- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
litera (znak alfabetu), głoska napisana lub
wymawiana; minima pars verborum scripta vel dicta,
sc. nota scripturae vel
vox articulata.
Glossae
Pol.
RFil XXV p. 151 (saec. XV med.med) : non a 1-a, «ne od srzekow».
GLb p. 59 : 1-a «buchstab».
Locut.
a. dominicalis, cf.
β.
Pythagorica
litera Y; signum Y
scriptum
BRUNO Qfr. p. 400 (= p. 45, 26 K. ): ubi Pi
tagorica 1-a monstrat dextrum ramum.
γ.
ad (secundum) litteram
co do litery, literalnie, dosłownie;
ad verbum, accurate.
Eodem sensu
ad singulas litteras (
KodWp III
p. 51, a.
1356
:
omnia ... ad
singulas 1-as inviolabiter observare),
pro littera
( BYSTRZ. [in] MatFil IV p. 81 : subiecta supponunt pro 1-a pro aliquibus suppositis).
δ.
(de) bona litera
czytelnie, wyraźnie; distincte, perspicue, ita
ut facile legi possit
ConcPol IV p. 209 (a. 1445) : ut quilibet rector ecclesie ... in decentibus et correcte scriptis libellis statuta ... bene correcta et de bona 1-a habeat.
CracImpr p. 24 (a. 1492) : scriptor librorum ... recognovit se convenisse laborem Psalterii ... de 1-a bona textuali.
Item de libris typis excusis:
ib. p. 34 (a. 1499) : impressor summisit se de bona 1-a facere impressam.
Ib. p. 48 (a. 1506) : quod faceret bonam diligentiam, ut correcte et bona 1-a, non caduca, imprimeretur.
Praec.
1.
respicitur notarum scriptarum magnitudo vel forma,
v.
gr. capitales (cf.
supra II 146,41
sqq.), grandes, magnae, item tertiales
(
IurMas I
p. 61, a.
1391)
, textuales (
PrzPol
p. 85,
a. 1405
et saepius).
2.
charakter pisma; notae
alicuius manu propria scriptae, quibus scriptor
cognoscatur.
N.
locut.
sub illegibili littera scribere
pisać nieczytelnie;
i. q.
ita ut legi nequeat, non
distincte
SSrSil I p. 259 (a. 1489) : scripsit ... multa sub illegibili 1-a, quorum aliqua fratribus suis scripturam et 1-as ejus legere valentibus ad exemplandum exposuit.
3.
czcionka drukarska;
typus quo libri imprimuntur
CracImpr p. 198 (a. 1542) : Andreae 1-arum compositori.
MonStp I p. 103 (a. 1584) : 1-as ac formas aliaque ... ad excusionem sive impressum librorum pertinentia.Cf. etiam supra xxx. Glossa Pol.
GLb p. 59 : 1-a «cztena».
N. locut.
liber de littera impressa
drukowany;
i. q. typis excusus
ARect I p. 387 (a. 1494) : librum ... de 1-a inpresa.
4.
in arte memorativa distinguuntur litterae grammaticales (i. signa alphabeti
scripta) et
reales (eadem imaginibus picta); etiam
personales
(quibus personarum nomina incipiunt); quae omnia ut bene intellegas, lege
sis
DOBCZ. Ars fol. a
IIIa
sqq.;
cf.
etiam infra
s.
v.
PERSONALIS
et
REALIS.
5.
dosłowne znaczenie Pisma Św.
; Scripturae Sacrae sensus litteralis
RFil XXIV p. 379 (a. 1471) : 1-a gesta docet, quod credas allegoria, moralis quod agas, quo tendes anagogia.Cf. LITTERALIS I 2.
6.
(singulare) wyraz?
vox? vocabulum?
KomEkon p. 124 (saec. XIV ex.ex) : inscriptio Yconomica capitur tripliciter ... similiter 1-a Pollitica capitur tribus modis.
II.
transl.
(sg. vel pl. sensu sg. ) pismo, wszelki tekst pisany; scriptura,
scriptum omnis generis.
Saepe occurit in arengis diplomatum,
v.
gr.
KodWp I p. 25 (saec. XIII ex.ex) : gestarum series obscuratur, nisi vivacibus 1-arum indiciis ad posteros propaletur.
DokWp p. 340 (a. 1271) : dum vivit 1-a, vivit et actio commissa 1-e.Ita in locut similibus vulgo usque ad saec. XVI.
