- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- N.
[inf. perf. loco inf. praes.
KodUJ IV p. 43 (a. 1496) : partes ... omnia composita perpetuo observasse ac tenere se ... submiserunt.]
I.
1.
zwracać uwagę, przyglądać się, obserwować;
attendere, obtuendo
cognoscere.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 654 : o-re ... significat ... attendere «obaczać».Occ. (in malam partem) podglądać; ex insidiis spectare
MATTH. Serm. I p. 240 : hypocritae Christum sub specie sanctitatis saepius o-bant, cupientes eum capere in facto vel sermone.
N.
part. perf.
loco subst.
observata,,
-orum
n.
obserwacje; observandi
effectus
COPERN. Rv p. 142 (ed.nov.) : quod ... priscorum o-ta multipliciter declarant.
2.
wypatrywać, czatować;
speculari, occasionem
captare,
v.
gr.
tempus ad occidendum aliquem (
DŁUG. Hist. I p.
483 (=II
p. 249
ed.nov.
), item
sq.
inf.
Tom. III p. 350 (a. 1515) : Grecorum reliquie interiora locorum o-bunt occupare per se.Cf. Th. IX 2,213,83 sqq.
II.
A.
1.
doglądać, pilnować, strzec; vigilando tueri, custodire.
N. de
praesidio
DŁUG. Hist. IV p. 108 : milites regios, qui castrum Radzin o-bant.
Ib. V p. 432 : qui castellum Ossyek o-bant ... castello ... incenso ... captivitatis evasere pericula.
2.
szanować, czcić, cenić; colere, revereri.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 654 : o-re ... significat venerari cum quadam admiratione virtutis «czcić, ważyć».
N. (sensu
praegnanti)
uroczyście pożegnać; discedenti
honorem reddere
MPH III p. 307 (saec. XV ex.) : qui Tartarorum rex legatos ipse cum reverencia o-vit ipsos variis muneribus ornando.
DECIUS p. 101 : caesar ... tribus regibus ... supremum dixit vale, Anna Mariaque iam filiabus o-tis (cf. ib. infra Sigismundus rex fratrem nepotemque pari observatione ualedixit).
3.
iur. zachować
w posiadaniu określonych uprawnień; permittere, ut aliquis aliquo iure
utatur
PommUrk VI p. 1 (a. 1321) : cives nostre civitatis ... apud omnem iusticiam et apud omnem modum iuris volumus totaliter o-re et permanere.
KodWp III p. 598 (a. 1388) : universas ... ecclesias in omnibus earum iuribus ... volumus omnimode o-re.
DługTor p. 237 (a. 1471) : promittimus ... palatinum racione predicte navis liberum et indempnem o-re.Cf. CONSERVO supra II 1048,33 sqq.
B.
1.
zachowywać, dochowywać, przestrzegać;
(ratum) servare,
tenere, tueri.
Glossa
Pol.
RFil XLVII p. 374 (a. fere 1500) : o-bant «postrzegali».
Additur
ratum (gratum et) firmum (
KsgŁawKr
p. 96, a.
1373
;
StPPP IX
p. 93, a.
1470)
,
item
sq.
adv.
vel
locut.
adv.
,
v.
gr. diligenter (
StSyn III
p. 4
)
, firmiter (
KodWp II
p. 3,
a. fere 1280
et saepius), inviolabiliter (
ib. I
p. 4,
saec. XIII ex.
et saepius), irrefragabiliter (
DokMp I
p. 9, a.
1270—1279
), irretractabiliter (
PrzywKr
p. 3, a.
1344)
, pure (
KOMOR.
p. 88
)
, religiose (
CALLIM. Hist.
p. 66,
16)
, veraciter (
KodMaz(K)
p. 514, a.
1242),
item ad unguem (
StSyn VI
p. 15, a.
1407)
, bona fide (
KodWp II
p. 3,
a. fere 1280
), in vigore (
AKapSąd III
p. 22,
a. 1466)
, perpetua stabilitate (
PrzywKr
p. 2,
a. 1324).
