- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A. (
- H. et
- Ha. s.v.
- operatus,),
- O.
I.
intrans.
A.
de hominibus
1.
[NUMERSTRONY:1043]
być zajętym, działać, pracować; occupatum esse, operam dare, laborare.
N.
definitionem phil.
STOB. Aret. fol. a VI Ia : agere actum interiorem hominis respicit, o-ri exteriorem.Occ. sensu praegnanti: uprawiać rzemiosło; artificium exercere
BreslUB p. 65 (a. 1296) : qui non docuerunt opus pellificum, non debent o-ri.
Locut.
aliquo operante
za czyjąś sprawą, aliquo
auctore,alicuius opera.
2.
sacris
sprawować obrzędy religijne; sacra administrare (saec. XVI).
B.
de rebus
1.
działać,wywierać skutek; vim
habere, efficere.
Praec.
de medicina (saec.
XVI). N.
locut.
in dictione
(de
litteris)
oznaczać (w wymowie); valere
ZABOR. Orth. fol. IIIb : superflui stridores et littere, que nihil in dictione o-antur vel non sonant.
2.
phil.
działać; agere
GOST. Th. fol. c VIIIb : res ... illa, cui convenit illa operatio, secundum suam essentiam invariabiliter o-atur.
Ib. fol. e Ia : unaqueque res... conseruatur per aliquam virtutem suam, per quam aliquid o-atur ad finem et impedimentis resistit.
BYSTRZ. Log. fol. b VIa : intellectus practicus habet finem suum extra se, scilicet o-ri ... intellectus speculatiuus habet finem suum intra se, scilicet speculari.
Inf. praes. loco subst.
GŁOG. Anim. fol. B VIa : hee ... forme ... dependent a corpore tam quoad esse quam quoad o-ri.
Ib. fol. Z IIa: intellectus est ... nulli secundum esse coniunctus, sed tantum secundum o-ri.Indicatur obi. ad A-B:
a.
sq.
dat.
b.
sq.
circa :
ConcPol II p. 165 (a. 1435) : clerici o-turi circa scripturas, lecciones, horas et alias licitas occupationes.Cf. Th. IX 2,690,83 sq.
c.
sq.
cum:
MATTH. Serm. II p. 12 : ut sic o-retur cum talentis sibi traditis (alluditur ad Vlg. Matth. 25,14 sqq. ).
KodPol IV p. 97 (a. 1458) : damus duci potestatem ... subditos ... arrestare ... et cum receptis bonis o-ri tanquam cum propriis.
d.
sq.
in
c.
acc.
e.
sq.
in
c.
abl.
N.
locut.
in actu carnali (cum aliquo)
i. coire
ZabDziej II p. 517 (a. 1489) : in actu carnali ... cum ipsa o-ndo.Cf. Th. IX 2,695,69 sqq.
II.
trans.
A.
1.
czynić, sprawiać, wykonywać;
efficere, peragere,
administrare,
v.
gr.
a. opus, officium (suum), item artem
(syn. facere:
KodMp III
p. 333, a.
1439
; artificium:
KodWp II
p. 9,
a. 1288).
b.
bonum; iustum (
WŁODK. Den.
p. 186
)
, commoda (alicuius :
KodKKr II
p. 203,
a. 1396)
, salutem universorum (
CodEp III
p. 475,
a. 1500)
, malum
(e
Vlg.
Rom. 13,10
NIC. BŁ.
Serm. II
p. 307
)
, iniquitatem
(e
Vlg.
Ezech. 18,28
SCARB. Sap. II
p. 390
),
item sensu latius
transl.
ieiunium (
MARTIN. OP. Chr.
p. 102
)
, miraculum
(
*KodKKr I
p. 47, a.
1253)
, visionem (
ModlWW
p. 51
:
visionem, quam exercere et o-ri desidero).
2.
phil.
sprawiać, powodować; efficere
GŁOG. Phys. fol. B I Va: natura autem semper o-atur hoc, quod melius est et bonum.
WROCŁ. EpitConcl fol. c Ib : spiritus ... animalis ... o-atur vitam et anhelitum et pulsum.
N. part.
praes, loco
adi. :
sprawczy;
efficiendi vi praeditus
α.
gratia :
MATTH. Serm. I p. 76 : est nullum opus meritorium sine gratia o-nte sive cooperante.Definit
WROCŁ. EpitConcl fol. p IVb : gratia o-ns est illa, que preparat hominis voluntatem, vt bonum velit... cooperans vero ... voluntatem adiuuat, ne bonum frustra velit.
β.
opus
czynnik działający; id quod efficit
(opp.
opus operatum
wynik działania;
id quod effectum
est)
MATTH. Dial. fol. c XIa : accedens non indigne recipit effectum Sacramenti et habet vtilitatem ex opere o-to et cum hoc habet meritum ex opere o-nte, videlicet ex desiderio, studio, labore, deuocione et reverencia.
JAC. PAR. Opln p. 188 : nec variatur meritum essentiale hominis secundum varietatem operis o-ti, sed solum secundum variabilitatem operis o-ntis.
MatFil VI (XVII) p. 151 (saec. XV in.in) : ex opere o-to artis mechanice non acquiritur intrinseca perfeccio.Cf. Th. IX 2,697,51.
B.
1.
budować, zakładać, urządzać; construere,aedificare, instituere,
v.
gr. domum (
PommUrk VI
p. 189, a.
