- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
I.
propr.
et meton.
A.
przyciskanie,
wyciskanie, odciskanie, odcisk, odbicie;
actus premendi, imprimendi,
expressio
1.
rerum concr.
Praec
. a. sigilli
sim.
KodPol I p. 6 (a. 1153) : cuius archiepiscopi etiam sigilli i-e signatę sunt hee littere.
KodWp I p. 29 (a. 1177) : signavimus ... hanc paginulam per i-em ducalis anuli.Ita saepius.
Inde meton.
α.
sigillum ipsum
NPrzeszł I p. 285 (a. 1245) : ut autem instrumentum hoc robur perpetue stabilitatis optineat a posteris, i-is nostre munimine dignum duximus roborare hec acta.
β.
odcisk, wizerunek, tłoczenie (na pieczęci, monetach); signum impressum, effigies
ChrPol p. 620 : ut ... Poloni unum denarium cum i-e capitis sancti Iohannis ... darent.
KodLit p. 88 (a. 1404) : littere circumferenciales predicti sigilli non habebant apertam i-em, ideo legi non poterant.Cf. Th. VII 1,676,37 sqq.
b.
characteris
i. notae (cauterio) impressae
StPPP III p. 62 : facies eius in signum maleficii ardenti cauterio notetur cum caracteris i-e.Sed praec. in imagine
StSyn III p. 14 : licet secundum theologos plerumque septem tantummodo ordines propter i-em caractheris quoad confectionis ministerium distinguantur, iuriste tamen novem ordines clericorum ... asserverant.
NIC. BŁ. Tract. fol. Va : paruuli in baptismo ... recipiunt ... i-em characteris in anima.
SACR. Elucid. fol. b 111a : pauca de caracteris in anima i-e ... audire nulli sit onerosum.
c.
tłoczenie, drukowanie, (stąd) druk, nakład; actus typis excudendi, (inde) opus ipsum typis excusum
CracImpr p. 47 (a. 1505) : decrevimus ... ut amodo nullus mercator ... libros eos, qui Cracoviae per ipsum Aller impressi essent, audeat de externis i-bus in regnum adducere.
Ib. p. 185 (a. 1539) : occasione i-is rubricellarum ... ad futurum annum.
Ib. p. 199 (a. 1542) : liceat ... alteri typographo novam i-em facere.Ita saepius ib.
d.
osculi
i. q. osculatio
DŁUG. Op. p. 209 : Przeczslawa ... morbo se invasam ex i-e osculi sentiens.
e.
signi
(crucis)
i. q. actus cruce se signandi
DŁUG. Op. p. 207 : ad unius salutaris signi i-em ... spiritus sunt nobis ... cessuri.
2.
rerum
abstr. : nadanie czegoś, wszczepienie, wtłoczenie, wpływ; actus imponendi, impositio, illatio, infusio.
Praec.
phil.
AEG. Th. fol. D Ia : omnis forma accidentalis, eo quod imprimitur suo subiecto, dat sibi esse aliquale ... ex tali i-e forme accidentalis in suum susceptibile nulla alia res resultat, que posset dici natura tercia preter formam et ipsum susceptibile.
GŁOG. Anal. fol. Vb : Plato voluit, quod sciencia in nobis non causatur ex sylogismo demonstratiuo, sed ex i-e formarum ydealium in animas nostras.
BYSTRZ. Top. fol. y VIIIa : ens ... et res imprimuntur in anima nostra prima i- e.Ita saepius.
Inde:
działanie;
operatio, vis
GOST. Th. fol. a Va : causa prima producens plus influit super rem causatam quam secunda ... i-o prime cause tardius recedit a causato.
Ib. fol. a VIIIa : i-o cause prime tardius recedit ab effectu quam secunde.
Item in re optica
VITELO Opt. p. 64 : sit ... alicuius corporis luminosi uirtus A et sit corpus aequale et homogeneum eidem oppositum BG et sit i-o uirtutis A in BG corpus signata per C; dico, quod A semper imprimit in corpus BG i-em C, quę est semper aequalis sibi jpsi et uniformis.
B.
1.
meteorologica
sim. et
abs.
