- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
I.
1.
niezwykłość, nadzwyczajność, nowość; status inconsuetus, insuetudo,
novitas.
2.
pycha, buta, wyniosłość;
superbia, arrogantia.
N.
locut.
in insolentiam verti
i. q. insolentem fieri (
DŁUG.
Hist. I p. 538 = II
p. 309
ed. nov.).
3.
niepowściągliwość, rozrzutność, rozwiązłość;
intemperantia, immodestia.
Occ.
lekkomyślność, nierozwaga, głupota, szaleństwo;
levitas, imprudentia, insania, fatuitas
DŁUG. Hist. V p. 522 : civitas ... Olomuczensis fortuito i-a ludentium in alea in praesentia regis ... incensa est.
II.
(saepe
pl. ) gwałt, przemoc, napaść, swawola, wybryk; crimen, quod vi
fit, facinus, iniuria, violentia,
vis
CracArt I p. 10 (a. 1374) : prohibitus a civitate pro multis et diversis insul-iis et wlneracionibus perpetratis.
KsgRachKr II p. 42 (a. 1376) : prohibitus a civitate propter plures insul-as et precipue, quod rupit sororio suo cameram et ... recepit pecunias.
KsgGrWp II p. 323 (a. 1400) : quia i-am sui rustici mihi fecerunt suo mandato et consilio.
ArLit I p. 10 (a. 1429) : nec eciam magister nocturno tempore in comodo suo aut alibi i-as faciat, quibus alii magistri quiescentes ... possent impediri.Ita vulgo usque ad saec. XVI. Glossa Pol.
GLb p. 53 : i-a, superbia, fatuitas «gwalt, nyecznoscz».
Syn.
et iuxta posita
abusus
(
AKapSąd I
p. 141, a.
1485)
, excessus (
DŁUG. LibBen I
p. 244
;
AKapSąd III
p. 380, a.
1500
;;
ŹrWaw II
p. 55,
1506)
impedimentum (
AKapSąd III
p. 380, a.
1500)
, licentia (
StPPP III
p. 18
)
, perturbationes, rumores (
AKapSąd III
p. 95, a.
1503)
, scandalum (
ArPrawn V
p. 476, saec.
XV
;
AKapSąd III
p. 251
a. 1496
;
ŹrWaw II
p. 55
a. 1506)
, scelus (
Dogiel IV
p. 237, a.
1526)
, violentia, iniuria (
ZabDziej III
p. 243, a.
1493)
, vulnerationes (
). Additur
enormis (
DŁUG. LibBen).
p. 244
)
, frivola (
KsgPrzem I
p. 158, a.
1427).
Praec.
1.
kłótnia, sprzeczka, zatarg, niezgoda;
iurgium, rixa, discordia, lis
GLc p. 11 : i-iis displicentiis «myerszaczkamy abo przeczywnosczamy».
AKapSąd I p. 141 (a. 1485) : cum ... hec succrevit ... litigantium i-a, ecclesie ... non parvum inde sustinent ... scandalum.
ArPrawn I p. 297 (a. 1553) : tenentur burgrabii ... pacem communem hominum iuridice litigantium custodire, guerras et i-as cohibere et cohercere.
2.
a.
rozbój,
napaść zbrojna na drodze publicznej połączona z grabieżą;
latrocinium, spolium
KsgSądWar p. 42 (a. 1474) : inculpatus aliquo pro furticinio necnon pro i-a alias «o rosbycz drogi».
b.
najazd, napad;
aggressio, impetus, invasio, irruptio
AGZ XIX p. 197 (a. 1485) : non evadendo terminum reclamatione terminorum causa belli vel i-a emulorum seu hostium.
N.
locut.
cum insolentia et manu potenti
zbrojnie, z bronią w ręku; armatus, cum armis
CorpJP III p. 25 (a. 1507) : poena afficiendi sint, qui cum i-a et manu potenti ad iudicia veniunt.
Iuncturae verbales
potiores
α. insolentiam (-as)
committere (
ArPrawn V
p. 476,
saec. XV ex.ex
;
AKapSąd III
p. 251,
a. 1496)
, exercere, facere (alicui
et
ZabDziej III
p. 243,
a. 1493
et saepius), patrare, perpetrare (supra
722,71 et
ŹrWaw II
p. 55,
a. 1506
;
ARect II
p. 82,
a. 1542).
Opp.
coercere, cohibere (
StPPP III
p. 18
)
, sustinere (
ZabDziej III
p. 463,
a. 1497)
.
β. insolentiis interesse (
StWłocł
p. 11,
a. 1418)
.
γ. ab insolentiis abstinere,
desistere (
KrMU
p.
57,26, a. 1432
;
AKapSąd II
p. 781,
a. 1513)
, alienum esse
(
ArHist X
p. 158,
a. 1527)
, contineri (
ib.
p. 195,
a. 1542)
.