Ogólne
Pełne hasło
Więcej

HOSPES

Gramatyka
  • Formyhospes
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -itis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I.
    • 1. qui apud aliquem commoratur, alicuius hospitio utitur.
    • 2. advena, peregrinus.
    • 3.
      • a. colonus, qui ab extera regione advenit
      • a. abs.
      • b.
      • c.
      • a. mercator peregrinus
  • II.
    • 1. herus, dominus, possessor
    • 2. + HOSPITA I 2. i. q. maritus
  • II. procurator?

Pełne hasło

HOSPES, -itis m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • A.
  • N.
  • K.
  • L.
[nom. sg. hospex:
CodEp II p. 422 (a. 1440) : Conradus Honczhoymi hospex.
item hospites:
RachKr p. 398 (a. 1471) : hospites fuit ducissa.
nom. pl. hospis?; infra 34; item hospes:
AGZ XI p. 382 (a. 1452) : sunt hospes et sodales latronum.]
I.
1. gość odwiedzający kogoś, przebywający w obcym domu w odwiedzinach, zaproszony w gościnę; qui apud aliquem commoratur, alicuius hospitio utitur.
2. przybysz, obcy, wędrowiec, pielgrzym, pątnik; advena, peregrinus.
3.
a. osadnik-dzierżawca przybyły z obcych stron, tzw. gość; colonus, qui ab extera regione advenit
KodPol III p. 5 (a. 1166) : ita tamen, ut praetexati officiales in suis officiis seruiant, Chrobriam vero et artifices more liberorum h-um, nunquam tamen a praedicta possessione recessuri.
CodSil(M) I p. 161 (a. 1193) : homines in Wiri: Bracheva cum filiis, Zub cum fratre Mizlos, hospis Miculouici.
Ib. p. 261 (a. 1204) : illi, qui h-tes dicuntur, hanc pensionem solvere debent, quilibet eorum duas mensuras tritici, duas siliginis, duas avene.
KodKKr I p. 17(a. circa 1222): artifices ... siue sint Romanj, siue ... quicumque alij h-tes ... suis legibus regantur.
Syn.
advena ( KsgKaz p. 493, a. 1400 ; ArPrawn I p. 85, a. 1523) .
N.
iudicium hospitum sąd dla obcych, tzw. gościnny; i. q. peregrinorum
PP III p. 202 (a. 1450) : iudicium h-um est celebratum feria quarta post Concepcionem Marie.
N. locut.
hospitem (-es) locare (( CodSil(M) II p. 160, a. 1217 ; DokMp I p. 193, a. 1377). ;
Constr.
a. abs.
b. sq. de :
KodMp II p. 241 (a. 1318) : h-tes de Sroda.
KodWp III p. 390 (a. 1372) : h-um nostrorum de Posnania.
Ita saepius.
c. sq. in c. abl.
KodMp II p. 130 (a. 1271) : h-tes in Srzoda.
StPPP VIII p. 510 (a. 1398) : h-em in Proschouicze.
Ita saepius. Ad rem cf. R. Gródecki in Kwartalnik Historyczny XXVI-XXVII 1912—1913, pp. 83 sqq. et quae adnotat ed. ad CodSil(M) I p. 161, adn . 39.
a. gość-kupiec przybyły z obcych stron; mercator peregrinus
KodWp II p. 42 (a. 1290) : volentes ut ... omnes h-tes mercatores seu terrigene, per ... civitatem Slupczam liberum habeant arbritrium transeundi nec in via ... ab aliquo molestentur.
Lites II p. 341 (a. 1300) : volumus ... et promittimus, ut omnes mercatores ... cum mercibus ad dictam venientes civitatem omnia ... mercimonia sive merces vendere possint (ed. possunt) h-bus extraneis.
DokMp IV p. 70 (a. 1341) : omnes et singuli forenses, terrigenae et h-tes ... ab omnibus solutionibus ... sint liberi.
Ita saepe usque ad saec. XV in. Ad rem cf. I. Wyrozumski in Rocznik Przemyski XI 1967, pp. 95-103.
II.
1. gospodarz, właściciel; herus, dominus, possessor
KsgKaz p. 73 (a. 1376) : concesserunt I marcam Peschkoni ... de pecuniis cervisie, terminus quandocumque h-es eiusdem cervisie venerit.
Ib. p. 316 (a. 1394) : quicunque tempore nocturno post tercium pulsum campane in pretorio ambulaverit... si ... fuerit ignotus, debet detineri et duci ad hospicium et ad h-em suum.
CodVit p. 1029 (a. 1416) : Wytaudus a Prussia insalutato h-e recessit.
Additur gen. , v. gr.
bonorum ( APozn I p. 96, a. 1443) , bovis (glossa Pol.
KsgŁawWar I p. 202, a. 1482 : sic venientes ... h-tes illius bovis alias «gysczczy», revocaverunt se etc.),
brassiatorii ( OrtWp p. 31, a. circa 1468).
N. syn.
PH IV p. 374 (a. 1440) : quisque h-es seu possessor domus per quattuor ternarios ... ad singula quartalia anni ... solvat.
Cf. HOSPITA I 3.
N.
przełożony, zwierzchnik czeladzi; magister familiae
RachBon III p. 81 (a. 1558) : distributa in necessitatem molendinorum ... primo h-i seu patri familias dicto «alfarz».
2. mąż; i. q. maritus
ArHist V p. 160 (a. 1475) : ego Anna recipio te Mathiam ... in h-em meum.
StPPP XI p. 110 (a. 1538) : comparens personaliter Margaretha, relicta olim Casper ... posuit in ius sexagenam pro agro, quem suus h-es, olim pie memorie Casper, emerat.
Cf. HOSPITA I 2. Glossae Pol. ad I- II:
AGZ XI p. 289 (a. 1446) : suprascripta causa ... ideo facta est in die dominica, quia idem Iost fuit h-es alias «goscz».
Ib. XVII p. 384 (a. 1500) : cui duo vulnera ... sunt illata et alio h-i alias «gosczyowy» tria vulnera.
GŁOG. Alex. I fol. F V11a : h-es ... «gospodarz albo goscz» ... qui recipit alium ad hospitium vel qui recipitur ab alio (cf. GLcerv p. 584).
II. przedstawiciel? procurator?
Lites I p. 187 (a. 1339) : multi h-tes seu ambaxiatores veniebant ad eum de Boemia et de aliis partibus in ... terram Pomoranie ... et ... recipiebat eos ... tamquam dominus verus dicte terre Pomoranie.
KsgŁawKr p. 269 (a. 1395): Johannes Jencz constituit Rolle h-em suum ad repetendum VI ½ stamina a Petro Homan.
Ib. p. 281 (a. 1395) : Nicolaus Lederer de Nissa ad repetendum ac iudicialiter consequendum tres mastrucas Kolmargt h-em suum constituit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)