Iuncturae sollemniores
consuetudinem, morem sim., foedus, ligam sim.;
item inducias (pugnandi:
DŁUG. Hist. IV
p. 97
)
, modum (in venando
ib.
p. 536
)
, neutralitatem (
ib.
p. 612
), poenam (syn. tenere:
AKapSąd III
p. 73, a.
1499
et saepius) cett.
N.
α.
eccl.
banna (
AKapSąd III
p. 213,
a. 1528)
, ieiunium (
ib. II
p. 846,
a. 1525
et saepius), poenitentiam (syn. peragere
ib.
p. 870,
a. 1423)
, regulam professionis (
ib. III
p. 197,
a. 1519
et saepius).
β.
iur.
pacem (treugas pacis)
zaniechać postępowania sądowego;
a vindiciis desistere
StPPP VIII p. 475 (a. 1398) : quas treugas pacis habent inter se ... tenere et fideliter in pace o-re.
AKapSąd II p. 46 (a. 1419) : promisit ... pro omnibus parentibus suis, quod eum occisorem non impedient, sed perpetuo pacem o-bunt.
2.
odbywać, sprawować, obchodzić; peragere, celebrare, tueri,
v.
gr.
celebritatem festi (sancti
Francisci
AKapSąd III
p. 237, a.
1480)
, colloquia et tractatus
(syn.
habere
*Dogiel I
p. 52, a.
1423)
, custodias, vigilias,
excubias sim.(
PommUrk IV
p. 424, a.
1310
;
DŁUG. Hist. V
p. 253
et saepius),
defensionem (regni:
Tom. III
p. 47, a.
1514
;
item munera praesidii:
DŁUG.
Hist. II p. 412 = IV
p. 165
ed.nov.
), forum annale (syn.
habere, celebrare, continuare:
PP II
p. 93, a.
1450
et saepius), officium (
StPPP III
p. 40
)
, onera hospitalitatis (
KodWp III
p. 759, a.
1303
; item
onera et solutiones:
Visit.
p. 308, a.
1479),
cett.
N.
iur.
iudicium :
KodWp III p. 301 (a. 1367) : que iudicia secundum communem consuetudinem terre annis singulis o-antur.
Eodem sensu
causam:
StPPP II p. 903 (a. 1495) : consules ... secundum quod ipsos informauerint magistri artificii, ita eandem causam o-re debebunt.
Item
terminum:
KodMp IV p. 151 (a. 1415) : diuersi termini inter ipsos super hereditate fuerunt deuoluti et vario modo o-ti.
DokMp I p. 411 (a. 1417) : stantibus multifariis terminis inter nos et o-tis iudex decernit peremptorie, quatenus etc.
III.
A.
res
1.
zatrzymać, zastrzec (dla siebie); reservare,(apud se) retinere
CodPom I p. 600 (a. 1240) : quam prerogativam in hiis venationibus nobis o-amus.
KodWp II p. 202 (a. 1301) : hoc pro meo allodio o-bo.
PommUrk IV p. 42 (a. 1302) : inferiorem habitationem ad nostrum usum debemus ... o-re.Cf. Th. IX 2,216,59 sqq.
2.
zachować,
przechować; (con)servare
AGZ XVIII p. 442 (a. 1502) : si quas litteras o-ret, illas presenti inscripcione mortificat.
RachWaw p. 435 (a. 1565) : cameram ... pro o-ndis rebus coquinarum.
N.
locut.
α.
memoriter
zapamiętać;
memoria retinere
PreussUB I p. 234 (a. 1276) : anima rationalis ... omnia que ... peraguntur nequit memoriter o-re.
β.
cunas
leżeć w kołysce;
in cunis cubare
DŁUG. Hist. I p. 563 (= II p. 337 ed.nov.) : filius ... infantulus ... cunas adhuc o-ns.
γ.
alterum locum
zajmować inne stanowisko, być innego zdania;
diversa sentire:
ib.V p. 140 : consilio bipartito ... ita ... ut primores unum locum tenerent, nobilitas cum mediocribus baronibus alterum locum o-rent.