:
zjawisko meteorologiczne (lub astronomiczne);
ostentum, quod in rerum natura
fit, species in caelo apparens, phaemomenon
VITELO OpM p. 48 : deceptiones sensuum fiunt naturaliter propter i-es meteorologicas inconsuetas, sicut quandoque apparent flamme de nocte ... et audiuntur uoces terribiles sicut terrae motus ... et ideo uulgus credit talia fieri immediate a daemonibus.
Id. Persp. p. 131 : adiecimus passionem ... uisui accidentem ex diuersitate mediorum, ut est i-o arcus daemonis, qui dicitur iris.
Id. Opt. p. 462 : i-o, quae Graece dicitur ἅλως et Arabice alileti, Latine dicitur corona, fit autem haec i-o in uisu ex incorporatione luminis in aliqua consistentia uaporis.Ita saepius.
Dicitur etiam
aeris (aerea)
MPH III p. 685 (saec. XV med.med) : anno Domini 1435 in die ante festum Divisionis Apostolorum fuerunt i-es aeris et fulgura inaudita.
NIC. BŁ. Serm. III p. 154 : secundum commentatorem in libro de i-bus aeris instante pluuia quędam fumigatio mox elicitur extra montes.Ita saepius. Etiam grandinaria ( RFil XXIV p. 346, a. 1440), et ignita ( WODKA p. 246, a. 1477 : apparebunt hoc anno in aere dyaceontes, quos Arabice asub vocant, hoc est i-es ignite mirabiles de natura cometarum).
II.
transl.
1.
nacisk, przymus, siła, ucisk; praessio,
vis, coactus.
N.
locut.
α. impressionem alicui
facere, inferre, irrogare (
KodMp IV
p. 295, a.
1434
et saepius), item ordinare (
StPPP IV
p. 192,
a. 1420)
; opp. habere, percipere (
CodEp III
p. 164, a.
1472
; in aliqua re:
Tom. I
p. 220,
a. 1511),
item impressionibus affligi (
AGZ VII
p. 106, a.
1464).
β. per impressionem aliquid
agere (
DŁUG. Hist. IV
p. 605
).
Constr.
sq. gen.
obi.
(
ArHist VI
p. 18, a.
1461
:
ad exponendum i-es
huius ecclesie et alia mala libertatem eiusdem infringencia),
subi. (
DŁUG. Op. p. 247 : Cunegunde gloriante ... quod ... mortalium i-bus superatis a desiderio suo fraudata non fuerit),
item sq. gen. explic. (
CodVit p. 1066, a. 1431 : ut ... indempnitati ac immunitati subditorum meorum, quos defectuum tenet i-o salubriter succuratur.
PrzMog p. 41 : mentes principum ... affectionati consilii i-e vel suggestu obduci).
2.
a.
najazd, napad; impetus,
incursio.
Per abundantiam impressionum incursus (
ŁASKI ComPriv
fol. 66b
)
.
Additur
gen. vel adi.
α. hostium (
PH XVII
p. 104,
a. 1544
; item hostilis;
Tom. II
p. 153,
a. 1513
et saepius).
β. bellorum, guerrarum (
UrkBBr
p. 171,
a. 1285
;
DŁUG. Hist. III
p. 161
),
etiam
bellica (
Tom. XIV
p. 73, a.
1532).
Locut. verbales
impressionem alicui facere (
DŁUG. Hist. V
p. 295,
a. 1434
et saepius; item in aliquem:
Tom. III
p. 155,
a. 1514
;
WiadPol
p. 231,
a. 1594)
, moliri adversus aliquem (
Tom. XIV
p. 73,
a. 1532)
, alicui
praestare (
DŁUG. Hist. V
p. 430
),
etiam
impressio in aliquem fit, supervenit (
DŁUG.
Hist. V
p. 660
;
Tom. II
p. 115,
a. 1512).
;
b.
sensu latiore: napadanie na kogoś w słowach, oskarżanie go; impetitio verbis
facta, accusatio
Tom. V p. 338 (a. 1521) : gravissime querele seu i-es fuerunt equestris ordinis adversus magistratus publicos de iniquis judiciis.