Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OBOEDIENTIA

Gramatyka
  • Formyoboedientia, obediencia, obedientia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • actus vel virtus oboediendi, obsequium, obtemperatio.
    • α.
    • β.
    • γ. + civilis ius civium urbanorum?
    • δ. + filius oboedientiae homo oboediens
    • ε. + littera oboedientiae litterae quibus quis ad oboediendum incitatur
    • ζ.
    • η. + sub virtute sanctae oboedientiae vi obsequii (debiti)
    • A.
      • 1. ea quae domino feodali debentur
      • 2. dicio, potestas
      • 3. obsequium domino vici a colonis praestandum
      • 4. fundus iure feodali possessus
    • B. eccl.
      • 1. obsequium, officium, superiori imprimis papae, praestandum
        • a. obsequium summo pontifici declaratum et iuratum
        • b. (temporibus magni schismatis 1378—1417) qui a parte unius paparum sibi adversantium stabant (cf. Dc. s. v. obedientia 3)
      • 2.
        • a. disciplina religiosorum (monialium)
        • b. munus omne monasticum
        • c. praedium monasterii

Pełne hasło

OBOEDIENTIA s. OBEDIENCIA s. OBEDIENTIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • Ha.
  • N.
  • K.
posłuszeństwo, słuchanie kogoś, poddanie się czyjejś woli (rozkazom), podległość; actus vel virtus oboediendi, obsequium, obtemperatio. Glossa Pol.
GLcerv p. 654 : o-a «posłußeństwo».
Iuncturae potiores (valentes i. q. oboedire, obsequi)
oboedientiam alicui (rei) exhibere, item facere ( PommUrk III p. 339, a. 1298 et saepius), impendere ( MARTIN. OP. Marg. fol. 1 Ib et saepe), implere ( HERBORD p. 33 ) , praestare ( HumRef p. 8, a. 1400 et saepe), sim.; eodem sensu oboedientiae satisfacere ( AGZ XV p. 396, a. 1500) .
Locut.
α. filialis ( HistTart p. 55 et saepe).
β. manualis cf.
γ. civilis prawo miejskie? ius civium urbanorum?
AGZ XIV p. 204 (a. 1446) : advocatus respondit: non sum potens ipsis Armenis mandare, quia sunt sub o-a civili et in iure eiusdem (leg. eodem? ).
Hic pertinere videtur
ib. p. 360 (a. 1453) : ipse infringit salvum conductum tanquam deceptor, quia tradidit Iudeum Sachnonem de o-a et de salwo conductu.
δ. filius oboedientiae człowiek posłuszny; homo oboediens
ArHist XII p. 388 (saec. XIV med.med) : priori ... tamquam filii o-e ... exhibetis o-am debitam et devotam.
ArPrawn I p. 10 (fere a. 1400) : Dobrogostius est homo sancte vite, obediens mandatis apostolicis et filius o-e.
KodWp VII p. 161 (a. 1403) : volens tamquam filius o-e mandatis apostolicis ... o-re.
Ita saepius.
ε. littera oboedientiae list wzywający do posłu szeństwa; litterae quibus quis ad oboediendum incitatur
DŁUG. Op. p. 264 : litteram o-ae praefato fratri Bogufalo inscriptam ... transmittunt, iubendo ut ... redeat.
ζ. cervix oboedientiae cf. —32.
η. sub virtute sanctae oboedientiae z mocy posłuszeństwa, powołując się na (należne) posłuszeństwo; vi obsequii (debiti)
PommUrk II p. 167 (a. 1267) : paternitati vestre sub virtute o-e, qua tenemini sedi apostolice ... iniungimus, quatenus etc.
KodWp II p. 59 (a. 1292) : vobis in virtute sancte o-e precipiendo mandantes, quatenus etc.
(ita saepe).
Item
sub oboedientiae debito :
KodMp I p. 152 (a. 1296) : sub o-e debito dignam ... exhibeatis domino servitutem.
Cf. infra B 1. Praec.
A.
1. (saepe pl. ) powinności na rzecz pana feudalnego; ea quae domino feodali debentur
DokMp I p. 19 (a. 1301) : vendidi ... mansum ... tali ... condicione, quod ... homines ... nullas debent (debent esse ed. ) o-as iudicio nisi etc.
KodMp II p. 226 (a. 1313) : omnia iura siue solutiones, contribuciones, o-as ... facere ... non contemnet.
Ita saepe. Cf. s. v. HOMAGIUM supra IV 777, 52 sqq.
2. fere i. q. władza, panowanie; dicio, potestas
Lites(Ch) I p. 48 (a. 1320) : ita quod omnia castra, opida, milites, vasalli fuissent plene sub sua ducis Pomoraniae o-a.
CodEp II p. 331 (a. 1434) : licitum erit ... subditis nostri regni ... recedere ab o-a nostra et omagio aliumque dominum ipsis in regem recipere.
Ita saepe.
Iuxta ponitur
dicio ( DŁUG. Hist. IV p. 276 ) , homagium ( ), tributum ( DŁUG. Hist. II p. 137 et saepius).
3. poddaństwo (posłuszeństwo) chłopów wobec pana wsi; obsequium domino vici a colonis praestandum
DokMp IV p. 149 (a. 1369) : interdixi ... Catherinae et filiis eius usumfructum villarum ... et cmetonibus o-am illis.
