Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IMPOSITIO

Gramatyka
  • Formyimpositio, impositio, inposicio, inpositio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. actus imponendi vel superponendi,
      • a. eccl.+ manus (-uum) alicui (alicuius capiti) de instituendis seu investiendis sacerdotibus, regibus sim., impertienda benedictione, quin etiam de daemonis expulsione
      • b. + hamorum ad aquas actus iaciendi, immissio
      • c. + virgultorum plantatio
      • d. actus inserendi, collocatio
      • e. actus inserendi, inscribendi
      • f. + formae signi impressio
      • g. + turris actus in vincula coniciendi
    • 2. actus ponendi, collocandi
  • II. transl.
    • 1. + falsi criminis IMPONO II B 1 a. interdicti IMPONO II B 1 b α. minarum IMPONO II B 1 b. vectigalium, tributorum actus iniugendi, ingerendi, infligendi, criminandi actus minandi, comminatio vectigal, tributum ipsum
      • ε. mandatum
    • 2. designatio, constitutio, datio, tributio
      • a. + pretii
      • b. phil. gram.+ nominis inventio et usus ad significanda ea, quibus imponuntur

Pełne hasło

IMPOSITIO, -onis f. scr. impositio,,inposicio,, inpositio
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • H.
  • Ha.
  • L.
  • N.
  • K.
I.
    propr.
    1. włożenie, nałożenie; actus imponendi vel superponendi, v. gr. anuli ( KodKKr II p. 70, a. 1378 ; AKapSąd II p. 25, a. 1417 ; StPPP VII p. 507, a. 1475) , bireti, superpellicei ( ArHist V p. 286, a. 1392—1412 ; KodUJ II p. 232, a. 1463 ;; StPPP VII p. 520, a. 1488) , barilarum vini (in straminibus: RachJag p. 206, a. 1394) sim.
    Praec.
    a. eccl. manus (-uum) alicui (alicuius capiti) włożenie rąk; de instituendis seu investiendis sacerdotibus, regibus sim., impertienda benedictione, quin etiam de daemonis expulsione
    KodWp II p. 378 (a. 1324) : electionem ipsam ... confirmamus et per i-em nostre manus ipsi electo benedictionem inpertimur.
    KodMp IV p. 8 (a. 1386) : Martinum ... ad idem altare ... per manus nostre suo capiti i-em ... instituimus et inuestiuimus.
    ArHist XI p. 213 (saec. XIV) : per manus nostre i-em (ed. -is) hodie regina constituitur.
    Ita vulgo usque ad saec. XVI. Cf. Th. VII 1,666,60 sqq.
    Syn.
    tactus ( SACR. Elucid. fol. 23a : fit et tactus seu i-o manum, qua diabolo via praecluditur ). Cf. IMPONO I A 2.
    N. iur.
    manus in manum podanie ręki lub uderzenie ręki o rękę na znak zabezpieczenia zobowiązania; manuum porrectio confirmandae obligationis gratia facta
    *MPH I p. 338 (saec. XI) : propositae conditionis fidem manus in manum confirmat i-e.
    b. hamorum ad aquas zarzucenie (wędki do wody); actus iaciendi, immissio
    AKap Sąd III p. 346 (a. 1525) : piscando, pisces ... cum retibus preter hamorum i-em ad aquas in piscinas.
    c. virgultorum zasadzenie; plantatio
    KsgKaz p. 154 (a. 1385) : de i-e virgultorum circa ripas Wisie dedimus II grossos.
    d. wstawienie, wprawienie; actus inserendi, collocatio
    RachJag p. 94 (a. 1389) : pro i-e fenestrarum vitrearum in ... stuba regali.
    RachWaw p. 43 (a. 1525) : a reformatione fenestrarum ... novarum partium i-e ... marcas 2.
    Glossa Pol. :
    ib. p. 424 (a. 1564) : ab i-e vulgariter «od wprawienia ... szyb» (i. orbiculorum ).
    Cf. IMPONO I A 1.
    N.
    vernicis powlekanie werniksem; actus vernice obducendi
    RachWaw p. 176 (a. 1531) : a decolloratione trium fenestralium et i-e vernicis ... marcas 2.
    e. włączenie, zamieszczenie wewnątrz, wpisanie; actus inserendi, inscribendi
    SamlUB p. 13 (a. 1255) : presentem cedulam sigilli nostri munimine ac testium i-e duximus roborandam.
