- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- K.
I.
A.
1.
liczba, cyfra;
multitudo, quae unitatibus
constat (etiam multitudinis eius
nota scripta).
Glossa
Pol.
GLcerv p. 652 : n-us «liczba, cysło».
Distinguitur
a.
phil.
α.
essentialis (
GOST. Th. fol. k IVa
:
solus etenim Deus est vere vnus et vere simplex, in quo nullus
est
n-us essentialis, nullus n-us absolutorum, inter que sit differentia
realis);
simili sensu transcendens (
BYSTRZ. Log. fol. η VIIIb : est ... n-us transcendens, qui componitur ex vnitatibus transcendentibus et causatur ex diuisione entitatum.
ExPhys fol. 1 VIIIb : n-us ... transcendens et formalis ... est, qui causatur per diuisionem formalem et principiatur per vnum, quod convertitur cum ente);item
formalis (
GŁOG. Porph. fol. o Ib : n-us formalis ... sequitur formas et essentias rerum, vnde dicimus: quatuor nature rerum, tres ... angeli).
Opp .
materialis ( ib. supra: materialem n-um ... dicunt philosophi qui sequitur diuisione continui ... et dicitur n-us materialis, quia reperitur in rebus materialibus; cf. WROCŁ. EpitConcl fol. e IVb) ; simili sensu mathematicus siue arithmeticus ( ExPhys fol. 1 VIIIb : n-us mathematicus siue arismeticus ... causatur ex diuisione continui et principiatur per vnum, quod est principium n-i).
β.
numerans
(opp.
numeratus
vel
quo numeramus:
GŁOG. Porph. fol. o Ia : n-us est triplex, scilicet n-us numerans, n-us numeratus et n-us, quo numeramus; n-us quo numeramus est ratio vel forma n-i et ille n-us exprimitur per nomina numeralia ... n-us numerans est anima nostra numerans res ... n-us numeratus sunt res numerate;cf. WROCŁ. Epit. fol. e IIIa).
γ.
perfectus
(
BYSTRZ. Log. fol. r V11b
:
n-us perfectus est, cuius partes aliquote dicuntur reddere suum
totum adequatum.
Id. Top. fol. v VIIb: n-us perfectus id est par).
Opp. imperfectus (
id. AnalPr fol. g VIIb : n-us terminorum est imperfectus quia ... est impar);item
abundans (
id. Log. fol. r VIII3: n-us habundans est, cuius partes aliquote reddunt plus quam totum.
Id. Top. fol. v VIIa: n-us ... abundans id est impar).
b.
personalis
i. personarum
AMedi III p. 76 (saec. XV med.) : cuiusmodi ... sit ibi in s. Trinitate n-us, utrum sit personalis vel secundum alium modum.
c.
math.
α. cubicus, cf.
supra II 1453,49
sqq.
β. divisor, cf.
supra III 783,1
sqq.
Opp.
quotiens
iloraz;
qui dividendo efficitur
(
MATTH.
p. 6
).
γ. impar (opp. par, cf.
supra
V 121,40
sq.
).
δ. infinitus (opp. finitus, cf.
supra IV 225,35).
ε. linealis (opp. superficialis, solidus
e Boethio Arithm. 2,4
sq.
explicat
KomKadł
p. 464,
cf.
supra V 1446,5
sqq.).
ζ. monadicus, cf.
supra 439,13
sqq.
η.
primus
liczba pierwsza; qui nullo modo dividitur
(opp. compositus:
BYSTRZ. AnalPost fol. c VIIIb).
d.
gram.
singularis, dualis, pluralis
(simili sensu
multitudinis :
URSIN.
p. 6,20
et saepius
ib.
)
liczba pojedyncza, podwójna,
mnoga.
N.
locut.
numerum facere
wprowadzać liczbę mnogą; explicat
GŁOG. Anal. fol. CCc IIa : subiectum se solo non facit n-um sed predicatum cum subiecto bene facit n-um, quia talia sunt duo.Simili sensu in numerum ponere :
BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIa : questio: propter quid et questio: quia sunt questiones composite ponentes in n-um.