AKapSąd II p. 92 (a. 1433) : Przemil inhibuit o-am et recepcionem censuum a kmethonibus suis ...ex adverso ipse Przemil negavit o-am per kmethones ipsi domino Paulo faciendam.
Ita vulgo. Glossae Pol.
StPPP II p. 272 (a. 1423) : honores kmethonum et o-am, wlgariter «possluszenstwo» inhibuisti ad scultetum pertinentes.
AGZ XIII p. 510 (a. 1465) : hereditatem debebit tenere ... cum o-a alias «s poslusensthwem» hominum.
Syn.
servitium ( AGZ XIII p. 434, a. 1464).
Iuncturae notabiliores
cmethones ab (de) alicuius oboedientia convertere ( AGZ XIX p. 523, a. 1474 et saepius), emittere ( ib. XIII p. 435, a. 1464) , recipere ( ib. XV p. 318, a. 1494) , repercutere ( ib. XIV p. 381, a. 1453) ; villam cum oboedientia habere ( AGZ XIII p. 563, a. 1468) , tenere (supra 46 et saepius) ; ; oboedientiam domini tenere ( AGZ XIII p. 435, a. 1464) , in domini oboedientia esse ( ib. XVII p. 473, a. 1502) , cmethonibus oboedientiam domino decernere (de iudice: ib. XIII p. 468, a. 1465) ; domino oboedientiam kmethonum consignare ( ib. XVII p. 293, a. 1493 et saepius), dare ( StPPP II p. 875, a. 1490 et saepius), tradere ( AGZ XVII p. 293, a. 1493).
Inde
4. ziemia posiadana na prawie lennym, tzw. maństwo; fundus iure feodali possessus
AGZ XIV p. 443 (a. 1455) : Mithko debet sedere in eadem o-a ut servitor, sicut ab antiquo ... sedebat.
Ib. XVIII p. 48 (a. 1472) : patruo ... cessit ... medietas aree ad ecclesiam Ruthenicalem spectans et cum medietate o-e «pop» Ruthenicalis ... cum o-a Hryn ... et cum medietate o-e poponis.
Cf. HOMAGIUM
B. eccl.
1. posłuszeństwo należne zwierzchnikowi zwł. papieżowi; obsequium, officium, superiori imprimis papae, praestandum
KodMp II p. 60 (a. 1239) : ministri ... sint sub episcopi Vratizlauiensis o-a.
ArHist VI p. 95 (a. 1446) : serenitas sua ... est de o-a predicti Concilii Basiliensis.
Ib. p. 27 (a. 1464) : ab o-a domini pape recedere.
Ita vulgo.
Inde
a. obediencja, oświadczenie (przysięga) posłuszeństwa składana papieżowi; obsequium summo pontifici declaratum et iuratum
CodEp III p. 48 (a. 1450) : humilitatem … rex ... ostendit in exhibitione o-e, facta ... sedi apostolice.
Ib. p. 49 : pro opere ... prestite o-e.
Ita saepius.
b. (za wielkiej schizmy 1378—1417) zwolennicy jednego z konkurencyjnych papieży; (temporibus magni schismatis 1378—1417) qui a parte unius paparum sibi adversantium stabant (cf. Dc. s. v. obedientia 3)
DŁUG. Hist. III p. 497 : Clemens papa septimus in sua o-a nominatus ... moritur ... cardinales suae o-ae ... Petrum de Luna ... in papam pro sua o-a elegerunt ... qui extunc Benedictus duodecimus in sua o-a appellatus est.
Ib. p. 592 : Gregorium ... et Benedictum ... de papatu contendentes ... coniuncti ipsi cardinales in unam o-am deposuissent et Alexandrum ... elegissent.
Ib. IV p. 208 : cardinalibus, qui ex tribus o-iis in unum fuerant collegium uniti.
Ita saepius.
2.
a. posłuszeństwo zakonne, dyscyplina klasztorna; disciplina religiosorum (monialium)
ArHist XII p. 338 (saec. XIV) : sorores nostri ordinis seu sub cura et o-a nostra existentes in conventibus.
Ib. p. 361 (a. 1344—1359) : sorori ... sub o-a ... Fratrum Praedicatorum constitute.
Ib. p. 345 (a. 1344) : personis extra o-am ordinis constitutis.
Ita ib. saepius.
b. obowiązek klasztorny; munus omne monasticum
VAdAnt p. 25 : o-a, qua donauit eum suus abbas, huiuscemodi erat, ut ... apportaret aquam.
KodWp V p. 181 (a. 1411) : ardere debeat lumen ... ut fratres sine corporum offensione eant o-as suas ... facturi.
SEVER. p. 43 : fratres ... per vnum mittebantur per o-am de loco ad locum.
Ita saepius.
c. posiadłość należąca do klasztoru; praedium monasterii
*PommUrk VI p. 136 (a. 1322) : occuparunt ... ecclesias, capellas, castra, villas, grangias, o-as, casalia, terras, possessiones.
*KodWp II p. 389 (a. 1325) : occuparunt ... pecuniarum summas, necnon pensiones, decimas, o-as, legata sive relicta etc.
Constr. (indicatur cui oboeditur)
a . sq. gen. b. sq. ad :
PEREGR. fol. B Ia : o-am ad Deum.
NIC. BŁ. Serm. I p. 413 : o-a corporis ad animam.
Ita saepius. c. sq. inter :
ArHist V p. 240 (a. 1332) : dixit eas moniales o-am habere inter se.
Ib. p. 241 : habent o-am inter se.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)