- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
AGZ VII p. 49 (a. 1405) : contractum perpetue divisionis bonorum hereditarium (sed erratum videtur ).]
I.
de rebus
A.
1.
propr.
dotyczący dziedziczenia, związany z dziedziczeniem; qui ad
hereditatem quomodolibet
spectat, praec.
ius
(simili sensu
gratia:
DokMp I
p. 87, a.
1352).
Glossa
Pol.
ArPrawn VIII
p. 107 (a.
1411)
:
Theuthunicum ius habere h-um alias «dziedzinne».
Syn.
et iuxta posita
ius dominii (
DyplMog
p. 53, a.
1346)
, naturale (
StPPP VI
p. 109,
a. 1518)
, paternum (
Lites II
p. 137,
a. 1413)
, perpetuum (
DokSZKr
p. 11, a.
1371)
, proprietarium (
StPPP VI
p. 157,
a. 1519)
, supremum (
KodWp V
p. 556,
a. 1435)
, Teutonicum
(
).
Item
causa, iudicium, quaestio
(
KodKKr I
p. 57, a.
1255
;
StPPP III
p. 11
;
ib. VIII
p. 237,
a. 1388
;;
ib.
p. 404,
a. 1397
et saepius), divisio, mutatio
bonorum (
DokMp I
p. 247,
a. 1390
;
TArch
p. 39, a.
1409
et saepius),
littera, obligatio (
KsgGrWp I
p. 254,
a. 1397
;
AGZ XIII
p. 24, a.
1437
et saepius), possessio,
proprietas
(
supra 3
;
syn.
;
perpetuitas :
KodUJ IV
p. 122,
a. 1533
; inde etiam
res (
AAlex
p. 397,
a. 1504
:
rem h-am et perpetuam pro temporanea ... commutare
), titulus (
HKap
p. 88
;
PP VI
p. 37, a.
1430
;et saepius), etiam regnum (syn.
paternum:
CALLIM. Sbign.
p. 44,
20)
.
2.
transl. et
in imagine
a.
dziedziczny, odziedziczony; a maioribus hereditate acceptus, v.
gr.
crudelitas (
Tom. VI
p. 186,
a. 1522)
, morbus (
DŁUG. Hist. IV
p. 410
).
N.
constr. sq.
ex:
DŁUG. Op.
p. 557
:
episcopus in rebus singulis augur verus, quod illi ex matre
asserebatur fuisse h-um.
b.
należący do dziedzica, pana,
szlachcica,
szlachecki; domini proprius, nobilis
AKapSąd II
p. 695
(a. 1499)
:
episcopus Poznaniensis ipsum
palatinum
et suos successores legitimos dominos dictarum hereditatum de eisdem C marcis ...
verbo suo episcopali
et h-o quittavit.
B.
przynależny z prawa dziedziczenia (i podlegający dziedziczeniu); qui ad aliquem (eiusque successores) hereditate spectat
1.
de praediis, agris sim.
Lites I
p. 145 (a.
1339)
:
possessiones et bona h-a.
KsgŁawKr
p. 86 (a.
1372)
:
Cristina ... omnia
bona eius h-a Petro ... filio suo ... resignat.
Ita vulgo. Simili sensu pars agri
(
DokMp I
p. 195,
a. 1377
; opp. mobilis:
StPPP VIII
p. 272, a.
1388
et saepius), sors (
DokMp I
p. 406, a.
1417),
item
curia, villa (
KsgŁawKr
p. 6, a.
1366
;
DŁUG.
LibBen I
p. 159
et saepius).
Opp.
censuarius (
APozn I
p. 1, a.
1434).
2.
de variis rebus,
v.
gr.
molendino (
KsgGrWp I
p. 216, a.
1395
;
Tom. V
p. 9, a.
1519
et saepius. Glossa
Pol.
CorpJP III
p. 122, a.
1510
:
h-a molendina «walne»
dicta
), advocatia (
StPPP VI
p. 73, a.
1512)
, stolla, taberna (
TArch
p. 98, a.
1489
;
MatGórn
p. 276, a.
1541)
.
Inde subst.
hereditarium,,
-ii
n.
mienie (głównie ziemia) odziedziczone, tzw.
dziedzina; hereditas, possessio (praec. agri)
ArHist III
p. 154
(a. 1309)
:
ministerialis ...
inhibuit Nicolao ... quod non potest vendere uel obligare h-a sua ...
alicui.
Ita saepius. Glossa
Pol.
ZapSądWp I
p. 133
(a. 1403)
:
Derslaus ... non debet facere actionem super ... Andream ... pro h-o
wlgariter «o dzedziczstwo».
II.
(de hominibus) taki, któremu przysługuje coś na zasadzie dziedziczenia; cui aliquid hereditate obvenit
KodMp II p. 228 (a. 1313) : in ... villa ... statuere h-um iudicem et scultetum.
KodWp III p. 490 (a. 1380) : advocato h-o presidente constituti honorabiles Petrus et Iacobus ... obligaverunt etc.
AKapSąd II p. 71 (a. 1426) : suos legitimos successores h-os natos et nascendos.Ita saepius saec. XIV—XVI. Glossae Pol.
AGZ XII p. 358 (a. 1474) : iudicare ... cum octo scultetis h-iis alias «dzydzycznyemy».
GLlw p. 234 : comes h-us «zakupny wóyt».
Inde
labor
praca, powinność wykonywana na rzecz dziedzica; qui ero
praestatur
BiblMuz I 2, p. 184 (a. 1396) : zupparius ... laborem h-um seu famulum, qui «parobek» dicitur in monte Finderi ... iusto donationis ... titulo ... ecclesiae Bochnensi donavit.
DokMp II p. 130 (a. 1430) : pro laboribus dierum h-iis et viis debitis ... plebano per dictos kmethones ... neglectis ... materia questionis mota fuisset.
N.
α.
dominus
pan dziedziczny, właściciel i zwierzchnik jakiegoś
terytorium; heres, terrae alicuius
princeps atque possessor
LhnUrk I p. 73 (a. 1359) : promittimus ... ad ... marchionem Moravie tamquam ad verum, legittimum, ordinarium, h-um et naturalem dominum nostrum ... habere respectum.
*Dogiel IV p. 227 (a. 1525) : debet ... marchio ... se ... erga dominum suum h-um, ut de iure decet, obedientem exhibere.
β.
de colonis
KsgHenr p. 101 : predicte uille Rathschitz h-ii possessores.
Plura sed recentiora exempla colligit J. Deresiewicz,
Transakcje chłopami w Rzeczypospolitej szlacheckiej (w. XVI—XVIII),
Warszawa
1959.Abs. loco subst.
hereditarius,,
-ii
m.
dziedzic-spadkobierca; stąd: dziedzic-pan, właściciel (jakiejś posiadłości); heres et possessor
(praediorum)
PommQu p. 22 (a. 1360) : eligo ... Hinricum ... presbiterum ... in meum verum et legitimum h-um post obitum meum.
StPPP IX p. 194 (a. 1511) : nobilis Stanislaus ... h-us in Colaczicze.
Item
hereditaria,,
-ae
f.
dziedziczka; mulier
heres
DokMp I p. 317 (a. 1404) : quorum bonorum prefatam Margaretham constituit h-am.