Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OPPOSITIO

Gramatyka
  • Formyoppositio, opposicio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. rei oppositae condicio
    • 2. astr.+ coniunctio planetae situs,quo eius longitudo ecliptica quae dicitur 180 gradibus a longitudine ecliptica Solis distat
    • 3. adventus ?
  • II. transl.
    • A.
      • 1. comparatio (saec. XV).
      • 2. actus resistendi, contradictio.
      • 3. argumentum contrarium
    • B. iur.
      • 1. (iuris) vindiciae
      • 2. lis quae coram iudice agitur
  • III. phil. ratio, quae inter opposita exsistit.
    • a. + rerum:
    • b. + terminorum
    • c. + propositionum:

Pełne hasło

OPPOSITIO s. OPPOSICIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • N.
  • O.
I. propr.
1. położenie naprzeciw czegoś, przeciwstawienie; rei oppositae condicio
VITELO Opt. p. 152 : in eis corporibus non remanent formę lucis uel coloris post recessum lucis uel coloris ab ipsorum o-e.
Id. Persp. p. 156 : oculis apertis res opposita uisui statim uidetur ... re ablata ab o-e res non uidetur.
N. locut.
in oppositione ponere (contra aliquid) umieścić naprzeciw; opponere:
id. Persp.(S) V p. 192 : ponatur in o-e contra ipsum corpus speculum argenteum.
2. astr. t.t. opozycja astronomiczna, tj. położenie planety, przy którym jej długość ekliptyczna różni się o 180 stopni od długości ekliptycznej środka Słońca; planetae situs,quo eius longitudo ecliptica quae dicitur 180 gradibus a longitudine ecliptica Solis distat (opp. coniunctio )
VITELO Opt. p. 152 : procedit luna ... ab o-e ad coniunctionem sicut a coniunctione ad o-em.
ALBERT. p. 67 : de figuris locorum lunae in coniunctionibus et o-bus et quadraturis ... scimus sufficienter.
ArHist VI p. 72 (a. 1488) : hora secunda noctis precise in lunari o-e.
BIEM p. 13 : feria sexta quae tunc contigit in o-e lunae seu in plenilunio est in crucis ara oblatum Christianorum Pascha.
MIECH. Chr. p. 357 : hoc anno sub o-e ... Saturni et Iovis.
3. (singulare) nadejście ? adventus ?
Ztschr. IV p. 119 (saec. XV ex.ex) : mensis Martius stetit in optima aura ... a principio usque ad o-em mensis sequentis, scilicet Aprilis.
II. transl.
A.
1. zestawienie, porównanie; comparatio (saec. XV).
2. sprzeciw,opór; actus resistendi, contradictio.
Iuncturae verbales notabiliores
oppositionem dare (ad verba alicuius: AGZ XVII p. 73, a. 1472) , facere ( ArHist XII 2, p. 320, saec. XIV ex.ex) , interponere (pro aliquo:
DŁUG. Hist. III p. 325 = V p. 350 ed. nov.: Casimirus rex pro illis colonis et eorum iniuriis effectualem o-em severe et rigide interponebat)
, tenere ( CodVit p. 1008, a. 1416), item in oppositionem dicere ( KsgGrWp II p. 294, a. 1399).
3. zarzut; argumentum contrarium
DŁUG. Op. p. 43 : facile hae ... o-es refelli, frangi et siccari possunt.
Refertur ad disputantes coram universitate studiosorum
Concl. p. 215 (a. 1537) : magistri ... in suis o-bus debebunt se absolvere uno die tantum.
N. iur.
StPPP I p. 79 (saec. XIV med.med) : sententia excommunicationis testibus inducendis malitiose ... consuevit opponi, ex qua o-e pullulabat oppresio veritatis.
B. iur.
1. pl. roszczenia (prawne); (iuris) vindiciae
KodWp II p. 263 (a. 1308) : absolvimus ... incolas hereditatis ... ab ... omnibus angariis et o-bus et oppressionibus.
Lites II p. 271 (a. 1413) : o-es, molestaciones, perturbationes, occupaciones et detentiones ac impedimenta ... esse temerarias, illicitas et iniustas.
Ita passim.
Iuxta posita
angariae et oppressiones ( ), contradictiones ( KodPol II p. 547, a. 1474) , detentiones ( ), impedimenta ( et saepius), inquietationes, perturbationes ( ArHist V p. 102, a. 1440), occupationes molestationes ( —28), vexationes ( DokKKr II p. 462, a. 1444 et saepius).
N. constr. sq.
in c. abl.
ArPrawn VI p. 10 (a. 1414) : archidiaconus ... ipsis ... perpetuum silentium super o-bus in solucione praetactae decimae imponit.
KodPol II p. 547 (a. 1474) : o-es, contradictiones et impedimenta ... domino Iohanni ... in predictis decimis et iure ... prestitas et prestita.
2. spór sądowy, proces; lis quae coram iudice agitur
StPPP IX p. 80 (a. 1469) : facta o-o alias «szpor» inter actorem et partem aduersam iudicialiter propter hoc ... quia etc.
APozn III p. 32 (a. 1503) : o-es et differentias ... pro nonnullis staminibus panni inter eos ... exortas.
III. phil. t.t. przeciwieństwo, przeciwstawność; ratio, quae inter opposita exsistit.
Explicatur
GŁOG. Anal. fol. FF IIIb : o-o est communior quam contradictio.
BYSTRZ. Log. fol. s IIIa : omnis o-o est o-o contradictoria ... quia contradictoria sequuntur ad omnia opposita.
Distinguitur
a. rerum:
WROCŁ. Dial. fol. B IIIb : o-o ... rerum est repugnantia duarum qualitatum realium non potentium se simul et semel compati ... vt repugnantia caliditatis et frigiditatis.
b. terminorum
ib. infra o-o terminorum est repugnantia duorum terminorum non potentium simul et semel vere et affirmative predicari de eodem respectu eiusdem eodem modo considerati et est quadruplex: relatiua ... contraria ... priuatiua ... contradictoria (cf. GŁOG. Porph. fol. s. IIa).
Dicitur
incomplexa :
BYSTRZ. Log. fol. s I Vb : o-o incomplexa est repugnantia duorum extremorum entium non permittentium se simul et semel in eodem respectu eiusdem et ista solet vocari o-o terminorum.
c. propositionum:
WROCŁ. Dial. fol. B IIIb : o-o propositionum est duarum propositionum cathegoricarum vtroque termino participantium secundum eundem ordinem ... captarum quod qualitates logicales in qualitate tantum, in quantitate tantum vel in quantitate et qualitate simul repugnantia.
Ib. fol. B IVb: o-o capitur ... communiter pro omni repugnantia propositionum siue materiali siue formali ... proprie pro repugnantia formali, tamen penes affirmationem et negationem.
Dicitur
complexa :
BYSTRZ. Log. fol. s IVb : o-o ... est complexa, que est inter propositiones eorundem extremorum differentium in qualitate et in quantitate, in veritate aut falsitate et ista vocatur o-o propositionum.
Distinguitur
contraria, contradictoria, subcontraria (( GŁOG. Porph. fol. t IIIa ; BYSTRZ. Log. fol. z IVb). ;
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)