- F.
- Th. (rec.),
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B. (-e),
- H. (-e),
- Ha.
- N.
- K. (-e),
- O.
CracArt II p. 602 (a. 1537) : mensaliorum novorum tela non incisa.]
I.
propr.
A.
de rebus
1.
adi.
dotyczący stolu, stołowy, używany przy stole (jedzeniu); ad mensamet
epulationem pertinens
KodKWil p. 57 (a. 1398) : cultellos magnos m-es, equales pro una vagina.
APozn I p. 12 (a. 1435) : cultellos m-es reformatos argento.
ZabDziej II p. 407 (a. 1487) : estuarium, cingulum, m-e lintiamen.DANT. in
Tom. VII p. 139 (a. 1524) : pro scutellis, discis m-bus.Ita saepius.
2.
subst.
mensale,,
-is
m.
(praec.
pl. )
obrus; linteum mensae vestiendae aptum
HistTart p. 97 : pannis et m-bus ad prandia non utuntur.
KsgKaz p. 6 (a. 1369) : septem linteamina ... VII manuteria, VI m-a.
RachJag p. 193 (a. 1394) : pro L vinis tele ad m-a regis.Ita saepius.
Item
altaris :
RachJag p. 219 (a. 1395) : due albe et tria m-a altaris.
AKapSąd I p. 440 (a. 1461) : m-e cum auro intextum novum, quod dono pro maiori altari.
InwKKr p. 116 : antependium ... sine m-bus.Ita vulgo.
N.
in pallam:
MATTH. Prax. p. 104 : m-e in pallam.Glossa Pol.
RFil XVI p. 349 (saec. XV) : m-e «obruszyecz».
GLb p. 46 : gausape, m-e «obrusz».
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
(
et saepius).
c.
sq.
ad:
RachJag p. 226 (a. 1393) : pro m-i ad castrum III scoti.
d.
sq.
in
c.
acc.
(supra 31).
B.
(de hominibus) mensalis, -is m.
1.
stolownik, domownik;
convictor, domesticus, familiaris
ArPrawn IV p. 697 (saec. XV) : Johannes reus vel per se vel per suum m-em ... procurat dilacionem.
2.
czeladnik należący do rady gospodarczej cechu;
contubernii fabrorum socius,
consilli oeconomici particeps
APozn II p. 381 (a. 1499) : quilibet sociorum magistrari volens imprimis officium magisterii sui alias «stuka» coram magistris senioribus, m-bus ceterisque iunioribus eiusdem fraternitatis ostendat.
II.
sensu latiore
A.
(de rebus) dotyczący wyżywienia, utrzymania kogoś; qui ad aliquem alendum sustinendumque pertinet, praec.
1.
annona, grossus
tzw. stołowe, tj. danina
składana zwł. biskupowi lub plebanowi, przeznaczona na ich
utrzymanie;
vectigal, quod ad sustinendam
mensam
praec. episcopi
vel plebani solvebatur
PommUrk V p. 125 (a. 1313) : consules annonam ecclesiasticam sive m-em, que vulgariter «Mussekorn» (Germ. ) dicitur, de agris ville ... preposito, decano et capitulo annis singulis ... erogabunt.
Biecz p. 19 (a. 1470) : ecclesia Biecensis habet grossos m-es in tota parochia.Ita saepius.
Inde
subst.
mensalia,,
-ium
(rarius
sg.
)
n.
, et
mensales,,
-ium
m.?
KodPol III p. 264 (a. 1359) : cui ecclesiae ... colonus quilibet ... unam metretam avenae ... m-aque presbytero offerre tenebitur.
DokMp I p. 344 (a. 1407) : quilibet cmetonum ... tres grossos rectori ecclesiae ... nomine m-um debet exsolvere.
AGZ II p. 67 (a. 1421) : appropriamus... memorate ecclesie annonas de laneis, m-es, clericales, columbacionem.Ita vulgo. Occ. kolęda, tj. danina kościelna składana w okresie świąt Bożego Narodzenia; tributum ecclesiasticum, quod diebus festis Nativitatis Christi annique novi incipientis conferebatur
StPPP III p. 24 : unus vel medius grossus vel unus chorus avenae pro diversitate locorum et parochiarum rectoribus ... solvi consuevit, quae solutio alicubi m-a et alicubi columbatio appellatur.Glossae Pol.
DokMp V p. 30 (a. 1404) : damus ... plebano nostro m-es, quod wlgariter «meschne» apellaturleg.missales, cf. s. v.).
ArHist V p. 380 (a. 1511) : m-a, quod wlgariter dicitur «stolove», de quolibet laneo ... ad ipsam ecclesiam pertinere.
KsgDoch p. 83 : in omnibus villis parrochie «thaczmo» seu m-a ... sexagene 2.
2.
denarius
rodzaj daniny z żup solnych; tributum quoddam
a salis fossoribus solvi solitum
DokMp I p. 252 (a. 1391) : concedimus dicte civitati ... m-es denarios wlgariter «tyscheller» (Germ. ) de salis sectoribus.
3.
subst.
mensales,,
-ium
m.
?
a.
świadczenie pieniężne na utrzymanie pana feudalnego
przyjeżdżającego na wieś
dla odbycia sądów; tributum, quod
domino feodali ad iudicia
exercenda in vicum venienti
alendo destinabatur
AGZ XVI p. 156 (a. 1480) : Henricus heres de Kamyenyecz ... obligat unam marcam de m-bus (ed. mesalibus) alias «obyedne», eciam molendinum cum emolimentis et piscinam.Cf. MENSIONALES.
b.
podatek
miejski, szos; tributum, quod civitati
proveniebat
OrtWp p. 10 (a. 1461-146 2): nostri suburbani ... dant a marca per grossum exaccionis, sin autem non habent bona ... tunc dant medium m-es alias «stołowego»,scilicet duos grossos, quia in civitate dant m-es per quatuor grossos.
Constr. ad
1-3:
a.
abs.
b.
sq.
ab :
KsgDoch p. 83 : in Ossiek m-a ab inquilinis et ortulanis.
c.
sq.
de:
KsgDoch p. 71 : m-a de villis.
Ib. p. 88 : m-ade taberna.Ita saepius.
B.
(de hominibus)
canonicus
kanonik korzystający ze stołowego; cui vectigalia supra II A 1 definita proveniebant
ArHist X p. 204 (a. 1550) : de solvendo singulis annis I floreno ... pro fabrica ecclesie cathedralis Plocensis per dominos canonicos m-es.