- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- A.
I.
de hominibus eorumque animo sim.
(rarius de animalibus)
A.
propr.
1.
ciężki, silnej postawy, rosły; qui corpus firmum
habet, procera statura est.
Glossa
Pol.
RFil XXII p. 41 (a. 1447) : g-is «postawny».
2.
obciążony, obładowany;
onustus.
Constr.
sq. abl.
Simili sensu
manus et apparatus; copiae (
DŁUG. Hist. I p. 294 =
II
p. 54
ed.nov.)
, familia (
CodSil V
p. 121, a.
1340)
.
B.
transl.
1.
(persona, homo
sim.) cieszący się poważaniem, poważny, stateczny,
wybitny, znaczny;
qui magnae auctoritatis est,
multum valens, constans,
insignis, illustris.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 576 : viros constantes g-es dicimus, qui non facile mouentur «poważny a stateczny człowiek» ... accepi a viro g-issimo id est honesto «dowiedziałem się od statecznej persony».
Syn.
et iuxta posita
bonus (
Lites I
p. 288, a.
1339)
, magnus (
MATTH. Dial. p. CIX
;
;simili sensu
magni status:
ArPrawn I
p. 16, a.
1326)
, honestus (
AKapSąd III
p. 116, a.
1507).
Additur
cum auctoritate (
ArPrawn I
p. 345, a.
1580)
, condicione (
KodLit
p. 223, a.
1418).
Occ.
loco appellationis honorificae
Tom. XIV p. 456 (a. 1532) : non potuisset illam celeritatem itineris g-is orator cum comitatu suo consequi.
2.
surowy, srogi, przykry, uciążliwy, niechętny;
severus, durus,
invitus, molestus.
Additur
(in) moribus (
MPH IV
p. 487, a.
1457
;
ArHist X
p. 208,
a. 1551).
Simili sensu
animus sim.,
praec.
in locut.
gravem animum accipere (adversus aliquem:
SSrSil VII
p. 101, a.
1463)
, gerere (alicui:
PrzMog
p. 26, a.
1455
; contra aliquem:
KodMaz(K)
p. 557, a.
1246
;
ZabDziej III
p. 544,
a. 1498
et saepius), habere (super aliquo:
CodPom
p. 257, a.
1216).
Constr.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
in
c.
acc.
NIC. POL. p. 58, v. 209 : in medicos g-is est virtus inimicos.c. sq. in c. abl. gerundivi
AKap p. 93 (a. 1549) : episcopum ... in agendis penis ... supra modum g-em
3.
a.
ociężały, powolny, zmożony (czymś);
gravatus, impeditus
,
v.
gr.
vino, cibo, morbo sim. item gravedine
corporis (
*CodSil(M)
III
p. 19, a.
1221).
b.
niewprawny, ciężki;
tardus, inhabilis.
N.
syn.
BYSTRZ. Elench. fol. t Va : si non sciret id soluere, videretur esse g-is, id est grossus et imperitus.Occ. surowy, nieokrzesany, dziki; agrestis, rudis
CodEp II p. 93 (a. 1417) : pro denario diuturno non segniter proficisci ad populum g-em Samagitarum et gentem bellicosam.
c.
niechętny, ciężki (do czegoś); invitus,
piger
MATTH. Dial. fol. C IVb : priuati illa gratia mox g-es et pigri ad bona sumus.
d.
aetate
et
abs. : podeszły, sterany, stary;
confectus,
provectus, senex.
Occ. de mente i. q. afflictus, maestus.
4.
singulare (de mercatore) drogi,
tj. drogo
sprzedający; qui aliquid magno pretio
venum dat
RFil XXIV p. 359 (a. 1446) : o sancte Martine, valde pius es; sed es valde g-is venditor i. e. «drogi cupecz».
II.
de rebus
A.
propr. ciężki,
wiele ważący;
ponderosus.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 576 : g-is proprie onerosus, g-e saxum «ciężki».
N.
constr. sq.
in
c.
abl.
DŁUG. Op. p. 222 : corona in auri fulvi pondere g-is.Occ. a. de nummis (opp. levis)
KodPol II p. 26 (a. 1241) : septingentas marcas puri argenti et g-es.
PrPol p. 241 (a. 1398) : quilibet ipsorum tenetur pro poena g-em marcam.
AGZ XI p. 86 (a. 1434) : quam partem hereditatis vendiderunt pro trecentis marcis g-bus in Moravia.
Simili sensu
gravis ponderis :
KsgŁawKr p. 13 (a. 1367) : IX marcas g-is ponderis assumit.b. subst. grave,, -is n. to, co ciężkie, posiadające jakiś ciężar; id, quod ponderosum est
GŁOG. Alex. I fol. Gg IIa : g-e quandoque est idem, quod ponderosum et sic opponitur leui ... omne leue sursum, omne g-e deorsum naturaliter mouetur.