Ib. fol. k IIIb : questio: si est ... est questio simplex non ponens in n-um, querens de esse rei.
e.
astr. aureus cf.
supra I 953,46
sqq.
2.
liczba, ilość;
quantitas, copia.
Dicitur
copiosus (
ArPrawn VI
p. 9, a.
1411)
, ingens (
DŁUG. Hist. III p. 165
= V
p. 184
ed. nov.).
Opp.
brevis (
MATTH. Rat.
p. 64
)
, tenuis et moderatus (
DŁUG. Hist. V
p. 553
).
Locut.
adv.
α.
abl.
numero
nomini numerali appositus; simili sensu
in (sub) numero (
SamlUB
p. 246,
a. 1343
:
bonorum partem sub n-o
trium uncorum.
DokMp VIII p. 352, a. 1356 : scabini sint septem in n-o),item ad numerum (
StPPP VIII p. 387, a. 1397 : assignauit uxori ... ad n-um XX marcas tam dotalicii et dotis.
Ib. p. 388, a. 1397 : pro pecuniis ... ad n-um sex scotorum).
β.
absque numero
w niezmierzonej liczbie; multitudine immensa (saec. XV)
; simili sensu super numerum (
NIC.
BŁ Serm. I
p. 96
).
γ.
ad numerum
dokładnie (tyle); tot
(ipso nomine). Praec.
a.
(de pecunia) suma (pieniędzy);
summa.
Occ.
abs.
PomnLw I p. 72( a.^1387): nemo debet ludere tesseres in ciuitate pro nullo n-o nec magno nec paruo.
b.
(de tempore) okres (czasu); spatium
GALL p. 153,12 : Poloni ... superioribus (v. l. septemtribus) diebus adiectis denarium profectionis n-um impleuerunt.
DŁUG. Hist. IV p. 318 : Natali Domini ... et n-o dierum subsequentium ... apud Grodno acto.
Ib. V p. 556 : sex hebdomadarum apud Pragam exacto n-o.
c.
annorum
wiek; aetas
KomPolit p. 204 (a. 1501) : senes venerabiles ... non n-o annorum sed maturitate et constancia.Indicatur quantus a. sq. gen. b. sq. adi. , v. gr. binarius, trinarius cett.
3.
a.
wielkość, masa;
quantitas, copia
DŁUG. Hist. V p. 52 : si fulmen cum primo impetu in n-o densiori per ecclesiam discursisset.
b.
miara;
mensura
AKapSąd III p. 85 (a. 1502) : medietatem siliginis et medietatem avene n-i Pruthenicalis plebano ... dedit.
N.
phil.
WROCŁ. Epit. fol. e Va : nunc est n-us illius quod fertur id est mobilis.
4.
pl.
numeri
-orum
m.
Księga Liczb (w Starym Testamencie); libri
Veteris Testamenti inscriptio, quo filiorum Israel numerus recensetur
HESSE Matth. II p. 66 : de N-is 24 capitulo.
B.
1.
wartość obrachunkowa monety, tj.
liczba drobniejszych monet
składających się na monetę wyższej wartości; nummorum minoris
pretii loco nummi maioris pretii
solvendorum summa
KodWp II p. 496 (a. 1337) : pro mille marchis grossorum denariorum Pragensium Polonicalis n-i.
KodKKr I p. 244 (a. 1351) : vnam marcam grossorum Pragensium vsualis monete et n-i.
KodPol I p. 220 (a. 1362) : pro sexaginta marcis Pragensium grossorum n-i Polonicalis XLVIII facientium marcam eandem.
KodWp III p. 222 (a. 1363) : pro qualibet marcha ad n-um regni Polonie XLVIII grossos computando.Ita vulgo. Ad rem cf. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki p. 155.
Distinguitur
Polonicalis (cf.
supra 35
et passim;
Polonicus:
KsgŁawKr
p. 125, a.
1375
; regni Poloniae,
cf.
s
upra 41—2
et saepius), Teutonicalis (
DokMp VIII
p. 366, a.
fere 1387),
item
Cracoviensis (
StPPP VIII
p. 379, a.
1396
et saepius), Thorunensis (
KodWp VI
p. 248, a.
1367
et saepius), Cuiaviensis (
AKap
p. 257, a.