3.
schować, ukryć;
abscondere
ŁASKI ComPriv fol. 224b : qui dictas siluas transire voluerit ... balistas minime tensas ... pharetras deferat o-tas.
B.
(e
Pol.
chować)
utrzymywać, żywić;
servare, sustentare, alere
1.
homines :
StPPP II p. 120 (a. 1401) : Swentoslawam ... circa se ad tempora vitae ... debet fouere et eciam o-re.
Ib. p. 233 (a. 1419) : puer abiudicatus est ... Stanislao o-ri et deputatus est jure propinquitatis ... Clementi ad seruandum.
PP III p. 47 (a. 1435) : o-uit eosdem pueros IX annos.
Syn.
tenere (
AGZ III
p. 244, a.
1483
;
ZabDziej III
p. 65, a.
1490)
.
Occ. dać schronienie (złoczyńcy); occultare (malefactorem)
StPPP II p. 395 (a. 1434) : inculpatus ... quomodo ... fures o-ret wlgariter dicendo «przechowawal».
2.
animalia:
StPPP I p. 93 (saec. XV med.) : equum infra duas septimanas quiete absque aliquo labore per ... Mathiam o-ndum.
N.
przechować dla zabezpieczenia sądowego;
in custodia retinere
ArPrawn IV p. 20 (saec. XV ex.ex) : boves pignorati per ... iudices in estate duabus septimanis, in hyeme vero diebus octo o-entur.
Constr.
ad I—III: indicatur obi.
a.
sq.
acc.
b.
sq.
enunt.
obi.
c
.
sq.
enunt.
fin.
d.
sq.
inf.
, cf.
indicatur in qua re vel in quem
a.
sq.
dat.
KodMaz(K) p. 514 (a. 1242) : fidem seruanti fides debet veraciter o-ri.
MARTIN. OP. Marg. fol. e IIa : confugientibus ad ipsam ecclesiam immunitas o-atur.Cf. Th. IX 2,208,66 sqq. b. sq. ab:
*PreussUB I p. 164 (a. 1249) : dies dominicos et festivos ab omni servili opere o-bunt.Cf. Th. IX 2,215,65 sq. c. sq. ad, cf. supra 891,28. d. sq. apud, cf. e. sq. circa:
DokMp VII p. 256 (a. 1428) : cum omnibus ... libertatibus circa talia in aliis civitatibus o-ri solitis et conswetis.
PP II p. 86 (a. 1450) : volumus ... laboratores salis ... circa omnia et singula iura ... permanere et o-re.
BYSTRZ. ParvLog fol. S IIIa : circa hoc tamen est o-ndum, quod etc.f. sq. de :
BYSTRZ. ParvLog fol. Y Ib : de dissimilibus o-nda est talis regula.Cf. Th. IX 2,210,35 sqq. g. sq. in c. abl. h. sq. inter:
KodWp II p. 3 (a. 1280) : hanc permutationem promisimus inter nos bona fide firmiter et inviolabiter o-ri.Cf. supra 891,21. i. sq. penes:
MatGórn p. 272 (a. 1523) : iuxta antiquam consuetudinem penes stollam o-tam.j . sq. pro, cf. et
KodPol II p. 713 (a. 1350) : duos pisces nobis presentabit, tercium ... pro se ... o-ndo.
CorpJP III p. 302 (a. 1514) : pecunia debebit pro futura defensione regni o-ri.
IV.
singularia
1.
ocalić; servare
CodVit p. 195 (a. 1409) : quos fuge presidium o-vit et salvavit.
2.
przebywać;
confunditur
c. voce
obversandi:
DŁUG. Hist. V p. 338 : ut rex ... in terris ... Prussiae cum robore militum ... o-ndo apud castrum Marienburg domicilium ponat. 3. ([sensu non satis certo, fortasse conferendo cum III B 2) ]
KsgGrWp I p. 45 (a. 1388) : Jaroslaus ... astitit termino super Jaszcowa ... pro eo, quod debuit per se juramentum prestare erga ipsam pro 20 marcis grossorum ... quod bona ipsius o-vit et anichilavit.