    PommUrk IV p. 167 (a. 1304) : ordinationes ... nostrarum praesentium litterarum et testium i-e fecimus communiri.
    AGZ V p. 160 (a. 1448) : litteram reddatis sigillatam, illectam die annotata et vestrorum nominum (ed. nomine) i-e.
    KodPol IV p. 124 (a. 1465) : post quarum literarum insercionem, i-em et transcopiacionem literas has nostras testimoniales scribi ... iussimus.
    Cf. IMPONO I B 2 c.
    f. formae vel signi odciśnięcie, odcisk; impressio
    CorpJP IV p. 17 (a. 1523) : monetam i-e seu percussione alicuius formae vel signi notetis.
    Cf. IMPONO I A 2 β.
    g. turris wsadzenie do więzienia, uwięzienie; actus in vincula coniciendi
    StPPP II p. 800 (a. 1473) : Seraphin ... affectauit, ut Stanislaus ... turris i-e puniretur.
    Simili sensu
    ad captivitatem:
    ArHist III p. 206 (a. 1412) : nobilis ... tenetur penam captiuato ignobili ... ab i-e ad captiuitatem et ab emissione similem penam.
    Cf. IMPONO I A 1 b.
    2. kładzenie, układanie, zakładanie; actus ponendi, collocandi
    ZabDziej II p. 162 (a. 1484) : iuxta i-em laqueariorum debet predictus Stanislaus tegulas directe, linealiter ponere ... ne pluvia per indirectam i-em tegularum ad comodum domus pluere posset.
    RachWaw p. 158 (a. 1530) : ferris magnis ... utuntur muratores in i-e fundamenti muri.
    CracArt II p. 410 (a. 1541) : carpentario a reformatione tecti et i-e cannalium 6 grossos dedi.
    Ita saepius. Cf. IMPONO I B 2 .
    N. concr.
    umocnienie, fortyfikacja; munitio, munimentum
    MPH I p. 244 (Thietmar): quam urbem ... presidiis et i-bus caeteris munit
    .
    II. transl.
    1. (de rebus malis vel molestis) przypisanie, nałożenie, narzucenie kar, opłat itp. ; actus iniugendi, ingerendi, infligendi, criminandi α. falsi criminis :
    MARTIN. OP. Serm. p. 313 nlb.: propter falsi criminis i-em dicitur: ne quam calumniam faciatis.
    Cf. IMPONO II B 1 a. β. interdicti
    *CodEp III p. 301 (a. 1479) : quod ... ad i-em interdicti in partibus istis proceditur.
    Cf. IMPONO II B 1 b α. γ. minarum rzucanie pogróżek, wygrażanie; actus minandi, comminatio
    Lites III p. 103 (a. 1414): propter allegacionem per procuratorem ... regis Polonie de i-e minarum Magistri Cruciferorum.
    AKapSąd III p. 359 (a. 1471) : a crebra persecucione et minarum i-e per nobilem Paulum ... recedere.
    AGZ XVI p. 210 (a. 1487) : attenta ... minarum i-e fratrum ... inter ipsos vallamus vadium.
    Cf. IMPONO II B 1 b. δ. praec. vectigalium, tributorum sim. et abs. ; (inde meton.) podatek, danina; vectigal, tributum ipsum
    KodWp I p. 535 (a. 1287) : ecclesie nostre ex predicta procuracionum i-e supra vires et facultates ... graventur.
    CodSil X p. 89 (a. 1320) : numquam monasterium prefatum ... neque per equorum nostrorum aut canum i-em, neque ... aliis subventionibus ... gravabimus.
    Ita vulgo usque ad saec. XVI. Cf. Th. VI 11,667,11 sq.
    N. pl.
    HumRef p. 9 (a. 1400) : domum ... ab omnibus solucionibus, dacionibus ... i-busque onerum ... liberantes.
    NIC. BŁ. Tract. fol. d IIIa : oppressit pauperes subditos ... vel aliquas i-es iniustas i-uit.
    KodKrak p.679 (a. 1455) : ex ... solicitudine onerum ciuitati i-bus faciliorum intendere.
    Ita saepius.