1521)
.
Dicitur
consuetus (
DokSZKr
p. 33, a.
1386
et saepius), (de)currens (in regno Poloniae:
DokMp I
p. 119, a.
1359
;
DokSZKr
p. 33, a.
1386
et saepius;
in terra Masoviae :
IurMas I
p. 32,
a. 1377)
, usualis (
KodKKr I
p. 244, a.
1351
et saepius),
usitatus (
DokMp VI
p. 193, a.
1401)
,
item
parvus (
PP III
p. 212, a.
1452
:
vna marca parui
n-i).
Indicatur nummorum solvendorum genus
a.
sq.
gen.
AKapSąd III p. 127 (a. 1508) : XVIII sexagenas n-i solidorum.
Ib. p. 166 (a. 1513) : tres sexagenas, totum n-i solidorum.b. sq. in c. abl.
AKapSąd III p. 263 (a. 1499) : X marcas n-i Polonicalis in solidis.
AKap p. 257 (a. 1521) : verba monete usualis et n-i currentis quibusdam allegantibus debere intelligi ad n-um Polonicum in mediis grossis, quibusdam vero aliter sententibus, videlicet ad n-um Cuiaviensem in solidis.
2.
stopa mennicza, tj. liczba monet
danego gatunku wybijanych z jednostki wagowej kruszcu; nummorum copia, quae certi cuiusdam ponderis minera cudenda erat
KodWp III p. 157 (a. 1298) : archiepiscopus Gnesnensis specialem monetam ... cudere et habere valeat cum nostra Plocensi moneta in valore et pondere et in n-o concurrentem, in forma nichilominus differentem.Ad rem cf. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki p. 51.
II.
1.
grono, poczet, klasa;
congregatio, series.
.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 652 : n-us ... «poczet».
Iuncturae verbales
a.
numero ascribere
zaliczyć (do jakiegoś grona).
b.
in numerum cadere
wchodzić
w rachubę;
cf.
supra II 8,18
sq.
c.
numerum adimplere
zostać przyjętym, włączonym (do jakiegoś grona); inter aliquos numerari
ZabDziej IV 1, p. 3 (a. 1543) : Hrycz pellio ... peciit, ut n-um civium adimpleat, itaque ius civitatis suscepit.
Simili sensu
de (sub) aliquo numero esse (exsistere :
PommUrk IV
p. 48, a.
1302
;
Lites I
p. 232,
a. 1339
et saepius); item
in numerum esse?
AGZ XII p. 210 (a. 1451) : Stepan ... exclinavit mulierem Chothca a nobili Iwascone ... de integra area cum omni iure ... que mulier erit in n-um tempore transitus hominum ante Natale Domini.
2.
oddział wojska; militum
manus, cohors (saec. XV).
Dicitur
equestris (
DŁUG. Hist. IV
p. 700
)
, pedestris
(
ib.
; item peditum
ib. V
p. 621
)
.
III.
porządek, plan; dispositio,
ordo,
v.
gr. belli (
DŁUG. Hist. IV
p. 23
).
N.
locut.
α.
per numerum
w kolejnym porządku;
ordine
StPPP X p. 86 (saec. XV in.) : C per n-um ante q. positum signat causam in Digestis.
β.
omnibus numeris
w sposób doskonały (pod każdym względem);
perfectissime, omnino (in bonam
partem,
saec.
XV).
γ.
in numero ponere
oznaczać liczbą, wymieniać w kolejności liczbowej; ordine numerali exponere
DŁUG. LibBen I p. 522 : illam praebendam ... nuncupandam esse censuimus ponendo illam in n-o primario.
IV.
1.
miara wierszowa;
metrum.
N.
locut.
numero verba ligare
tworzyć poezje; versus
facere
(
CALLIM.
in
RFil XXXVI
p. 404
).
2.
pl.
a.
poezja; poesis (saec. XVI).
b.
melodia; sonorum
modulatio (saec.
XVI).
V.
sensu subobscuro
CracArt II p. 471 (a. 1548) : n-i ad plumbum portiones alias «stuk» 10 ([inter res in officina aurificia inventas enumerantur). ]