General
Full Entry
More

INSINUATIO

Grammar
  • Formsinsinuatio, insinuacio
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -onis
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I.
    • 1. exordium (scripti, orationis sim.) saec. XV ex.
    • 2. traditio
  • II. nuntius, actus nuntiandi, significandi, praedicendi
    • 1. actus aliquid ahcui coram iudice nuntiandi
    • 2. accusatio, criminatio
    • 3. + causae benevola libera sponsio, qua actor se neque accusationis sententiam mutaturum neque nova crimina in reum prolaturum spondebat actus proponendi causam iudicio iuris Theutonici
    • 5. + appellationis actus inferendi, proponendi

Pełne hasło

INSINUATIO s. INSINUACIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I.
1. wstęp (pisma, mowy itp.); exordium (scripti, orationis sim.) saec. XV ex.
2. nadanie, przekazanie; traditio
KodWp II p. 309 (a. 1314) : hereditatem ... Poznaniensi ecclesie i-is modo cum intentione resignandi et transferendi ius suum in ecclesiam Poznaniensem ... more solito tradidit.
DokPaul p. 56 (a. 1388) : ut presentis i-is eulogium benigno prosequentes affectu prefatum monasterium ... defendant et foveant.
II. zawiadomienie, ujawnienie, podanie do wiadomości, zapowiedź; nuntius, actus nuntiandi, significandi, praedicendi
MARTIN. OP. Serm. p. 29 nlb. : per tria praedicta praesentis festivitatis fit i-o.
Ib. p. 200 nlb. : horum virorum grauis morbi i-o, cum dicuntur leprosi.
KodPol II p. 122 (a. 1278) : nos Lestco ... omnibus presentibus et futuris i-e presencium declaramus, quod etc.
Ita saepissime. Eodem sensu pl.
CodVit p. 487 (a. 1420) : patentibus ea vobis i-bus pandemus.
Additur adi. , v. gr.
disserta ( CIOŁ. Lib. II p. 74 ) , lata ( ib. ), litteralis ( Tom. I p. 76, a. 1510) , patens ( ).
Syn.
relatio ( MPH IV p. 455, a. fere 1454).
Constr. sq. gen. subi.
Praec. iur.
1. zawiadomienie dokonane w sądzie; actus aliquid ahcui coram iudice nuntiandi
KsgŁawKr p. 165 (a. 1391) : post sufficientem i-em ipsi Martino factam, qui (i. ut ) huiusmodi libertasset pecuniam etc.
Ib. p. 181 (a. 1392) : nostras i-is scripsimus litteras, ut veniret ... arrestatas pecunias libertaret etc.
Ita saepius.
2. oskarżenie, obwinienie kogoś; accusatio, criminatio
Ztschr. LX p. 172 (saec. XIV) : rectorem ecclesie ... clamorosa i-e previa deprehendi multis flagicijs involutum.
MPVat III p. 126 (a. 1310) : cum ad clamosam i-em ... archiepiscopus processerit contra ... episcopum super simoniaca electione etc.
KodWp II p. 397 (a. 1326) : ad nostram audientiam ex i-e clamosa pervenit, quod ... prelati ... procurationem sumptuosam ... exigere non verentur.
Ita saepius. Additur adi. , v. gr. allegativa ( ARect II p. 71, a. 1540) , clamosa ( ), clamorosa ( et saepius ), manifesta ( StPPP I p. 208, a. 1365) , publica ( CodVit p. 479, a. 1420) , querulosa ( *Dogiel V p. 179, a. 1519).
Constr. sq.
contra:
Lites III p. 27 (a. 1414) : articulos i-is contra ... magistrum generalem.
3. tzw. gwar, zapewnienie złożone przez powoda przed sądem, że nie zmieni już zakresu oskarżenia i nie poda przeciw pozwanemu żadnych nowych dowodów; sponsio, qua actor se neque accusationis sententiam mutaturum neque nova crimina in reum prolaturum spondebat
StPPP IX p. 73 (a. 1468) : pars aduersa dixit: si mihi i-em debet facere, alias «gwar», et iurati condictantes decreuerunt respondere, si pro iure videtur.
Ib. p. 80 (a. 1469) : ex quo illo tempore querela pertranssiuit in longiore die et responsio tali modo, et super hoc i-o facta est aliao «gwar».
4. causae et abs. : tzw. lupr, wnoszenie skargi w sądach prawa niemieckiego, wyjawienie sprawy, także zapowiedź wniesienia skargi; actus proponendi causam iudicio iuris Theutonici
AGZ XI p. 466 (a. 1461) : quod ex quo ego antequam emisi i-em cause et querelam, per tutorem meum michi reformavi, quod dum faciem i-em cause et querelam emittam etc.
Ib. III p. 229 (a. 1462) : in hoc verbo ... advocatus ... ponit pecuniam ad ius supremum Cracouiense; quod ex quo antequam emisi i-em cause et querelam emittam et postea audita partis adverse responsione etc.
ArPrawn V p. 396 (a. 1474) : actor ista omnia sibi ante i-em cause precustodivit et reformavit.
Ita passim. Additur benevola ( StPPP II p. 912, a. 1496 ; ib. VI p. 185, a. 1521 et saepius), libera ( ib. VI p. 186, a. 1521 ; AGZ XVI p. 445, a. 1525 et saepius). Glossae Pol.
AGZ XVI p. 392 (a. 1482) : ego reformo ... parti adverse, antequam i-em cause alias «lupr», propositionem seu querelam audirem.
StPPP IX p. 132 (a. 1487) : iuuamen nullum ... ad ius attulit a domino super i-em, alias «na lupr» nec respondit.
Cf. etiam AGZ XVI p. 409 (a. 1490) ; StPPP IX p. 139 (a. 1490) ;
ib. p. 149 (a. 1494). AGZ XVI p. 1445 (a. 1525) : pars adversa affectavit a parte actores liberam i-em habere alias «dobrowolne przypowyesczy», ubi pars actorea liberam i-em fecit contra partem adversam etc.
Ib. p. 446 (a. 1526) : i-em cause alias «luprynku».
5. appellationis wniesienie; actus inferendi, proponendi
ArPrawn I p. 184 (saec. XV) : interpositio appellationis, appellatio ad papam, i-o appellationis.
Concl. p. 3 (a. 1441) : omnibus ... placuit, ut fieret interposicio et i-o appellationis abbati de Clara Tumba et eius presentato ad ecclesiam sancte Anne.
AKapSąd II p. 201 (a. 1455) : a concepcione prime appellationis procuratori sex grossi; ab instrumentis interpositionis i-is et apostolorum peticionis media marca ... item ab instrumentis appellationum interpositionis et i-is et apostolorum responsionis notario media marca.
Huc quoque pertinere videtur
ZabDziej II p. 558 (a. 1489) : dominus literas remissoriales decrevit fore dandas ... super verificandis appellationis i-e et appellatorum (apostolorum? ) peticione sibi domino officiali ... factis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)