    Syn. et iuxta posita
    contributio, gravamen, taxatio ( Ztschr. VI p. 375, a. 1350 ; Dogiel I p. 78, a. 1479) , datio, solutio supra 38 teloneum ( Dogiel I p. 78, a. 1479) .
    Dicitur
    iniusta supra 41 , nova ( Dogiel I p. 78, a. 1479 ; ib. IV p. 294, a. 1532).
    Additur item gen.
    collectae ( DŁUG. LibBen I p. 429 ) , denarii s. Petri ( DŁUG. Hist. I p. 291 = II p. 51 ed. nov.), onerum ( KodKrak p. 679, a. 1455) , unius quarteni (in venditionibus: Tom. IV p. 352, a. 1518) , stewrae seu subsidii caritativi (ConcPol X p. 442, a. 1446) , tributorum, vectigalium ( DŁUG. Op. p. 49 ; Dogiel IV p. 294, a. 1532) ;; item novitatis telonei ( KodPol II p. 828, a. 1424) . Cf. IMPONO II B 1 b.
    N.
    nakład, wkład pieniężny; impensa, expensa
    StPPP IX p. 220 (a. 1529) : Martinus ... debet expedire suis proprijs pecunijs sorores germanas ... neque ... dominus Andreas ... ad dictam expedicionem sororum aliquam i-em minime debet apponere.
    ε. nakaz, polecenie; mandatum
    PP III p. 193 (a. 1450) : Paulus asseruit, quod haberet in debitis quatuordecim sexagenas, quas debet exigere cum i-e eiusdem domine et quidquid acquisiuerint, hoc debent diuidere per medium.
    Cf. Th. VII1,667,10 et IMPONO II B 1 c.
    N.
    sponsionis fidei zobowiązanie kogoś przysięgą; actus iure iurando aliquem obligandi
    StPPP VI p. 112 (a. 1518) : pro i-e sponsionis fidei praefato Gregorio ... impositae ... alias «o zawyązanye onego slubem».
    2. (de rebus bonis vel mediis) ustalenie, wyznaczenie, danie, nadanie; designatio, constitutio, datio, tributio
    a. pretii :
    Tom. VI p. 326 (a. 1523) : in quibus comitiis ... i-o pretii rerum venalium decreta et constituta erat.
    Cf. IMPONO II B 2 d.
    N.
    damnorum odszkodowanie; i. q. restitutio
    KodWp V p. 578 (a. 1436) : quodcumque dampnum ipse Hasso cum fratribus ... habuerint uel perceperint, racione huiusmodj dampnorum i-is hoc non fiet Hassonis ... sed nostrum.
    Cf. IMPONO II B f α.
    b. nominis sim. (praec. phil. et gram. ) pierwotne nadanie, użycie, zastosowanie nazw, terminów; inventio et usus ad significanda ea, quibus imponuntur
    GŁOG. Alex. I fol. B Ia : articulatio prima est i-o vocis ad significandum sub modis significandi essentialibus et accidentalibus.
    Ib. fol. D IIb : hoc nomen est proprie qualitatis, quod non significat nisi vnarn rem sub vocis i-e, vt: Petrus, Paulus, sed hoc nomen est appelatiue qualitatis, quod non significat plures res sub vna i-e: magister, dominus.
    Id. Don. fol. B IIIb : i-o ... vocabulorum est ad placitum et voluntatem primi imponentis.
    GIEŁCZ. fol. B la : terminus discretus dicitur esse terminus stans pro vno solo, non potens ex modo sue primarie i-is supponere pro pluribus diuisim.
    Ib. fol. D 2a : terminus ... communis est indifferens ex sua i-e ad sic vel sic (i. copulative vel disiunctive ), terminum concipiendum sicut et ipse intellectus est ex se indifferens.
    Ita saepius.
    Opp.
    naturalis significatio ( GIEŁCZ. fol. D 2a).
    Dicitur
    primaria ( supra 43 ), prima, secunda ( BYSTRZ. ParvLog fol. Q IIIa ; GŁOG. Porph. fol. f VIIIa ; id. Alex. I fol. Nn VIIb ;et saepius).
    Distinguitur
    absoluta (cui opponitur dependens: BYSTRZ. ParvLog fol. XIIb ) , congrua (opp. incongrua ib. ) vera (opp. falsa et dubia ib. fol. X IIIa) .
    Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
    ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)