- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- N.
- K.
I.
propr.
A.
1.
ojciec;
genitor, parens.
Glossa
Pol.
ProtWozn p. 75 (a. 1505) : suo p-i alias «oczecz».
Additur
carnalis (
KsgMaz II
p. 214,
a. 1426
et saepius), germanus (
AGZ XVIII
p. 420,
a. 1498
et saepius).
2.
Deus
et
abs.
: Bóg Ojciec;
prima Trinitatis
sanctae persona.
Dicitur
supernus (
DokLub
p. 72, a.
1201-1210
et saepius), omnipotens (
IO. VISL.
p. 192,
v. 195
), luminum (
DokKKr II
p. 452, a.
1444).
N.
pater noster
cf.
PATERNOSTER.
B.
1.
ojciec żony, teść;
uxoris pater, socer
Dogiel I p. 4 (a. 1341) : cum ... Joannem regem Bohemiae et... Carolum ... primogenitum ... in p-em et fratrem nostros assumpserimus, ac ipsi nobis inclytam ... Margaretham ... filiam et sororem suam ... spoponderint tradere matrimonialiter in uxorem.
ProtWozn p. 64 (a. 1489) : gener ipsius tenetur solvere suo p-i alias «czescz».Cf. Th. X 1, 675,46.
2.
antiquus
ojciec ojca, dziadek;
patris pater, avus (paternus)
APozn II p. 211 (a. 1489) : Iohannes ... cum consensu matris et eciam filiarum et cum tutoribus ipsorum, eciam antiquo p-e consenserunt in convencionem ortus.
AKapSąd II p. 587 (a. 1464) : p-em antiquum consortis Margarethe prefati Mathie filiorum alias avum.
KsgRWar I p. 73 (a. 1494) : dominus ... ex parte avi sui et antiqui p-is sui patrisque ipsius domini... pro porcione alias «dzadowizna» satisfecit.
3.
patruelis
brat ojca, stryj;
patris frater, patruus
PrPol p. 108 (a. 1411) : tenetur restituere filium uxoris sue ... p-i patrueli cum bonis et possessionibus.
4.
pl.
przodkowie;
maiores.
C. familias
(paterfamilias)
1.
głowa rodziny, gospodarz; explicat
et glossam Pol.
affert
GLcerv p. 667 : p-es familias sunt domini domus, qui suae potestatis sunt, hoc est qui non habent supra se dominum, siue sunt puberes siue impuberes «gospodarze».
N.
verus (caelestis)
Bóg; de Deo
(alluditur ad Vlg.
Matth. 20,1)
PommUrk III p. 282 (a. 1296) : ad nostram pertinet dignitatem vinee Veri P-as operarios deputare.CRIC. in
Tom. VII p. 401 (a. 1525) : cum mitteret ... operarios suos ille Celestis P-as.
2.
zarządca;
administrator.
Glossa
Pol.
RFil XXIV p. 93 (saec. XV in.in) : p-r familias est Deus P-r «szapharz».
3.
gospodarz, wieśniak;
rusticus.
Glossa
Pol.
Visit. p. 624 (a. 1559) : p-r familias alias «rathay».
II.
transl.
A.
1.
confessionis
spowiednik;
sacerdos confessionis
auditor
AKapSąd III p. 8 (a. 1451) : p-r ... confessionis ipsius nobilis existens confessionem ... manifestavit in vilipendium nobilis prefati.
2.
patriae
mąż opatrznościowy;
vir bene de patria meritus,
patriae salvator
GALL p. 35,8 : hic est vere p-r patrie, hic defensor, hic est dominus Boleslaus rex.VINC. in
CantMAe I nr. 5, v. 9b: presul pius et patronus, ymmo p-r patrie s.Stanislaus.
3.
spirit(u)alis
ojciec chrzestny; qui
aliquem e fonte baptismi
suscepit, baptismi sponsor
CodPom I p. 196 (a. 1203) : ob memoriam spiritalis p-is sui, per quem in Christo renatus fuit.
