- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- L.
- A.
- N.
I.
1.
obowiązek,zadanie (do spełnienia); officium (peragendum).
Definitur
a.
gen.
α.
exptic.,
v.
gr.
militiae, belli, legationis; item
scultetiae (
RevVlad
p. 36
),
etiam amicitiae (
Dogiel I
p. 575,
a. 1466)
, matrimonii (
DŁUG. Hist. I p. 332 = III
p. 95
ed. nov.
et saepius), venerationis (
Tom. IV
p. 316,
a. 1518),
immo salutis suae (
DŁUG. Op.
p. 243
).
Porro
sq.
gen.
gerundii,
v.
gr. docendi, laudandi (saec.
XV—XVI).
β.
subi.
,
v.
gr. militis, ducis (saec.
XV), patrinorum seu fideiussorum
baptismi (
ConcPol VI
p. 321,
a. 1586).
b.
adi.
, v. gr.
agreste (
DŁUG. Op.
p. 314
)
, gratulatorium (
Tom. VI
p. 109, a.
1522).
Praec.
(pl. )
munera civilia
świadczenia publiczne; explicat
GLcerv p. 645 : m-a ciuilia sunt triplicia: aut enim sunt patrimonij, quaedam personalia dicuntur, alia mixta; m-a patrimonii seu patrimonialia sunt, in quibus sumptus maxime postulatur, vt praebere vehiculum ad onus portandum, dare censum vel tributum; m-a ciuilia personalia sunt, quae labore corporis et sollicitudine ac vigilantia animi expediuntur, vt esse tutorem, consulem, legatum, defendere ciuitatem, vias reficere et quaecunque aliae sunt curae similes; mixta ea m-a sunt, quae et labore corporis sumptibusque patrimonij et damnis administrandis ac sollicitudine animi perficiuntur.
N.
locut.
fatale
i. mors, cf.
supra IV 80,38 sqq.
;
simili sensu
;
postremum
(
CRIC.
in
Tom. XIV
p. 391,
a. 1532)
. c.
sq.
enunt.
fin.
DŁUG. Hist. I p. 59 (= III p. 95 ed. nov.) : principibus Polonorum ... m-us id non tenentibus in prospectu ... ut illorum initia ... in posterorum forent traducta notionem.
2.
funkcja, urząd,
godność; dignitas,
honor.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 645 : m-us ... officium «vrząd».
Additur
officii (
DŁUG. Op.
p. 64
et saepius). Eodem sensu
muneris officium (
ib.
p. 29
)
.
Iuncturae verbales notabiliores ad
1—2
a. muneri se committere (
Tom. XII
p. 185, a.
1530)
vel submittere (
ib. III
p. 350, a.
1515),
item
vacare (
AKap
p. 173, a.
1560).
b.
munus absolvere (
StKapWł
p. 182, a.
1597)
, accipere
(
saec. XV
; item
suscipere :
DŁUG. Hist. I p. 156 =
I
p. 220
ed. nov.), amplecti (saec. XV
;
item
complecti
KodKWil
p. 125, a.
1427)
,
arripere (
DŁUG. Op.
p. 188
et saepius
ap.
DŁUG.
),
colere (
DŁUG.
Hist. I p. 108 = I
p. 167
ed. nov.
et saepius), curare (saec.
XVI; item procurare:
ArPrawn VII
p. 71
)
, edere (
DŁUG. Hist. IV
p. 727
),
explere (saec.
XVI), exsequi (saec.
XV),
gerere (saec.
XVI), obire (saec.
XV—XVI;
subire:
CRIC.
in
Tom. V
p. 263, a.
1520
et saepius), (ob)servare (
DŁUG. Hist. II p. 412= IV
p. 165
ed. nov.
;
CRIC.
p. 74, v. 349
;), occupare (
DŁUG. Op.
p. 554
et saepius
ap.
DŁUG.
; praeoccupare
ib.
p. 5
;
;etiam muneris occupatio
id. Hist. IV
p. 253
),
(per)agere
(saec.
XV—XVI),
pendere (
APozn II
p. 309, a.
1495)
, perficere (
Tom. II
p. 211, a.
1513)
, praestare (saec.
XVI),
profiteri (
URSIN.
p.
67,18)
, sufferre (
Tom. XII
p. 364, a.
1530)
; simili sensu munere (per)fungi
(saec.
XV—XVI), etiam imbui (
ADAM
p. 320
)
, pollere (
DŁUG. Op.
p. 216
).
c. ad munus aliquem (ad)mittere (
StPPP VII
p. 468, a.
1455
;
Tom. VII
p. 315, a.
1525)
, designare (
CALLIM. Hist.
p. 24,9),
item munus delegare (
DŁUG. Hist. II p. 329 =
IV
p. 78
ed. nov.
et saepius) vel demandare (
Tom. II
p. 185, a.
1513)
, munere afficere
(
ib. XIII
p. 361, a.
