sensu
;imprimere (
FormJ
p. 51
)
, mandare (
Tom. VII
p. 361,
a. 1525).
β. pectori (apud pectus)
alicuius insidere (
DŁUG. Hist. I p. 70 = I
p. 129
ed.nov.
;
StKapWł
p. 59, a.
1500)
;; item in pectus alicuius subire (
DŁUG. Hist. II p. 35 = III
p. 47
ed.nov.).
γ. in pectore (in aula pectoris)
versare (
KodMp II
p. 138,
a. 1276
;
ROYZ. I
p. 5, v. 32
); in scrinio
(sui) pectoris (infra pectoris arcana) habere (
CodEp II
p. 5, a.
1383)
, revolvere (
KodWp III
p. 114,
a. 1358
et saepius); item in abditis pectoris occultare (
*KodKKr I
p. 114,
a. 1283)
, intra ima pectoris recondere (
AKap
p. 92,
a. 1544).
B.
singulare: punkt centralny, środek monety z wizerunkiem popiersia władcy; nummi
pars media, qua imago capitis et
superioris partis corporis regis
excusa est
Tom. X p. 82 (a. 1528) : cudi debent aurei, qui in una parte effigiem nostram habeant, textum vero: Sigismundus primus rex Poloniae in circuitu, sub p-e anni currentis numerus.
Ib. infra in scuti vero medio ceu in p-e ... minutissimum insigne ponatur domus Austriae.