Praec.
A.
list (prywatny lub urzędowy), pismo urzędowe, pismo
stwierdzające coś, zaświadczenie pisemne, dokument coś stwierdzający lub
potwierdzający;
epistula (privata vel publica), scriptum
(iudiciale), quo aliquid
confirmatur, documentum, instrumentum, diploma, testimonium perscriptum.
Z przydawką przymiotnikową lub
dopełniaczową
nabiera znaczenia bliżej przez
nią zdefiniowanego; cum
adi. vel
gen. ad sensum ab hoc attributo definitum accedit proxime; quae omnia sub illis
vocibus invenias,
v.
gr.
litterae absolutoriae
vel
absolutionis
supra I 52,38 sqq.
et 51,55 sqq.
;
;
citatoriae
vel
citationis
et
449,46; empticiae
vel
emptionis
supra III 1102,29 sqq. et
1103,29 sqq.; permultisque locis sim.Glossae
Pol.
TPaw VII p. 7 (a. 1418) : l-am ... «list» (ita saepe ).
AGZ XIX p. 23 (a. 1475) : 1-am alias «vrzod» coram iudicio reproduxerunt.Per abundantiam dicitur littera litterarum ( PommUrk II p. 362, a. 1278) , litterae epistulae ( MatRef p. 54, a. 1574) . Sensu praegnanti
1.
iur.
pozew pisemny; scriptum quo quis in ius vocatur
KodKKr I p. 53 (a. 1254) : per 1-am cum sigillo nostro ... cittati.
StPPP VIII p. 4 (a. 1376) : Potrasius ... VI marcas penam contra Johannem ... quia sine 1-a citauit.Ita vulgo, imprimis in iunctura sine littera citare.
2.
tzw. list zastawny lub zapisny, pisemne
ustanowienie
zastawu; scriptum quo pignus aliquod
statuitur
KsgŁawKr p. 48 (a. 1369) : dimisit liberam et solutam domum ... et dixit, quod nullas super ea 1-as haberet.
KodWp V p. 407 (a. 1425) : Abraham 1-as, quas nobilis Petrus ... habet super eandem villam, ex integro exsoluere tenebitur.Ita saepius. Eodem sensu obligatio litterarum :
KodWp III p. 92 (a. 1357) : cui ipsi debitores essent obligati sive obligacionibus 1-arum cum sigillis suis sive inscripcionibus librorum.
3.
przywilej pisemny, dokument zapewniający
wolność ze strony
wystawcy; scriptum, quo
privilegia quaedam ab
auctore lata conscribuntur
StPPP VIII p. 254 (a. 1388) : negauit se habere aliquas 1-as super Trzebinam.
Ib. p. 261 (a. 1388) : 1-am ponet super decima ibidem per abbatem ... sibi datam.
Infra 1-am abbatis ... habet ponere ... pro decima in Vazlin.Ita saepe.
4.
list dłużny, weksel; syngrapha
StPPP VIII p. 272 (a. 1388) : de eodem debito sibi XXI marcas exsoluerunt, de quibus 1-as ipsis reddere debet.
KH XXIV p. 534 (a. 1434) : condempnatus pro 1-is, pro una super octingentas marcas, et pro alia super quingentas marcas.
Locut.
ad
A:
α.
cum litteris servire (ire)
mieć obowiązek odnoszenia lisiów pana;
ad epistulas domini portandas cogi
ArHist X p. 9 (a. 1534) : advocatus obligatus est ad servitia more aliorum scultetorum puta cum 1-is ire, ubi opus fuerit.
Ib. p. 25 : advocatus ... servit in equo cum 1-is ad proximiorem advocatum.
Ib. p. 93 : advo catus ... servit cum 1-is, ubi opus est.Ita ib. saepissime.
Constr. ad
A : a.
sq.
gen.
subi.
vel
obi.
b.
sq.
abl.
ArPrawn X p. 144 (a. 1404) : recognovit suam esse 1-am suo sigillo subpendenti.
Ib. p. 460 (a. 1415) : 1-as iudicii banniti sigillis subappensis.c. sq. ab (sensu gen. )
AGZ VI p. 155 (a. 1472) : si quis magister intraret ... in ... czecham, talis deberet habere ... 1-am a generatione (ed. geratione) sua et ab edoctione artificii sui.d. sq. ad:
KsgKaz p. 27 (a. 1371) : pro 1-a ad forum equorum scoti XIX.
