General
Full Entry
More

INDUCTIO

Grammar
  • Formsinductio, induccio, inducio
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -onis
  • Part of Speechnoun
  • Gender
Meaning Outline
  • I. propr.
    • A.
      • 1. actus adducendi, advectio, v. gr.
      • 2. introductio, v. gr.
        • α. novi episcopi in ecclesiam cathedralem introductio solemnis
        • β. primus post matrimonium contractum vel post puerperium mulieris in ecclesiam ingressus
    • B.
      • 1. iur. institutio, inceptio, v. gr.
      • 2. + artis institutio
  • II. transl.
    • 1. impulsio, incitatio, persuasio.
    • 2. fraus, dolus
    • 3. + per vota actus consulendi aliquos per vota colligenda
  • III. iur.
    • A.
      • 1. i. q. possessionis traditio
      • 2. actus aliquem coram iudice statuendi, ut actioni intersit
        • a. + testiumINDUCO III A 2, ADDUCTIO EDUCTIO iuramenti
        • b. + in cautionem
      • 3. actus eos, qui iusiurandum praestant, adiuvandi formulas recitando ceterasque iuris consuetudines tuendo
    • B.
      • 1. litis intentio
      • 2. actus rem in commentarios iudicii referendi
  • IV. log. ratiocinatio, quae a particularibus ad universalia progreditur (Gr.

