General
Full Entry
More

MONS

Grammar
  • Formsmons
  • Etymology e Pol. góra f.
  • Inflectional type -ntis
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I.
    • 1. propr. collis, tumulus, iugum.
      • α.
      • β. gen.
      • γ.
      • a.
      • b. collis Wawel Cracoviae
      • c. + Perarum
      • d. + Domini caelum
    • 2. acervus, cumulus.
  • II. aedificii pars superior, contignatio (e Pol. góra, cf. Słownik polszczyzny XVI w. VIII9a 5 sqq.)
  • III.
    • 1. fodina, metallum (cf. Th. VIII 1436,74—76)
      • α. gen.
      • β.
      • α.
      • β.
      • γ. + ius montium ius, quo metallici utebantur, vel tributum e salis fodinis solvi solitum
      • δ.
      • ε.
      • ζ.
      • η.
    • 2. lapicidinae
    • 3. puteus fodinae

Pełne hasło

MONS, -ntis m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
  • K.
[generis f. (e Pol. góra f. )
AGZ IV p. 2 (a. 1357) : de utilitate predicte montis.
Ib. XVI p. 25 (a. 1465) : montis, sub qua iacet molendinum.
CRIC. in
ArHist X p. 343 (a. 1529) : montem iam desolatam (nisi typothetae error subest, quia infra legitur eundem montem ... montem ipsum).
]
I.
1. propr. góra, wzgórze, pagórek; collis, tumulus, iugum. Glossae Pol.
DokSul p. 364 (a. 1394) : a m-e vulgariter «Paszecna Gora» nuncupato.
AGZ XIV p. 68 (a. 1461) : usque, ad aciem m-is alias «do wyrsch gory».
Ita saepius.
KsgLub p. 115 (a. 1496) : transivimus ... usque ad m-em, alias «na górką», dictum Myczkowa Gora.
AGZ XIX p. 598 (a. 1536) : in m-e alias «na dzyale» (cf. ib. infra ).
Definitur
α. appositione.
β. gen. explicativo, v. gr. Carmeli ( KodMp IV p. 259, a. 1430 et saepius), sanctae Crucis ( RachJag p. 403, a. 1412) , Iovis (in Alpibus GALL p. 146,1) , Lassotae ( ArPrawn X p. 86, a. 1400 et saepius), Silentii (Slesiae: KsgHenr p. 48 et saepius).
γ. adiectivo, v. gr. Lassotinus ( CracArt I p. 10, a. 1375 et saepius), Pessulanus (in Provincia NIC. POL. p. 136, v. 2 et saepius), sim.
Item abs.
a.
nomen locorum, quod est Pol.
Góra, redditur
DokSul p. 314 (saec. XIII) : addimus ad iuvamen monasterii supradicti: Galdrzikow, M-em et Buchine (de eodem loco ita ib. saepius ).
PommUrk III p. 81 (a. 1289) : conuentus sanctimonialium monasterii Gora siue M-is in Ruya, ordinis Cysterciensis (de eodem loco ita ib. saepe ).
KsgPozn p. 50 (a. 1403) : pro domo in M-e sita (ita ib. saepius ).
b. wzgórze wawelskie w Krakowie; collis Wawel Cracoviae
ŹrWaw II p. 163 (a. 1514) : domum canonicalem in acie, in dextro latere ad castrum eunti, sub m-e (cf. ib. III p. 10, a. 1516).
c. Perarum locus quidam in suburbio Cerdonum Cracoviae
KsgŁawKr p. 244 (a. 1395) : domum suam in M-e Perarum circa domum Laurencii ... honesto Laurencio ... resignauit.
Ib. p. 250 (a. 1394) : adiudicatus est domine Anne ... ortus in M-e Perarum.
Item in Brega Silesiae oppido
CodSil IX p. 250 (a. 1373) : spacium cum M-e Perarum, in vulgari «Taschenberg» (Germ. ) dicto.
d. Domini niebo; caelum VINC. in
AnalCrac XI p. 229 : martyr Stanislaus hostem vicit ... victoriosus et ad m-em Domini migrat gloriosus.
2. meton. kupa, sterta, stos; acervus, cumulus. .
II. piętro, góra, górna część budynku; aedificii pars superior, contignatio (e Pol. góra, cf. Słownik polszczyzny XVI w. VIII9a 5 sqq.)
Concl p. 75 (a. 1493) : magister Johannes ... obtinuit cameram superius sive in m-e sitam in bursa Longini.
KsgRWar I p. 455 (a. 1522) : quo pariete ... in altitudinem duorum m-ium duntaxat debet uti ... muro vero, quem ... alcius super tercium m-em construxit ... non debet uti.