CantMAe I nr 8, v. 5a (ante a. 1346) : p-r noster spiritalis ... nos ... fecit populum Dei.Occ. ojciec duchowny; qui animae alicuius curam gerit
DokMp VI p. 445 (a. 1279) : religiosi p-is Bogufali, spiritualis p-is nostri Boleslai ducis ac nostrae coniugis.
B.
pl. patres
1. conscripti et
abs.
a.
senatorowie;
senatores (saec. XVI).
b.
ojcowie soborowi;
Ecclesiae proceres,
concilii participes
DŁUG. Hist. IV p. 200 : inter omnes ... sacerdotum principes et p-es conscriptos cardinalis Florentinus... gravius in illum Ioannem Falkenberg invectus est.
Id. Op. p. 136 : cui papae et reliquus p-um conscriptorum coetus ... assentiebatur.
c.
(znakomici)przodkowie; maiores (insignes)
KADŁUB. p. 4 : quam virtutem ... clarissimis ... gestorum radiis p-es conscripti illustravere.
2.
sancti
et
abs.
: ojcowie Kościoła;
scriptores ecclesiastici
antiqui, auctoritate praediti.
Simili sensu
antiqui :
WROCŁ. EpitConcl fol. s IIIb: caro Christi in antiquis p-bus non fuit substantialiter distincta a carne reliqua ... et ita intelligit Magister.
N.
reverendissimi
ewangeliści; Euangeliae scriptores
StSyn III p. 24 : reverendissimorum p-um quatuor ewangelistarum Domini ... festivitates.
C.
loco appellationis honorificae tribuitur
1.
sanctis,
v.
gr.
s. Stanislao:
CantMAe I nr. 10, v. 10a: ecce P-r Polonorum, factus tutor pupillorum.Ita saepius.
2.
proceribus Ecclesiae.
Dicitur de
a. papa.
Additur
sanctissimus (
KodMp IV
p. 8,
a. 1386
et saepius).
b. cardinalibus,
(archi)episcopis.
Additur
almus (
GALL
p. 62,
10)
, magnus
(
ib.
p.
62,5),
reverendus (in Christo:
DokMp I
p. 195,
a. 1377
;
RachJag
p. 185,
a. 1394
et saepius),
venerabilis
(venerandus:
KodWp I
p. 4
. saec. XIII
;
KodPol I
p. 43,
a. 1239
et saepius).
Cf. Th. X 1, 682,39 sqq.
c.
vitae monasticae primoribus
VAdAnt p. 20, 14 : monasterium ... primus construere cepit beatissimus p-r ... Benedictus.
VKyng p. 712 : ad ordinem sanctissimi p-is beati Francisci.
DokMp VII p. 5 (a. 1418) : litteras venerabilis ac religiosi p-is, fratris Petri abbatis Premonstratensis principalis.Cf. Th. X 1, 683,24 sqq.
3.
principibus certae cuiusdam doctrinae
SCARB. Sap. I p. 115 : inter ... p-es iurium, fidei catholicae validissimos professores, quorum florida scientia ... obscura dilu cidat.
GŁOG. Anim. fol. h Ia: Averrois studium fuit suis p-bus contradicere.
4.
praeposito collegii (studii generalis)
KodUJ IV p. 136 (a. 1534) : universitatis rectorem, p-em seniorem Maiorisque Collegii praepositum avisare.
5.
(singulare) de
sole:
IANIC. p.19, v. 18 : pepulit ... nubila ... Sol p-r.
III.
1.
gram. wyraz
podstawowy; explicat
GŁOG. Alex. I fol. o Ia : verbum frequentatiuum nexo habet nexum in supino more p-is, id est ad modum primitiui, scilicet necto.
2.
mus. appellatio
toni musici
SZYDŁ. p. 46 : quilibet eorum tonorum imparium secundum Latinos potest vocari hoc nomine: autentus, principalis, magister, dominus, p-r, maior frater.