STOB. Aret. fol. A IIIa : natura g-ium est principium motus deorsum.
B.
transl.
et meton.
1.
(vi et auctoritate) (po)ważny, wielki, silny,
niebezpieczny; magnus, grandis, ingens, periculosus,
dicitur
praec.
α. damnum, difficultas, periculum sim.
β. crimen, scandalum
sim.; item oneratio conscientiae (
AKapSąd III
p. 317, a.
1521).
γ. infirmitas, morbus sim.
N.
glossam
Pol.
AGZ XIV p. 51 (a. 1442) : g-is infirmitate alias «loschna nyemocza».
δ. dolor, infelicitas sim.
ε.
iur.
causa (
KodPol I
p. 57,
a. 1251
;
KodWp II
p. 81, a.
1293
et saepius).
ζ. epistula, ordinatio, edictum
sim.; simili sensu
salvus conductus (
DŁUG. Hist. IV
p. 318
)
.
2.
(de amplitudine) duży, wielki, wysoki;
amplus, ingens, magnus,
dicitur
praec.
de donatione (
ZABOR. Tract.
p. 21
)
, expensis, sumptibus sim.
Item de
pretio, mercede sim.; salario (
VL
p. 260,
a. 1496).
N.
de
multitudine
hominum
DŁUG. Hist. I p. 241 (= I p. 309 ed.nov.) : Pyeczenyedzonum gens in g-i multitudine adveniens.
3.
a.
nieprzyjemny, przykry, trudny; asper, arduus,
difficilis.
Glossa
Pol.
RFil XXV p. 152 (a. 1450) : nil g-e iudicat «ny ma za trud».
N.
locut.
grave est
(sq.
inf.
) i. difficile est
ArPrawn I p. 10 (a. 1400) : cui resistere ipso Petro esse satis g-e.
ArHist VIII p. 350 (a. 1499) : michi g-e est sustinere, quod etc.
b.
surowy, ostry;
severus, durus,
praec. poena, censura, disciplina sim.
4.
(de somno) głęboki,
twardy; profundus.
5.
silny,
mocny; firmus,
fortis.
N.
de
colore :
RachDw I p. 60 (a. 1555) : coloris viridis g-ioris libras 4 (cf. ib. coloris viridis levioris libras 4).
6.
cenny;
pretiosus
CorpJP IV p. 98 (a. 1524) : a singulo stamine panni pretiosioris seu g-is ratione telonei solvantur grossi quattuor.
7.
leniwy, opieszały;
iners, piger,
lentus.
Glossa
Pol.
RFil XXIII p. 279 (a. 1449) : g-i passu «leniwim sczym».8 . gram. accentus explicat
GŁOG. Alex. I fol. Kk IIa : accentus est g-is ... quando sillaba deprimitur (redditur antiquorum grammaticorum doctrina, quae ad m. ae. pronuntiationem nihil facit ).
Inde
vocalis
i. accentu gravi instructa
ZABOR. Orth. p. 2 : ipsi Latini acutarum vocalium et g-ium in scribendo nullam faciunt differentiam pro eo, quia de earum quantitate sufficientes atque diffusas habent regulas.
Simili sensu etiam mus.
accentus (
LIBAN fol. A VIb
:
accentus g-is due sunt speties, prima, quando fit depositio siue depressio syllabe ab accentu
prędominante in tertiam et
hic accentus a musicis vocatur medius. Ita saepius
), clavis (
MONET. fol. B Ib
:
Guidonis solertia clavium
hanc seriem in g-es modo
acutas ac superacutas distinxit, quam recentiores auctius disquirentes in capitales,
g-es, finales, confinales,
acutas et superacutas excellentes diviserunt ... g-es autem, quod g-em bombum
vel sonum respectu
aliarum emittunt, dictas arbitramur.
SZYDL. p. 13 : claves dicuntur ... g-es ... accute ... superaccute, unde g-es sunt octo in numero, quae ponuntur in principio manus, videlicet ... A, B, C, D, E, F, G et dicuntur g-es ... quia cantum reddunt g-em, basum, obtusum et declinem vel eciam dicuntur g-es, quia sunt sub g-ioribus ponderibus quam ipse acute.
Ib. p. 14 : claves ... quedam ... dicuntur g-es, quia graviter in talibus aliquis cantus tocius modi potest terminari. Ita saepius).
C.
grave
fungitur vice
adv.
graviter
ChrMP p. 512 (= p. 43 Kürb.) : quas iniurias g-e ad animum revocans.
ZapSądWp I p. 178 (a. 1403) : Iacobus probauit miliciam suam testibus ydoneis sue genologie contra infamiam dicte Oplencze, quia ipsum rusticum g-e appellavit.
ROYZ. I p. 200 : quem caesarem ... regia funesto odore g-e olentis calcis exstinxit.