III.
1. (sg. et saepe eodem sensu pl. ) kopalnia, żupa; fodina, metallum (cf. Th. VIII 1436,74—76)
DokMp IV p. 106 (a. 1357) : laborantes in m-bus in Bochnia manus et pedes frangunt.
StPPP VIII p. 599 (a. 1398) : in suis bonis, que in m-bus Weliciensibus habet.
Ita vulgo.
Syn.
fodinae ( DokMp VII p. 322, a. 1431 et saepius), minerae ( PP II p. 57, a. 1448). Per abundantiam fodinae montium : DANT. in
Tom. VII p. 331 (a. 1525) : circa fodinas m-ium in Ungaria.
Definitur apposito
α. gen. , v. gr. argenti ( KodMp IV p. 124, a. 1410 et saepius), auri ( PP II p. 57, a. 1448 et saepius), cupri ( ŹrWaw III p. 7, a. 1516) , lazurii ( PP II p. 57, a. 1448) , metallorum ( ib. ),minerarum ( DokMp VI p. 396, a. 1415) , plumbi ( StPPP II p. 156, a. 1404 et saepius), salis ( DokMp VII p. 191, a. 1425 et saepius), sulphuris ( ib. p. 322, a. 1431 et saepius).
β. adi. , v. gr. Bochnenses ( DokMp V p. 10, a. 1402) , Ilcussienses ( KodMp IV p. 291, a. 1434) , Wielicienses (supra 21), utrique (i. Bochnenses et Wielicienses ŻupKr p. 554 et 557 et saepius); minerales ( MatGórn p. 279, a. 1550) , plumbei ( StPPP II p. 156, a. 1404 et saepius), salini (seu zuppae salis: DŁUG. Op. p. 330 ) , sulph urei ( KodMp IV p. 307, a. 1435 et saepius); item regales (in Ilkus: DokMp VIII p. 28, a. 1438).
Praec. in iuncturis locutio
nibusque
α. dominus montium cf. supra III 840,23 sqq.
β. fodinae montium siccorum cf. supra IV 277,1 sqq.
γ. ius montium tzw. barkracht, tj. prawo górnicze lub dochód podatkowy z żup solnych; ius, quo metallici utebantur, vel tributum e salis fodinis solvi solitum
KodMp IV p. 5 (a. 1386) : iura m-ium alias «bergrecht» in suppis nostris salis prenotata per... palatinos... tenenda (cf. ib. supra ).
KodKKr II p. 208 (a. 1396) : quinque marcas ... de ... iuribus m-ium, que dicuntur wlgariter «bergrachth» in zuppa Welicensi (cf. ib. infra ).
Cf. MONTANUS II A 1 a.
δ. magister montium cf.
ε. ma gisterium montis cf.
ζ. opus montium cf. infra s. v. OPUS.
η. vicemagister montium cf. infra s. v. VICEMAGISTER.
2. kamieniołom; lapicidinae
KsgKaz p. 158 (a. 1386) : de honeratione lapidum in m-e currus dedimus II grossos.
Ib. p. 174 (a. 1387) : sexfractori de labore in m-e dedimus I fertonem.
Ita saepissime. Additur lapidum ( ib. p. 285, a. 1393 et saepius), lapideus ( CracArt I p. 158, a. 1457 et saepius); item civitatis ( KsgKaz p. 536, a. 1402 et saepius), dominorum ( ib. p. 351, a. 1396 et saepius).
Syn.
lapidicina (i. lapicidina DokMp I p. 358, a. 1408).
Definitur, v. gr.
Myslimiciensis ( RachWaw p. 68, a. 1525 et ib. saepe), post Casimiriam ([
ib. supra qui frangebant ... lapides in m-bus post Casimiriam
). Cf. MONTANUS II B 2.
3. szyb w kopalni; puteus fodinae
KodMp II p. 90 (a. 1253) : maleficia ... que in zuppa nostra infra et intra m-es seu schachtas ... committuntur.
Ib. III p. 11 (a. 1334) : ciuibus ... damus ... facultatem fodendi salifodinam seu m-em salis ... in Weliczka.
Ita saepissime. Glossae Pol.
DokMp VI p. 251 (a. 1428) : sibi ... m-em alias «stolnycztwo» una cum sepo consueto in Wyelyczka ... dedimus.
Ib. infra quodsi idem m-s salis alias «sczana» ... decresceret.
Syn.
fovea seu schyba ( DŁUG. LibBen I p. 256 ) , salisfodina ( et saepe ), schachta ( et saepius ).
N. nomina eiusmodi puteorum salis in Bochnia et Wieliczka, v. gr.
Aqueus ( ŻuprKr p. 555 et saepius),Finderi ( DokMp II p. 22, a. 1423 et saepius),Florentia ( BiblMuz I 2, p. 188, a. 1433 et saepius), Regalis ( ŻupKr p. 555 et saepius) sim.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)