Pełne hasło

INDUCTIO s. INDUCCIO s. INDUCIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
I. propr.
A.
1. przywożenie,sprowadzanie; actus adducendi, advectio, v. gr. arborum (in hereditatem: KodMp IV p. 230, a. 1426) , peregrini salis ( CorpJP III p. 140, a. 1511).
2. wprowadzenie; introductio, v. gr. religiosorum (in ecclesias: KodWp I p. 558, a. 1249).
N. phil.
animae in corpus hominis (a Deo: GŁOG. His p. 115a ), item formae ( AEG. Th. fol. B IIIa : tempus non requiritur propter i-em formae, quia ipsa inducitur in instanti). Praec.
α. ingres biskupa; novi episcopi in ecclesiam cathedralem introductio solemnis
AKap p. 271 (a. 1531) : prelati et canonici ... possessionem ... ipsius episcopatus Wladislaviensis ... admiserunt et ... i-em ad dictam cathedralem ecclesiam ... domini episcopi ... ad dominicam diem ... distulerunt.
ArHist X p. 201 (a. 1547) : huiusmodi receptio et i-o sue ... paternitatis ... populo publicata.
β. tzw. wywód, wprowadzenie kobiety do kościoła po raz pierwszy po zawarciu małżeństwa lub urodzeniu dziecka; primus post matrimonium contractum vel post puerperium mulieris in ecclesiam ingressus
ŁASKI LibBen II p. 205 (a. 1511) : plebanus ... percipere solet cum vicario oblationes, quae porriguntur circa baptismum et i-em mulierum post partum et copulam.
B.
1. wprowadzenie, ustanowienie; institutio, inceptio, v. gr. laudis Dei ( NIC. BŁ. Serm. I p. 175 ) , consuetudinum ( KodWp V p. 390, a. 1424) item iur. evictionis in causa, cf. supra III 1244, 28 sqq.
N.
granicierum wytyczenie granic; terminorum constitutio, designatio
StPPP VIII p. 806 (a. 1400) : pro indebita i-e granicierum et signacione earundem.
2. pl. artis wskazówki wprowadzające, wprowadzenie; institutio
GŁOG. Alex. I 3, fol. A IIa : in qua parte libri tractatur de quantitate syllabarum, praepositis tamen aliquibus artis metrice i-bus.
II. transl.
1. namowa, nakłanianie, perswazja; impulsio, incitatio, persuasio.
Dicitur
fortis ( DŁUG. Op. p. 107 ) , vehemens ( ZabDziej III p. 480, a. 1497).
Additur gen. qualitatis
sussurrorum ( Dogiel I p. 385, a. 1472). Occ. constr. sq. ad:
MATTH. Rat. p. 116 : retractio a bonis et ad mala i-o.
KodLit p. 370 (a. 1432) : de concitatione et i-e ... Bohemorum ad debellandum siue deuastandum terras ... quascumque.
Ita saepius saec. XV.
N. locut. adv.
ex inductione (alicuius) za namową; suadente aliquo ( CodVit p. 534, a. 1421 et passim saec. XV); simili sensu inductionem (ad aliquid) alicui dare ( AKapSąd III p. 374, a. 1490 vel praestare ib. ), item (forti) inductione alicui suadere ( DŁUG. Op. p. 107 ) .
Opp.
inductioni alicuius stare ( Lites II p. 437, a. 1409).
2. wprowadzenie w błąd, zwodzenie, wymysł; fraus, dolus
MARTIN. OP. Chr. p. 254 : rex Saracenorum ... repulit eos haereticos hac fabulosa i-e, dicens quod etc.
Cf. Th. VII1,1245,18 sq.
3. per vota et abs. : zasięganie rady zgromadzonych drogą głosowania; actus consulendi aliquos per vota colligenda
Concl. p. 66 (a. 1491) : post cuius ... intencionis auscultacionem, congregacione et i-e facta, an placeret procedere ad premissa, respondentibus singulis per placet... conclusum est etc.
Ib. p. 88 (a. 1495) : super quo doctores et magistri ... petiverunt dominum rectorem, ut fuisset i-o per vota et consultacio (cf. ib. infra dominus ... rector ... uniuscuiusque vota et consilia audivit et signavit).
Cf. INDUCO II B 4.
III. iur. t.t.
A.
1. wprowadzenie w posiadanie; i. q. possessionis traditio
TPaw VII p. 146 (a. 1420) : i-em (ed. indicionem) et intromissionem dare domino Scarbkoni ... super decem sexagenis super fundatis hominibus in Bellszewa.
ŁASKI ComPriv fol. 237b : qui predia et bona dat alteri et ipsum facit per iudicem mitti in possessionem ... licet ... possessori talem i-em prohibere et inductum a possessionem eicere.
KodUJ IV p. 60 (a. 1517) : ad quos vicarios i-o seu possessionis traditio communiter ... pertinet.
Cf. INDUCO III A 1 et Th. VII 1,1244,57 sqq.
2. sprowadzanie kogoś celem dopełnienia pewnej czynności prawnej w toku postępowania sądowego; actus aliquem coram iudice statuendi, ut actioni intersit
a. testium :
StPPP VIII p. 569 (a. 1398) : sic pro eadem hereditate concordauerunt et Martinus i-e testium est liber.
PrPol p. 391 (a. 1399) : Otto ... Nicolaum ... iure prescripcionis per i-em testium evasit.
Ita vulgo saec. XV—XVI. Cf. INDUCO III A 2, ADDUCTIO , EDUCTIO supra III 966,30 sqq. Simili sensu iuramenti testium
StPPP VIII p. 670 (a. 1399) : Olandus agrum cum silua ... litteris iudicialibus et per i-em iuramenti fratrum duorum ... qui tunc in testimonium ducti pro ipso Olando iurauerunt ... iure obtinuit.
Item per ellipsim
RotPyzdr p. 246 (a. 1416) : I-o Dzirsznicza ... testes, quos ducit Andreas de Dirsznicza.
Ib. p. 247 (a. 1416) : i-o Grzibowo: testes, pro parte ... Stanislai de Gribowo.
Ita ib. saepius. Occ. (ellipsi audacius adhibita) nobilitatis sprowadzenie świadków celem obalenia nagany szlachectwa; i. testium ad nobilem alicuius originem, quae in dubium vocabatur, comprobandam
ArHist III p. 317 (a. 1418) : i-o nobilitatis Raszewy: testes Mathiae de Raszewy contra nobilem Barthossium ... pro infamia nobilitatis.
b. in cautionem i. fideiussoris
ArPrawn V p. 178 (saec. XV) : de negacione i-is in caucionem: debitor, si fideiussori, quem pro aliqua pecunie summa induxerat, ipsam caucionem negaverit, tunc super viginti marcas debiti ... per iuramentum convincetur.
Cf. INDUCO III A 2.
3. funkcja tzw. przywódcy, tj. udzielenie pomocy osobie składającej przysięgę przez recytowanie roty oraz dopełnienie innych formalności prawnych; actus eos, qui iusiurandum praestant, adiuvandi formulas recitando ceterasque iuris consuetudines tuendo
AGZ XIX p. 448 (a. 1473) : testes fuerunt parati eundem convincere, si ministerialis scivisset inducere, sed propter ministerialis non i-em tu, domine iudex, recepisti ad interrogandum.
Cf. INDUCO III A 5 INDUCTOR II 2.
B.
1. termini et abs. : wszczęcie sprawy przed sądem; litis intentio
AGZ XVI p. 272 (a. 1496) : ipsa domina se induxit in ius castrense, cuius i-is paratus sum docere libro castrensi.
StPPP II p. 952 (a. 1504) : domina Katherina ... in jure spirituali juris accionem et termini i-em habet.
Cf. INDUCO III B 4.
2. wpisanie do ksiąg sądowych; actus rem in commentarios iudicii referendi
StPPP II p. 356 (a. 1431) : tenetur grossum actis pro i-e cause.
Ib. p. 503 (a. 1442) : hanc inscriptionem ... Nicolaus debet inducere ad librum terrestrem ... si non induceret, tunc potest ipsum ... Petrus condempnare in penam XV ... singulis duabus septimanis usque ad i-em.
Ita passim saec. XV—XVI. Cf. INDUCO III B 1.
N. c. negatione
AGZ XIV p. 433 (a. 1455) : dampnum ... ob non i-em in librum terrestrem.
Occ. meton. de ipsa nota commentariis inscripta
PP II p. 149 (a. 1452) : arbitri causam ... in librum terrestrem induxerunt et induci mandaverunt, cuiusquidem i-is copiam de libro terrestri depositam ... nobis miserunt.
IV. log. t.t. indukcja logiczna, rozumowanie polegające na przechodzeniu od tego co szczegółowe do tego co ogólne; ratiocinatio, quae a particularibus ad universalia progreditur (Gr. ἐπαγωγή).
N. definitiones in textibus phil. obvias
BYSTRZ. Top. fol. p IIIa : i-o ... est a singularibus ad uniuersale progressio (cf. id. AnalPr fol. p Ib
et saepius).
Id. AnalPr fol. p Ia : i-o procedit a propositionibus singularibus vel propositione singulari ... ad propositionem uniuersalem.
Id. ParvLog fol. G Ia : i-o est consequentia bona, in cuius antecedente ponuntur termini, qui sunt supposita in supponendo tantum vel in supponendo et significando simul et in consequente ponitur terminus superior ad ea.
WROCŁ. Dial. fol. Η IIa : i-o est processus a singularibus sufficienter enumeratis ad suum uniuersalem, vt Socrates currit, Plato currit et sic de singulis ergo omnis homo currit.
N.
imperfecta :
BYSTRZ. AnalPr fol. o Ib : faciendo vnam i-em imperfectam sic: Thebanos pugnare contra Focenses malum est, ergo confines contra confines pugnare malum est.
Simili sensu insufficiens: id.
ParvLog fol. i IIa : probatio maioris praemissae peccat penes fallaciam consequentis et accidentis ex insufficienti i-e, quia debent probare de quolibet modo et de omnibus individuis sub eo contentis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)