1323),
molendinum (syn.
aedificare, construere, facere:
KodMp II
p. 126, a.
1264)
, mellificia (
TArch
p. 52, a.
1409)
, salisfodinam (
KodWp II
p. 452, a.
1331
; syn.
fodere
KodMp III
p. 11, a.
1334).
2.
sporządzać,wykonywać;
conficere, parare,
v.
gr. navigale (
StPPP II
p. 238,
a. 1419)
, cylindria (
DŁUG. LibBen I
p. 292
)
,
item monetam (i. cudere:
id. Hist. IV
p. 547
;
ib.
p. 660
).
;
3.
uprawiać (ziemię), prząść (wełnę), wytapiać (rudę); colere (terram sim.
PommUrk V
p. 59, a.
1313
;
JAC. PAR. Serm.
fol. 35b
),
nere
(lanam:
ArHist V
p. 239, a.
1332),
liquefaciendo purgare
(mineram:
ArPrawn I
p. 219, a.
1443)
.
Constr.
ad I
-II: indicatur modus vel materia
a.
sq.
abl.
,
v.
gr.manibus (e
Vlg.
Rom. 13,10
CodEp III
p. 9, a.
1447),
item
phil. voluntate (
WROCŁ. EpitConcl fol. b Ia
:
artifex o-atur voluntate, quia voluntas est principium operis)
, virtute alicuius
( id. Epit. fol. a IIa: potentia instrumentalis ... o-atur virtute aliena).
b.
sq.
de:
VHedv p. 573 : ut aurum filare et de aurifrigio disceret o-ri.
BreslUB p. 230 (a. 1372) : aurifabri... o-antur de tali auro, prout o-antur in ciuitate Parisiensi, videlicet ad probam Parisiensem.
StSyn IV p. CLXXVI (a. 1509) : de veteri chrismate ... nihil o-etur, sed illud comburrat [rector ecclesiae (cf. ConcPol VI p. 281, a. 1589).
c.
sq.
per:
StMed XIX/2 p. 143 (a. 1444) : idem artifex per diversa instrumenta diversa o-atur.MARTIN. in
InstrAstr p. 76 : melius ... opus est per tabulam o-re.
Praec. phil.
per dilectionem
(
WROCŁ. EpitConcl fol. x IIIa)
, per naturam (opp. per artem:
ExPhys fol. i VIb)
, per virtutem
(cf.
). Cf.
Th. IX 2,692,49 sqq.
d.
sq.
secundum,
v.
gr. secundum intellectum (
KomPolit
p. 185,
a. 1410)
, secundum rationem suae formae (
GOST. Th. fol. d IIa)
, secundum suam essentiam
(cf.
).
e.
sq.
adv.
,
v.
gr. efficaciter (
NIC. POL.
p. 136,
v. 10
), infallibiliter (
ExPhys fol. f.
IIa)
, invariabiliter (cf.
). indicatur
finis
a.
sq.
ad, cf.
et
Th. IX
2,694,25 sqq.
b.
sq.
pro
:CodSil(M) I p. 268 (a. 1204): subditi pro omnibus operibus ducis tenentur o-ri ... VI septimanis.
AMedi III p. 103 (saec. XV med.) : o-ri pro cibo corporali.
c.
sq.
enunt.
fin.
indicatur erga quem (quid)
a.
sq.
ad
e
Vlg.
Gal. 6,10
CodPom I p. 76 (a. 1171) : vt bonum o-emur ad omnes.
b.
sq.
circa:
BRUNO Qfr . p. 71 : cum ... misericordia Redemptoris talia circa sanctos esset o-ta.Cf. Th. IX 2,696,3 sq.
c.
sq.
erga:
NIC. BŁ. Serm. II p. 301 : erga neminem o-ndum est malum.
d.
sq.
in
c.
abl.
II.
iur.
1.
(Pol.
oprawić
redditur)
sporządzić zapis na rzecz żony; uxori legare
StPPP IX p. 51 (a. 1457) : Iacobus ... coram ... iudicio ... resignauit seu o-tus est alias «opravyl» ... Katherine conthorali sue ... hereditatem.
Ib. p. 98 (a. 1472) : Nicolaus ... resignauit seu o-tus est ... dimidium secundum centum mercarum Katherine contorali sue legitime ... cum omni iure.
2.
(e
Pol.
sprawić?
)
postanowić, ustalić?
decernere, statuere ?
TPaw III p. 405 (a. 1397) : promisit ratum habere quidquid per prefatum procuratorem fuerit o-tum.
ArPrawn V p. 437 (a. 1398) : promisit ... iudicio comparere ... et eandem diem ipsi fidejussores o-ti sunt.
AGZ XI p. 70 (a. 1432) : si ... in ipsorum negocio nichil poterimus o-re, tunc ipsos in Sanok in ... iudicium debemus remittere.
IV.
sensu non satis certo
1.
sprawiać, nabywać ?
comparare?
KodWp I p. 221 (a. 1247) : redibit villa ad ecclesiam cum omnibus, que tunc in ea fuerint o-ta, scilicet aratris, vaccis et aliis pecudibus, cum utensilibus, que domum contingunt.
2.
otaczać ?
amplecti ?
VITELO Opt. p. 396 : arcus chordam o-ns inueniet 15 partes 7 minuta.