1531,
cf. Th.
VIII 1665,54), onerare (
CodEp III
p. 484, a.
1500)
.
Opp.
a munere exenterare (
CulmUB
p. 793,
a. 1538)
.
II.
1.
podarunek, dar; donum
(distinguitur tamen
a dono :
ChrHP p. 505 : omnis Polonorum exercitus ... m-bus replentur, duci ... dona offeruntur).Glossa Pol.
GLcerv p. 645 : m-us ... «dar».
a.
concr.
,v.
gr. panis (
VAdAnt
p.
26,10)
. Praec.
α.
eccl.
columbationis, cf.
sqq.
Item (pl. )
munera dotalia, cf.
supra III 866,50
sqq.
β.
okolicznościowy podarek składany przez poddanych panu
feudalnemu; quod certis quibusdam temporibus domino a subditis
dari solebat
KodMp II p. 229 (a. 1313) : pro m-bus autem in Natiuitate Domini nobis offerre ... vnum porcum pinguem tenebuntur coloni.
DokMp I p. 205 (a. 1380) : kmethones nobis tenentur semel in anno porrigere honores seu m-a XX ova et duos caseos ad festum Pasche.
γ.
(in malam partem) podarunek dawany w celu przekupstwa, łapówka; donum,
quo quis corrumpitur
(cf.
Vlg.
Isai. 33,15)
MARTIN. Marg. fol. k Vb : m-us est triplex, videlicet ab obsequiis, quod est seruitus indebite impensa, item m-us a manu, quod est pecunia, item m-us a lingua, quod est fauor.
ArPrawn X p. 436 (a. 1414) : in causa advocati et scabinorum ... pro infamia de extorsione m-um ... et fraudulento iudicio.
b.
abstr.
in imagine,
v.
gr.sanctitatis (
CantMAe I nr. 18, v.
12b, saec. XIV in.)
, victoriae (
KADŁUB.
p. 166
),
etiam virginitatis (
DECIUS
p. 48
)
, virtutis (
PAUL. CR.
p. 76, v. 38
).
2.
dobrodziejstwo, przysługa; beneficium,
v.
gr.
absolutionis (
KodMaz(K)
p. 456, a.
1239
et saepius),
consolationis (
KodWp II
p. 20, a.
1289)
, gratuitae concessionis (
KodKKr I
p. 9, a.
1189)
, gratiae (amplioris:
KodMp II
p. 172, a.
1288
et saepius), gratiarum et libertatum (
KodPol I
p. 345, a.
1492)
cett.
N. (sensu
latius
transl. )
łaska; gratia,
praec.
divinum :
PommUrk VI p. 25 (a. 1321) : divino m-e instigati, a quo bona cuncta procedunt.
KodMp IV p. 427 (a. 1444) : gloriosos diuino m-e reportauimus victorie triumphos.
Item
fortunae :
DŁUG. Hist. V p. 76 : audendum ... omnia et experiendum fortunae m-us in tam inevitabili necessitate statuit.Iuncturae verbales ad 1—2: munus (-era) alicui afferre; impendere ( ( KodMaz(K) p. 456, a. 1239 ; CodEp III p. 513, a. 1432) ;, impertiri ( KodMp II p. 172, a. 1288) ; item munere honorare ( GALL p. 160,10 sq.), recreare ( DokMp VIII p. 189, a. 1442 et saepius), in munere providere (alicui: PommUrk V p. 254, a. 1316) .
3.
remunerantiae
et
abs.
:zapłata,zysk;
praemium, lucrum
PommUrk IV p. 416 (a. 1310) : is remunerande m-e non privetur, qui ... beneficencie fomenta subministrat.
SACR. Elucid. fol. a IIb : satis ... m-is reportabo, postquam reuocaueris in animum, quo amore ... quoue cultu te venerer.
N.
sceleris
i. poena
PAUL. CR. p. 93, v. 400 : raptor ... pertulit m-a sceleris digna sui.Glossa Pol.
RFil XXIII p. 308 (a. 1444) : exuim-e «vipandzona od otplati».
III.
1.
widowisko,igrzyska; ludi,
v.
gr.
gladiatorum
(
DŁUG. LibBen I
p. 1
et saepius; ad rem cf.
supra IV 545,33 sqq.
)
;
item
;
equestre;
turniej
CRIC.
in
Tom. VII p. 255 (a. 1525) : omnis ordinis homines ... ad hoc equestre m-us contendebant.
2.
obrzęd,uroczystość;
caerimonia,
v.
gr.
benedictionis (ecclesiae:
DŁUG. Op.
p. 21
)
, consecrationis (episcopi:
CodEp III
p. 22, a.
1447)
, litaniarum ac
processionum (
ConcPol VI
p. 294,
a. 1593),
item coronationis (syn. actus:
Tom. XIV
p. 613, a.
1532).
Cf. Th.
VIII 1666,65 sqq.