AKapSąd III p. 44 (a. 1477) : dum ipsa Barbara iter agebat... extunc ipse nobilis, non habens 1-am ad eam causam, ipsam spoliavit.Ita saepius. e. sq. cum et
StPPP XI p. 209 (a. 1445) : posuit 1-am cum appenso sigillo.f .sq. de et
StPPP VIII p. 775 (a. 1399) : Nicolaus ... 1-am de Iudea Gregorii... de debito X marcar um ... habet expedire.Ita saepius. g. sq. desuper :
PP II p. 28 (a. 1448) : treugas pacis sub clausulis...1-e desuper conficiende.h. sq. ex :
StPPP VII p. 229 (a. 1544) : non est citatio, sed est 1-a ex querela.i. sq. pro :
StPPP VIII p. 241 (a. 1388) : 1-am reginalem pro maiori negocio.Cf. etiam et saepe. j. sq. sub :
AGZ XVII p. 584 (a. 1505) : proposuit 1-am sub sigillo domini vicecapitanei.
StPPP VI p. 25 (a. 1507) : posuitque 1-am sub sigillo regiae maiestatis.Ita saepius. k. sq. super c. acc.
StPPP VIII p. 7 (a. 1376) : super hoc 1-a dabitur.
Ib. p. 235 (a. 1388) : est inhibitum dare 1-am super scolteciam Nemste.Ita vulgo. l. sq. super c. abl. et
StPPP VIII p. 276 (a. 1388) : 1-amque super premissa assignacione circa se conseruavit.Ita vulgo. m. sq. versus :
KsgKaz p. 400 (a. 1397) : item pro 1-is versus Theschin pro cervisia V grossi.
B.
1.
dzieło pisane, tekst, utwór literacki,
książka;
scriptum, argumentum (per)scriptum, liber
(arte
compositus), scriptura.
Praec.
a.
Sacrae Litterae
Pismo Święte;
Scriptura sacra Christianorum (saec. XV—XVI);
per abundantiam
Biblia Sacrarum Litterarum (
CracArt II
p. 417,
a. 1542).
b.
sg. tekst
(właśnie w tym miejscu
komentowany); textus (qui hoc
ipso loco explicatur)
MATTH. OpTheol . p. 81 : testimonia ... non in 1-a, sed in margine cum rubrica connotavi.
Gramm. p. 162 (saec. XV) : 1-a dicit ... autor vult in 1-a, quod ... primo est dicendum etc.Ita vulgo. N. fere i. q. rozdział; caput libri
KrMU p. 116, 53 (post a. 1420) : sequitur 1-a Fortitudo ... 1-a Fortitudo scilicet bellantium [eqs. (cf.] ib. paulo supra capitulum Fortitudo).
GŁOG. Alex. II fol. c Ia : Alexander in ista 1-a Horum consimiles etc. innuit eqs.Ita saepius.
2.
transl.
(pl. ) nauki, literatura,
umiejętności, wiedza, wykształcenie;
scripta, artes, doctrina, scientia, eruditio.
Distinguuntur bonae (
ARect I
p. 772,
a. 1532)
, divinae (
DŁUG. Hist. V
p. 230
et saepius),
humanae (
ib.
et saepius), litteratae (
ŁASKI
in
Tom. XIV
p. 555, a.
1532)
, piae (
ARect II p. 133, a.
1546)
, politae (
CRIC.
in
Tom. XVII
p. 751, a.
1535)
, sacrae (
BRUNO Qfr p.
389 =
p. 29, 6 K.
et saepius), saeculares (
VAdAnt
p. 33, 4
et saepius); item iurisprudentiae (
ARect II
p. 133, a.
1546)
.
Praec.
α.
język;
lingua
KH XXXIX p. 520 (a. 1445) : secum dumtaxat Latina solennisando collacione, cum rex 1-as novit multas.
β.
łacina;
lingua Latina
StSyn III p. 4 (a. 1320) : ego baptizo te ... hoc dicat wulgariter, si 1-as nesciat.
III.
sensu singulari
(cf.
Pol.
list)
karta (papieru, książki); folium, pagina, charta (papyri,
libri)
RachJag p. 8 (a. 1388) : solucio siluue ... patet in prima 1-a libri frumentorum vicecancellariatus.
Ib. p. 321 (a. 1405) : summa 1/2 columpne I marca ... summa 1-e I marca III 1/2 grossi.Ita ib. vulgo.